ઇત્યુક્તા ગિરિજા તેન મુક્તકણ્ઠા પિનાકિના ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી ભ્રુકુટીકુટિલાનના
એ રીતે પિનાકધારીના શબ્દો સાંભળીને, ગિરિજા ખુલ્લા ગળે બોલી, ગુસ્સામાં આંખો લાલ અને ભ્રૂ વાંકી હતી.
સ્વકૃતેન જનઃ સર્વો જાડ્યેન પરિભૂયતે અવશ્યમર્થી પ્રાપ્નોતિ ખણ્ડનાં જનમણ્ડલે
પોતાના કર્મથી દરેક માણસ જડતા અનુભવે છે; જે કંઈ માગે છે, તેને લોકોમાં અવશ્ય અપમાન મળે છે.
તપોભિર્દીર્ઘચરિતૈર્ યચ્ચ પ્રાર્થિતવત્યહમ્ તસ્યા મે નિયતસ્ત્વેષ હ્ય્ અવમાનઃ પદે પદે
જે હું લાંબા તપથી માગ્યું છે, તે મને દરેક પગલાંએ અપમાન જ મળે છે.
નૈવાસ્મિ કુટિલા શર્વ વિષમા નૈવ ધૂર્જટે સવિષયસ્ત્વં ગતઃ ખ્યાતિં વ્યક્તદોષાકરાશ્રયઃ
હું વાંકી નથી, શરવ; હું કઠોર પણ નથી, ધૂર્જટી; તું વિષયોમાં ફસાઈ, ખ્યાતિ અને સ્પષ્ટ દોષોની શરણમાં ગયો છે.
નાહં પૂષ્ણો ઽપિ દશના નેત્રે ચાસ્મિ ભગસ્ય હિ આદિત્યશ્ચ વિજાનાતિ ભગવાન્દ્વાદશાત્મકઃ
હું પુષણના દાંતમાં નથી, ભગના આંખોમાં પણ નથી; બાર રૂપે પ્રકાશિત સૂર્યદેવ આ જાણે છે, ભગવાન.
મૂર્ધ્નિ શૂલં જનયસિ સ્વૈર્દોષૈર્મામધિક્ષિપન્ યસ્ત્વં મામાહ કૃષ્ણેતિ મહાકાલેતિ વિશ્રુતઃ
તુ તારા દોષોથી મારી ઉપર ત્રિશૂલ મૂકે છે, મને 'કૃષ્ણા' અને 'મહાકાળી' કહીને નિંદા કરે છે, જેમ હું પ્રસિદ્ધ છું.
યાસ્યામ્યહં પરિત્યક્ત્વા ચાત્માનં તપસા ગિરિમ્ જીવન્ત્યા નાસ્તિ મે કૃત્યં ધૂર્તેન પરિભૂતયા
હું પોતાને તપમાં પર્વત પર છોડી દઈને જાઉં છું; જીવતી સ્ત્રી માટે, છેતરપિંડીથી અપમાન મળ્યા પછી કંઈ કરવાનું રહેતું નથી.
નિશમ્ય તસ્યા વચનં કોપતીક્ષ્ણાક્ષરં ભવઃ ઉવાચાવિષ્ટસંભ્રાન્તિપ્રણયોન્મિશ્રયા ગિરા
તેના ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને, ભવએ ચિંતિત પ્રેમથી ભળેલી વાણીમાં જવાબ આપ્યો.
અનાત્મજ્ઞાસિ ગિરિજે નાહં નિન્દાપરસ્તવ ત્વદ્ભક્તિબુદ્ધ્યા કૃતવાંસ્ તવાહં નામસંશ્રયમ્
પર્વતકન્યા, હું તારી નિંદા કરતો નથી અને આત્માનો અજ્ઞાન પણ નથી. તારા પ્રત્યે ભક્તિભરી બુદ્ધિથી જ હું તું નામ લીધું છે.
વિકલ્પઃ સ્વસ્થચિત્તે ઽપિ ગિરિજે નૈવ કલ્પના યદ્યેવં કુપિતા ભીરુ ત્વં તવાહં ન વૈ પુનઃ
મન શાંત હોય ત્યારે પણ શંકા ઉદભવતી નથી, પર્વતકન્યા. જો એવું છે તો, ડરપોક, તું ફરીથી મારા પર ગુસ્સો ના કર.
