તતો વિભૂષણાન્યસ્ય વૃક્ષવલ્કલધારિણી ગ્રીષ્મે પઞ્ચાગ્નિસંતપ્તા વર્ષાસુ ચ જલોષિતા
ત્યાં એ વૃક્ષછાલા પહેરીને રહી, ઉનાળામાં પાંચ અગ્નિની તપસ્યા કરી, ચોમાસામાં પાણીમાં રહી.
શૈશિરાસુ ચ રાત્રીષુ શુષ્કસ્થણ્ડિલશાયિની એવં સાધયતી તત્ર તપસા સંવ્યવસ્થિતા
અને શિયાળાની રાતે સુકાં જમીન પર સૂઈ, એ રીતે ત્યાં તપસ્યામાં સ્થિર રહી.
જ્ઞાત્વા તુ તાં ગિરિસુતાં દૈત્યસ્તત્રાન્તરે વશી અન્ધકસ્ય સુતો દૃપ્તઃ પિતુર્વધમનુસ્મરન્
એ વચ્ચે, અંધકાસુરના દમદાર પુત્રએ, જે પિતાના મૃત્યુને યાદ કરી રહ્યો હતો, પર્વતકન્યાના વિષયમાં જાણકારી મેળવી.
દેવાન્સર્વાન્વિજિત્યાજૌ બકભ્રાતા રણોત્કટઃ આડિર્નામાન્તરપ્રેક્ષી સતતં ચન્દ્રમૌલિનઃ
યુદ્ધમાં બધા દેવોને હરાવીને, બકાનો ભાઈ, ભયાનક યોદ્ધા, 'આડી' નામનો, ચંદ્રશેખર પર હંમેશા નજર રાખતો હતો.
આજગામામરરિપુઃ પુરં ત્રિપુરઘાતિનઃ સ તત્રાગત્ય દદૃશે વીરકં દ્વાર્યવસ્થિતમ્
દેવતાઓના શત્રુએ ત્રિપુરવિનાશકના શહેરમાં આવી પહોંચ્યો; ત્યાં જઈને તેણે દરવાજા પાસે એક વીરને ઉભેલો જોયો.
વિચિન્ત્યાસીદ્વરં દત્તં સ પુરા પદ્મજન્મના હતે તદાન્ધકે દૈત્યે ગિરિશેનામરદ્વિષિ
એ સમયે તેને યાદ આવ્યું કે, કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને, જ્યારે ગિરિશે અંધક દૈત્યને મારી નાખ્યો હતો, ત્યારે એક વરદાન આપ્યું હતું.
આડિશ્ચકાર વિપુલં તપઃ પરમદારુણમ્ તમાગત્યાબ્રવીદ્બ્રહ્મા તપસા પરિતોષિતઃ
પછી તેણે અત્યંત કઠિન તપ કરવાનું શરૂ કર્યું; એ તપથી પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્માજી આવ્યા અને તેને કહ્યું.
કિમાડે દાનવશ્રેષ્ઠ તપસા પ્રાપ્તુમિચ્છસિ બ્રહ્માણમાહ દૈત્યસ્તુ નિર્મૃત્યુત્વમહં વૃણે
"હે દૈત્યશ્રેષ્ઠ, તું આ તપથી શું મેળવવા માંગે છે?" બ્રહ્માએ પૂછ્યું. દૈત્યએ જવાબ આપ્યો: "હું અમરત્વનું વરદાન માંગું છું."
ન કશ્ચિચ્ ચ વિના મૃત્યું નરો દાનવ વિદ્યતે યતસ્તતો ઽપિ દૈત્યેન્દ્ર મૃત્યુઃ પ્રાપ્યઃ શરીરિણા
"કોઈ મનુષ્ય કે દૈત્ય મરણ વિના રહી શકતો નથી; એટલે, હે દૈત્યરાજ, દરેક શરીરધારી માટે મૃત્યુ અવશ્ય આવે છે."
ઇત્યુક્તો દૈત્યસિંહસ્તુ પ્રોવાચામ્બુજસંભવમ્ રૂપસ્ય પરિવર્તો મે યદા સ્યાત્પદ્મસંભવ
આ રીતે કહેતાં દૈત્યસિંહે કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાનને કહ્યું: "હે કમળજ, જ્યારે મારા રૂપમાં ફેરફાર થાય ત્યારે જ મને મૃત્યુ આવે."
