જલે ઽપ્યેષા વ્યવસ્થેતિ સંશયેતાખિલં બુધઃ દિનાન્તાનુગતો ભાનુઃ સ્વજનત્વમપૂરયત્
પાણીમાં પણ આ ક્રમ જ રહે છે; બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ બધામાં શંકા કરે છે. દિવસના અંતે, સૂર્ય પોતાનાં લોકોમાં પ્રકાશ ભરે છે.
સંધ્યાબદ્ધાઞ્જલિપુટા મુનયો ઽભિમુખા રવિમ્ યાચન્ત્યાગમનં શીઘ્રં નિવાર્યાત્મનિ ભાવિતામ્
સાંજ સમયે, ઋષિઓ હાથ જોડીને સૂર્ય સામે ઊભા રહી, તેની ઝડપથી પાછી આવવાની વિનંતી કરે છે અને મનને એકાગ્ર કરે છે.
વ્યજૃમ્ભત તથા લોકે ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ
એ રીતે, દુનિયામાં અંધકાર ધીમે ધીમે ફેલાયો, જે વાંકડા હૃદયની કટુતા જેવી મનને દૂષિત કરે છે.
જ્વલત્ફણિફણારત્નદીપોદ્દ્યોતિતભિત્તિકે શયનં શશિસંઘાતશુભ્રવસ્ત્રોત્તરચ્છદમ્
જ્વલંત સાપના ફણાં પરના રત્નોથી દીવાલો પ્રકાશિત હતી, અને ચાંદની જેવી સફેદ વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલું શયન હતું.
નાનારત્નદ્યુતિલસચ્છક્રચાપવિડમ્બકમ્ રત્નકિઙ્કિણિકાજાલં લમ્બમુક્તાકલાપકમ્
વિવિધ રત્નોની તેજથી શોભિત, ઇન્દ્રધનુષની જેમ દેખાતું, રત્નોની ઝાંઝર અને લટકતી મુક્તાની ગાંઠો લટકતી હતી.
કમનીયચલલ્લોલવિતાનાચ્છાદિતામ્બરમ્ મન્દિરે મન્દસંચારઃ શનૈર્ગિરિસુતાયુતઃ
મંદિરમાં મનોહર, હલકાં હલનારા વિતાનોથી ઢંકાયેલો ઓરડો હતો, જ્યાં ધીમે પગલાં સાથે પર્વતકન્યા સાથે પ્રવેશ થયો.
તસ્થૌ ગિરિસુતાબાહુલતામીલિતકંધરઃ શશિમૌલિસિતજ્યોત્સ્ના શુચિપૂરિતગોચરઃ
પર્વતકન્યાના હાથની લપેટથી ગળા ઝૂકાવીને ઊભા રહ્યા, ચાંદની માળા વડે પવિત્ર થયેલું તેમનું ક્ષેત્ર પ્રકાશિત હતું.
ગિરિજાપ્યસિતાપઙ્ગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતિતમોમયી તમુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતમ્
પર્વતકન્યા, કાળી આંખો અને નીલકમળની પાંદડાની છાયાવાળી, રાત સાથે ભળી અંધકારમાં એકરૂપ થઈ ગઈ. ત્યારબાદ રમણિય દેવએ તેને સંબોધન કર્યું.
શરીરે મમ તન્વઙ્ગિ સિતે ભાસ્યસિતદ્યુતિઃ ભુજંગીવાસિતા શુદ્ધા સંશ્લિષ્ટા ચન્દને તરૌ
મારા શરીર પર, સુકુમાર, સફેદ પ્રકાશ કાળાં છાંયાં સાથે ઝળહળે છે; શુદ્ધ સાપ ચંદનના વૃક્ષ પર આરામ કરે છે, એ રીતે તે લિપટાઈ જાય છે.
ચન્દ્રાતપેન સંપૃક્તા રુચિરામ્બરયા તથા રજનીવાસિતે પક્ષે દૃષ્ટિદોષં દદાસિ મે
ચાંદની અને સુંદર વસ્ત્રોથી શોભિત, તું મને દૃષ્ટિમાં ખામી આપે છે, જેમ રાત એક બાજુ અંધકાર લાવે છે.
ઇત્યુક્તા ગિરિજા તેન મુક્તકણ્ઠા પિનાકિના ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી ભ્રુકુટીકુટિલાનના
એ રીતે પિનાકધારીના શબ્દો સાંભળીને, ગિરિજા ખુલ્લા ગળે બોલી, ગુસ્સામાં આંખો લાલ અને ભ્રૂ વાંકી હતી.