નર્મવાદી ભવિષ્યામિ જહિ કોપં શુચિસ્મિતે શિરસા પ્રણતશ્ચાહં રચિતસ્તે મયાઞ્જલિઃ
હું હવે રમૂજી રીતે વાત કરું છું, શુદ્ધ સ્મિતવાળી, તું ગુસ્સો છોડી દે. હું માથું ઝુકાવીને તને આ અંજલિ અર્પણ કરું છું.
સ્નેહેનાપ્યવમાનેન નિન્દિતેનૈતિ વિક્રિયામ્ તસ્માન્ન જાતુ રુષ્ટસ્ય નર્મસ્પૃષ્ટો જનઃ કિલ
પ્રેમ, અવમાનના કે નિંદા—even affection, disrespect, or reproach causes disturbance; therefore, it is said that one touched by jest should never be angry. — પણ મનમાં ઉથલપાથલ લાવે છે. એટલે જ કહેવામાં આવે છે કે રમૂજથી સ્પર્શાયેલા વ્યક્તિએ ક્યારેય ગુસ્સો કરવો નહીં.
અનેકૈશ્ચાટુભિર્દેવી દેવેન પ્રતિબોધિતા કોપં તીવ્રં ન તત્યાજ સતી મર્મણિ ઘટ્ટિતા
દેવીએ અનેક મીઠી વાતો સાંભળી, છતાં, સતીનું મન દુઃખથી ભરેલું હોવાથી, તેણે પોતાનો તીવ્ર ગુસ્સો છોડ્યો નહીં.
અવષ્ટબ્ધમ્ અથાસ્ફાલ્ય વાસઃ શંકરપાણિના વિપર્યસ્તાલકા વેગાદ્ યાતુમૈચ્છત શૈલજા
પછી, શંકરએ કપડાં પકડી લીધા, વાળ વિખેરાઈ ગયા, અને પર્વતકન્યાએ ઉત્સાહથી ત્યાંથી જવાની ઈચ્છા કરી.
તસ્યા વ્રજન્ત્યાઃ કોપેન પુનરાહ પુરાન્તકઃ સત્યં સર્વૈરવયવૈઃ સુતાસિ સદૃશી પિતુઃ
તે ગુસ્સામાં જતી હતી ત્યારે, શહેરવિનાશક ફરી બોલ્યા: 'સાચે, તું દરેક રીતે તારા પિતા જેવી છે.'
હિમાચલસ્ય શૃઙ્ગૈસ્તૈર્ મેઘજાલાકુલૈર્નભઃ તથા દુરવગાહ્યેભ્યો હૃદયેભ્યસ્તવાશયઃ
હિમાલયના શિખરો જેમ મેઘોથી આછાદિત આકાશને અઘરું બનાવે છે, તેમ તારા હૃદયની ગહનતા સમજવી પણ અઘરી છે.
કાઠિન્યાઙ્કસ્ત્વમસ્મભ્યં વનેભ્યો બહુધા ગતા કુટિલત્વં ચ વર્ત્મભ્યો દુઃસેવ્યત્વં હિમાદપિ સંક્રાન્તિં સર્વદૈવેતિ તન્વઙ્ગિ હિમશૈલરાટ્
તમે વનમાંથી કઠોરતા, રસ્તાઓથી વાંકડાપણું, હિમમાંથી અપ્રાપ્યતા અને પર્વતરાજથી હંમેશા ઠંડક મેળવી છે, ઓ સુકુમારાંગી.
ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ ગિરિશં શૈલજા તદા કોપકમ્પિતમૂર્ધા ચ પ્રસ્ફુરદ્દશનચ્છદા
આ રીતે બોલ્યા પછી, પર્વતકન્યાએ શિવને જવાબ આપ્યો, ગુસ્સાથી માથું કાંપતું અને દાંત ભીંસાયેલા.
મા સર્વાન્દોષદાનેન નિન્દાન્યાન્ગુણિનો જનાન્ તવાપિ દુષ્ટસંપર્કાત્ સંક્રાન્તં સર્વમેવ હિ
તમામ ગુણવંતોને દોષ લગાડીને નિંદા કરશો નહીં; તારા બધા દોષ તો તારી જ ખરાબ સંગતથી આવ્યા છે.
વ્યાલેભ્યો ઽનેકજિહ્વત્વં ભસ્મના સ્નેહબન્ધનમ્ હૃત્કાલુષ્યં શશાઙ્કાત્તુ દુર્બોધિત્વં વૃષાદપિ
સર્પોથી તું અનેક જીભો મેળવી છે, ભસ્મથી તારા સ્નેહના બંધન, ચાંદ્રથી હૃદયની અશુદ્ધિ અને વૃષભથી અઘરાઈ મેળવી છે.