તદા મૃત્યુર્મમ ભવેદ્ અન્યથા ત્વમરો હ્યહમ્ ઇત્યુક્તસ્તુ તદોવાચ તુષ્ટઃ કમલસંભવઃ
"તો પછી એ સમયે જ મને મૃત્યુ મળે, નહિતર હું અમર રહીશ." એમ તેણે કહ્યું ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા કમળજએ જવાબ આપ્યો.
યદા દ્વિતીયો રૂપસ્ય વિવર્તસ્તે ભવિષ્યતિ તદા તે ભવિતા મૃત્યુર્ અન્યથા ન ભવિષ્યતિ
"જ્યારે તારા રૂપનો બીજો ફેરફાર થશે, ત્યારે તને મૃત્યુ મળશે; નહિતર નહિ."
ઇત્યુક્તો ઽમરતાં મેને દૈત્યસૂનુર્ મહાબલઃ તસ્મિન્કાલે તુ સંસ્મૃત્ય તદ્વધોપાયમાત્મનઃ
આ રીતે સાંભળી મહાબલી દૈત્યપુત્રે પોતાને અમર માન્યો. એ સમયે તેણે પોતાના વિનાશનો ઉપાય યાદ કર્યો.
પરિહર્તું દૃષ્ટિપથં વીરકસ્યાભવત્તદા ભુજંગરૂપી રન્ધ્રેણ પ્રવિવેશ દૃશઃ પથમ્
વીરના નજરથી બચવા માટે તેણે સાપનું રૂપ ધારણ કર્યું અને એક ફાટમાંથી નજરથી છુપાઈને અંદર પ્રવેશ્યો.
પરિહૃત્ય ગણેશસ્ય દાનવો ઽસૌ સુદુર્જયઃ અલક્ષિતો ગણેશેન પ્રવિષ્ટો ઽથ પુરાન્તકમ્
ગણેશજીને ચકમો આપી, એ દુર્જય દૈત્ય, ગણેશજીની નજરે ન પડાઈ, શહેરવિનાશકના ઘરમા પ્રવેશી ગયો.
ભુજગરૂપં સંત્યજ્ય બભૂવાથ મહાસુરઃ ઉમારૂપી છલયિતું ગિરિશં મૂઢચેતનઃ
સાપનું રૂપ છોડીને એ મહાસુરે પછી ઉમાનું રૂપ ધારણ કર્યું, ગિરિશને છેતરવા માટે, કારણ કે તેનું મન ભટકી ગયું હતું.
કૃત્વા માયાં તતો રૂપમ્ અપ્રતર્ક્યમનોહરમ્ સર્વાવયવસમ્પૂર્ણં સર્વાભિજ્ઞાનસંવૃતમ્
પછી તેણે માયાથી એવું રૂપ બનાવ્યું કે જે કલ્પના બહાર અને મનોહર હતું, બધાં અંગોથી પૂર્ણ અને ઓળખાવાની કોઈ નિશાની નહોતી.
કૃત્વા મુખાન્તરે દન્તાન્ દૈત્યો વજ્રોપમાન્દૃઢાન્ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ બુદ્ધિમોહેન ગિરિશં હન્તુમુદ્યતઃ
દૈત્યએ પોતાના મોઢામાં વજ્ર જેવી મજબૂત અને તીક્ષ્ણ દાંત બનાવ્યા અને ભટકેલા મનથી ગિરિશને મારવા તૈયાર થયો.
કૃત્વોમારૂપસંસ્થાનં ગતો દૈત્યો હરાન્તિકમ્ પાપો રમ્યાકૃતિશ્ચિત્રભૂષણામ્બરભૂષિતઃ
ઉમાનું રૂપ ધારણ કરીને, એ દૈત્ય પાપી હોવા છતાં સુંદર દેખાતો, અદભુત આભૂષણો અને વસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને હરાની પાસે ગયો.
તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશસ્તુષ્ટસ્ તદાલિઙ્ગ્ય મહાસુરમ્ મન્યમાનો ગિરિસુતાં સર્વૈરવયવાન્તરૈઃ
ગિરિશે તેને જોઈને પ્રસન્ન થઈને, એ મહાસુરને, બધા અંગો સાથે, પર્વતકન્યા સમજીને આલિંગન આપ્યું.