સ્વકૃતેન જનઃ સર્વો જાડ્યેન પરિભૂયતે અવશ્યમર્થી પ્રાપ્નોતિ ખણ્ડનાં જનમણ્ડલે
પોતાના કર્મથી દરેક માણસ જડતા અનુભવે છે; જે કંઈ માગે છે, તેને લોકોમાં અવશ્ય અપમાન મળે છે.
તપોભિર્દીર્ઘચરિતૈર્ યચ્ચ પ્રાર્થિતવત્યહમ્ તસ્યા મે નિયતસ્ત્વેષ હ્ય્ અવમાનઃ પદે પદે
જે હું લાંબા તપથી માગ્યું છે, તે મને દરેક પગલાંએ અપમાન જ મળે છે.
નૈવાસ્મિ કુટિલા શર્વ વિષમા નૈવ ધૂર્જટે સવિષયસ્ત્વં ગતઃ ખ્યાતિં વ્યક્તદોષાકરાશ્રયઃ
હું વાંકી નથી, શરવ; હું કઠોર પણ નથી, ધૂર્જટી; તું વિષયોમાં ફસાઈ, ખ્યાતિ અને સ્પષ્ટ દોષોની શરણમાં ગયો છે.
નાહં પૂષ્ણો ઽપિ દશના નેત્રે ચાસ્મિ ભગસ્ય હિ આદિત્યશ્ચ વિજાનાતિ ભગવાન્દ્વાદશાત્મકઃ
હું પુષણના દાંતમાં નથી, ભગના આંખોમાં પણ નથી; બાર રૂપે પ્રકાશિત સૂર્યદેવ આ જાણે છે, ભગવાન.
મૂર્ધ્નિ શૂલં જનયસિ સ્વૈર્દોષૈર્મામધિક્ષિપન્ યસ્ત્વં મામાહ કૃષ્ણેતિ મહાકાલેતિ વિશ્રુતઃ
તુ તારા દોષોથી મારી ઉપર ત્રિશૂલ મૂકે છે, મને 'કૃષ્ણા' અને 'મહાકાળી' કહીને નિંદા કરે છે, જેમ હું પ્રસિદ્ધ છું.
યાસ્યામ્યહં પરિત્યક્ત્વા ચાત્માનં તપસા ગિરિમ્ જીવન્ત્યા નાસ્તિ મે કૃત્યં ધૂર્તેન પરિભૂતયા
હું પોતાને તપમાં પર્વત પર છોડી દઈને જાઉં છું; જીવતી સ્ત્રી માટે, છેતરપિંડીથી અપમાન મળ્યા પછી કંઈ કરવાનું રહેતું નથી.
નિશમ્ય તસ્યા વચનં કોપતીક્ષ્ણાક્ષરં ભવઃ ઉવાચાવિષ્ટસંભ્રાન્તિપ્રણયોન્મિશ્રયા ગિરા
તેના ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને, ભવએ ચિંતિત પ્રેમથી ભળેલી વાણીમાં જવાબ આપ્યો.
અનાત્મજ્ઞાસિ ગિરિજે નાહં નિન્દાપરસ્તવ ત્વદ્ભક્તિબુદ્ધ્યા કૃતવાંસ્ તવાહં નામસંશ્રયમ્
પર્વતકન્યા, હું તારી નિંદા કરતો નથી અને આત્માનો અજ્ઞાન પણ નથી. તારા પ્રત્યે ભક્તિભરી બુદ્ધિથી જ હું તું નામ લીધું છે.
વિકલ્પઃ સ્વસ્થચિત્તે ઽપિ ગિરિજે નૈવ કલ્પના યદ્યેવં કુપિતા ભીરુ ત્વં તવાહં ન વૈ પુનઃ
મન શાંત હોય ત્યારે પણ શંકા ઉદભવતી નથી, પર્વતકન્યા. જો એવું છે તો, ડરપોક, તું ફરીથી મારા પર ગુસ્સો ના કર.
નર્મવાદી ભવિષ્યામિ જહિ કોપં શુચિસ્મિતે શિરસા પ્રણતશ્ચાહં રચિતસ્તે મયાઞ્જલિઃ
હું હવે રમૂજી રીતે વાત કરું છું, શુદ્ધ સ્મિતવાળી, તું ગુસ્સો છોડી દે. હું માથું ઝુકાવીને તને આ અંજલિ અર્પણ કરું છું.