તથા બહુ કિમુક્તેન અલં વાચા શ્રમેણ તે શ્મશાનવાસાન્ નિર્ભીસ્ ત્વં નગ્નત્વાન્ન તવ ત્રપા નિર્ઘૃણત્વં કપાલિત્વાદ્ દયા તે વિગતા ચિરમ્
હવે વધુ શું બોલવું? તારી થાકલાગતી વાતો પૂરતી છે. તું શમશાનમાં નિર્ભય રહે છે, નગ્ન છે અને શરમ નથી, કપાળ ધારણ કરે છે અને દયાથી લાંબા સમયથી વિમુખ છે.
ઇત્યુક્ત્વા મન્દિરાત્તસ્માન્ નિર્જગામ હિમાદ્રિજા
આ રીતે બોલીને, હિમાલયકન્યા મંદિરમાંથી બહાર નીકળી ગઈ.
તસ્યાં વ્રજન્ત્યાં દેવેશગણૈઃ કિલકિલો ધ્વનિઃ ક્વ માતર્ગચ્છસિ ત્યક્ત્વા રુદન્તો ધાવિતાઃ પુનઃ
તે જતી હતી ત્યારે, દેવોના સમૂહે રડતાં-રડતાં બોલ્યા: 'માતા, તું અમને છોડી ક્યાં જઈ રહી છે?' અને રડતાં, દોડીને તેના પાછળ ગયા.
વિષ્ટભ્ય ચરણૌ દેવ્યા વીરકો બાષ્પગદ્ગદમ્ પ્રોવાચ માતઃ કિંત્વેતત્ ક્વ યાસિ કુપિતાન્તરા
દેવીએ પગ પાસે ઊભો રહી, વીરક રડતાં-રડતાં બોલ્યો: 'માતા, આ શું છે? તું ગુસ્સામાં ક્યાં જઈ રહી છે?'
અહં ત્વામનુયાસ્યામિ વ્રજન્તીં સ્નેહવર્જિતામ્ નો ચેત્પતિષ્યે શિખરાત્ તપોનિષ્ઠે ત્વયોજ્ઝિતઃ
'હું તારા પાછળ જઇશ, ભલે તું સ્નેહ વગર જતી હોય; નહીં તો, તારા તપસ્વી ત્યાગથી હું શિખર પરથી કૂદી જઈશ.'
ઉન્નામ્ય વદનં દેવી દક્ષિણેન તુ પાણિના ઉવાચ વીરકં માતા શોકં પુત્રક મા કૃથાઃ
દેવીએ પોતાનું ચહેરું જમણા હાથથી ઉંચું કરી, વીરકને કહ્યું: 'પુત્ર, દુઃખ ના કર.'
શૈલાગ્રાત્પતિતું નૈવ ન ચાગન્તું મયા સહ યુક્તં તે પુત્ર વક્ષ્યામિ યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ
પુત્ર, તને પર્વતની ટોચ પરથી કૂદવું પણ યોગ્ય નથી અને મારા સાથે આવવું પણ યોગ્ય નથી. હું કયા કારણથી આવું કહું છું તે તને સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
કૃષ્ણેત્યુક્ત્વા હરેણાહં નિન્દિતા ચાપ્યનિન્દિતા સાર્હં તપઃ કરિષ્યામિ યેન ગૌરીત્વમાપ્નુયામ્
હરિએ મને 'કૃષ્ણા' કહીને બોલાવ્યું, એથી મને ક્યારેક નિંદા મળી અને ક્યારેક ન મળી. તેથી હવે હું એવું તપ કરું છું કે જેથી મને ગૌરીપણું પ્રાપ્ત થાય.
એષ સ્ત્રીલમ્પટો દેવો યાતાયાં મય્યનન્તરમ્ દ્વારરક્ષા ત્વયા કાર્યા નિત્યં રન્ધ્રાન્વવેક્ષિણા
આ દેવ સ્ત્રીઓમાં ખૂબ જ આકર્ષિત છે; હું અહીંથી જાઉં પછી તું દરવાજાની હંમેશા ચોકસાઈથી રક્ષા કરજે.
યથા ન કાચિત્ પ્રવિશેદ્ યોષિદત્ર હરાન્તિકમ્ દૃષ્ટ્વા પરાંસ્ત્રિયં ચાત્ર વદેથા મમ પુત્રક
હરાના પાસે અહીં કોઈ બીજી સ્ત્રી અંદર ન આવે એ માટે જો તારે કોઈ બીજી સ્ત્રી અહીં દેખાય તો તું તરત મને જાણ કરજે, પુત્ર.