અપૃચ્છત્સાધુ તે ભાવો ગિરિપુત્રિ ન કૃત્રિમઃ યા ત્વં મદાશયં જ્ઞાત્વા પ્રાપ્તેહ વરવર્ણિની
તેને પૂછ્યું: "હે ગિરિપુત્રી, તારો સ્વભાવ ખરેખર સારો છે, બનાવટી નથી; કેમ કે તું મારું મન જાણીને અહીં આવી છે, હે સુશોભિત રંગવાળી."
ત્વયા વિરહિતં શૂન્યં મન્યમાનો જગત્ત્રયમ્ પ્રાપ્તા પ્રસન્નવદના યુક્તમેવંવિધં ત્વયિ
"મને તારા વિના ત્રણેય લોક ખાલી લાગે છે, અને તું ખુશમિજાજ ચહેરા સાથે આવી છે; આવું વર્તન તારા માટે યોગ્ય છે."
ઇત્યુક્તો દાનવેન્દ્રસ્તુ તદાભાષત્સ્મયઞ્છનૈઃ ન ચાબુધ્યદભિજ્ઞાનં પ્રાયસ્ત્રિપુરઘાતિનઃ
આ રીતે કહેતાં દાનવોના રાજાએ હળવી સ્મિત સાથે વાત કરી, પણ તે ત્રિપુરના વિનાશકનું સાચું ઓળખાણ સમજ્યો નહીં.
યાતાસ્મ્યહં તપશ્ચર્તું વાલ્લભ્યાય તવાતુલમ્ રતિશ્ચ તત્ર મે નાભૂત્ તતઃ પ્રાપ્તા ત્વદન્તિકમ્
હું તારી અનન્ય કૃપા માટે તપ કરવા ગયો હતો, પણ ત્યાં મને આનંદ મળ્યો નહીં; તેથી હું તારા પાસે આવ્યો છું.
ઇત્યુક્તઃ શંકરઃ શઙ્કાં કાંચિત્પ્રાપ્યાવધારયત્ હૃદયેન સમાધાય દેવઃ પ્રહસિતાનનઃ
આ સાંભળીને શંકર ભગવાનને થોડું શંકા થયું; મનમાં વિચાર કરીને, દેવએ સ્મિતભર્યા ચહેરે ધ્યાનપૂર્વક વિચાર કર્યો.
કુપિતા મયિ તન્વઙ્ગી પ્રકૃત્યા ચ દૃઢવ્રતા અપ્રાપ્તકામા સમ્પ્રાપ્તા કિમેતત્સંશયો મમ
તે મારી ઉપર ગુસ્સે છે, પાતળી શરીરવાળી, સ્વભાવથી દૃઢવ્રત, ઈચ્છા અધૂરી રહીને આવી છે—મારે શું શંકા રહે છે?
ઇતિ ચિન્ત્ય હરસ્તસ્યા અભિજ્ઞાનં વિધારયન્ નાપશ્યદ્વામપાર્શ્વે તુ તદઙ્ગે પદ્મલક્ષણમ્
એવી રીતે વિચારતા હરાએ તેમાં ઓળખવાની કોઈ નિશાની શોધી, પણ ડાબી બાજુ પર કમળનું ચિહ્ન દેખાયું નહીં.
લોમાવર્તં તુ રચિતં તતો દેવઃ પિનાકધૃક્ અબુધ્યદ્દાનવીં માયામ્ આકારં ગૂહયંસ્તતઃ
પછી પિનાકધારી દેવએ ત્યાં વાળનો ઘૂંટાળો બનાવેલો જોયો, અને દાનવની માયા સમજ્યો, પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવી દીધું.
મેઢ્રે વજ્રાસ્ત્રમાદાય દાનવં તમસૂદયત્ અબુધ્યદ્વીરકો નૈવ દાનવેન્દ્રં નિષૂદિતમ્
મેડ્રે પાસે વજ્રાસ્ત્ર લઈને, તેણે એ દાનવને માર્યો; પણ વીરકાને ખબર પડી નહીં કે દાનવોના રાજા મરી ગયા છે.
હરેણ સૂદિતં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીરૂપં દાનવેશ્વરમ્ અપરિચ્છિન્નતત્ત્વાર્થા શૈલપુત્ર્યૈ ન્યવેદયત્
હરીએ સ્ત્રીરૂપે દાનવના રાજાને માર્યો તે જોઈને, અને સાચી વાત સમજ્યા વગર, તેણે એ પર્વતકન્યાને જાણ કરી.