સ્નેહેનાપ્યવમાનેન નિન્દિતેનૈતિ વિક્રિયામ્ તસ્માન્ન જાતુ રુષ્ટસ્ય નર્મસ્પૃષ્ટો જનઃ કિલ
પ્રેમ, અવમાનના કે નિંદા—even affection, disrespect, or reproach causes disturbance; therefore, it is said that one touched by jest should never be angry. — પણ મનમાં ઉથલપાથલ લાવે છે. એટલે જ કહેવામાં આવે છે કે રમૂજથી સ્પર્શાયેલા વ્યક્તિએ ક્યારેય ગુસ્સો કરવો નહીં.
અનેકૈશ્ચાટુભિર્દેવી દેવેન પ્રતિબોધિતા કોપં તીવ્રં ન તત્યાજ સતી મર્મણિ ઘટ્ટિતા
દેવીએ અનેક મીઠી વાતો સાંભળી, છતાં, સતીનું મન દુઃખથી ભરેલું હોવાથી, તેણે પોતાનો તીવ્ર ગુસ્સો છોડ્યો નહીં.
અવષ્ટબ્ધમ્ અથાસ્ફાલ્ય વાસઃ શંકરપાણિના વિપર્યસ્તાલકા વેગાદ્ યાતુમૈચ્છત શૈલજા
પછી, શંકરએ કપડાં પકડી લીધા, વાળ વિખેરાઈ ગયા, અને પર્વતકન્યાએ ઉત્સાહથી ત્યાંથી જવાની ઈચ્છા કરી.
તસ્યા વ્રજન્ત્યાઃ કોપેન પુનરાહ પુરાન્તકઃ સત્યં સર્વૈરવયવૈઃ સુતાસિ સદૃશી પિતુઃ
તે ગુસ્સામાં જતી હતી ત્યારે, શહેરવિનાશક ફરી બોલ્યા: 'સાચે, તું દરેક રીતે તારા પિતા જેવી છે.'
હિમાચલસ્ય શૃઙ્ગૈસ્તૈર્ મેઘજાલાકુલૈર્નભઃ તથા દુરવગાહ્યેભ્યો હૃદયેભ્યસ્તવાશયઃ
હિમાલયના શિખરો જેમ મેઘોથી આછાદિત આકાશને અઘરું બનાવે છે, તેમ તારા હૃદયની ગહનતા સમજવી પણ અઘરી છે.
કાઠિન્યાઙ્કસ્ત્વમસ્મભ્યં વનેભ્યો બહુધા ગતા કુટિલત્વં ચ વર્ત્મભ્યો દુઃસેવ્યત્વં હિમાદપિ સંક્રાન્તિં સર્વદૈવેતિ તન્વઙ્ગિ હિમશૈલરાટ્
તમે વનમાંથી કઠોરતા, રસ્તાઓથી વાંકડાપણું, હિમમાંથી અપ્રાપ્યતા અને પર્વતરાજથી હંમેશા ઠંડક મેળવી છે, ઓ સુકુમારાંગી.
ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ ગિરિશં શૈલજા તદા કોપકમ્પિતમૂર્ધા ચ પ્રસ્ફુરદ્દશનચ્છદા
આ રીતે બોલ્યા પછી, પર્વતકન્યાએ શિવને જવાબ આપ્યો, ગુસ્સાથી માથું કાંપતું અને દાંત ભીંસાયેલા.
મા સર્વાન્દોષદાનેન નિન્દાન્યાન્ગુણિનો જનાન્ તવાપિ દુષ્ટસંપર્કાત્ સંક્રાન્તં સર્વમેવ હિ
તમામ ગુણવંતોને દોષ લગાડીને નિંદા કરશો નહીં; તારા બધા દોષ તો તારી જ ખરાબ સંગતથી આવ્યા છે.
વ્યાલેભ્યો ઽનેકજિહ્વત્વં ભસ્મના સ્નેહબન્ધનમ્ હૃત્કાલુષ્યં શશાઙ્કાત્તુ દુર્બોધિત્વં વૃષાદપિ
સર્પોથી તું અનેક જીભો મેળવી છે, ભસ્મથી તારા સ્નેહના બંધન, ચાંદ્રથી હૃદયની અશુદ્ધિ અને વૃષભથી અઘરાઈ મેળવી છે.