ઇત્યુક્તસ્ત્યક્તપાષાણશકલો માર્જિતાનનઃ આહૂતસ્તુ તયોદ્ભૂતમૂલપ્રસ્તાવશંસકઃ
આ રીતે બોલાતા, તેણે પથ્થરના ટુકડા છોડી દીધા, ચહેરો સાફ કર્યો અને જ્યારે વિજયાએ બોલાવી, ત્યારે સમગ્ર વાતનો મૂળ કારણ કહ્યું.
દેવ્યાઃ સમીપમાગચ્છદ્ વિજયાનુગુપ્તઃ શનૈઃ પ્રાસાદશિખરાત્ફુલ્લરક્તામ્બુજનિભદ્યુતિઃ
વિજયાની રક્ષા હેઠળ, તે ધીરે ધીરે મહેલની ટોચ પરથી દેવી પાસે ગયો, તેની કાંતિ ખીલેલા લાલ કમળ જેવી હતી.
તં દૃષ્ટ્વા પ્રસ્રુતાનલ્પસ્વાદુક્ષીરપયોધરા ગિરિજોવાચ સસ્નેહં ગિરા મધુરવર્ણયા
તેને જોઈને, ગિરિજાએ, જેણીનું સ્તન મીઠા દૂધથી ભરેલું હતું, પ્રેમથી અને મીઠા શબ્દોમાં તેને સંબોધ્યો.
એહ્યેહિ યાતો ઽસિ મે પુત્રતાં દેવદેવેન દત્તો ઽધુના વીરક
'આવ, આવ! હવે તું મારો પુત્ર થયો છે, વીરક, દેવદેવતાએ તને આપ્યો છે.'
ઇત્યેવમઙ્કે નિધાયાથ તં પર્યચુમ્બત્કપોલે કલવાદિનમ્
આ રીતે કહી, તેણે વીરકને ગોદમાં બેસાડ્યો અને ગાલે ચુંબન કર્યું, જ્યારે તે મધુર અવાજો કરતો હતો.
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય સંમાર્જ્ય ગાત્રાણિ ભૂષયામાસ દિવ્યૈઃ સ્વયં ભૂષણૈઃ કિઙ્કિણીમેખલાનૂપુરૈર્ માણિક્યકેયૂરહારોરુમૂલગુણૈઃ
તેણે તેના માથાને સુઘંધીયું, શરીરને સાફ કર્યું અને પોતે જ દિવ્ય આભૂષણોથી શણગાર્યો — ઘંટાવાળી કમરપટ્ટી, પાયલ, રત્નજડિત બાંયડા, હાર અને જાંઘના આભૂષણોથી.
કોમલૈઃ પલ્લવૈશ્ચિત્રિતૈશ્ચારુભિર્ દિવ્યમન્ત્રોદ્ભવૈસ્ તસ્ય શુભૈસ્તતો ભૂરિભિશ્ચાકરોન્મિશ્રસિદ્ધાર્થકૈર્ અઙ્ગરક્ષાવિધિમ્
નરમ અને રંગબેરંગી સુંદર પાંદડાં, દિવ્ય મંત્રોથી ઉત્પન્ન થયેલા, તથા અનેક શુભ પદાર્થો અને સિદ્ધાર્થના દાણાં સાથે મિક્સ કરીને, તેણે તેના શરીરની રક્ષા માટે વિધિ કરી.
એવમાદાય ચોવાચ કૃત્વા સ્રજં મૂર્ધ્નિ ગોરોચનાપત્રભઙ્ગોજ્જ્વલમ્
આ રીતે તેને લઈ, ગોરોચનાથી અને તાજા પાંદડાંથી તેજસ્વી માળા તેના માથા પર પહેરાવી અને પછી બોલી.
ગચ્છ ગચ્છાધુના ક્રીડ સાર્ધં ગણૈરપ્રમત્તો નગે શ્વભ્રવર્જ શનૈર્વ્યાલમાલાકુલાઃ શૈલસાનુદ્રુમદન્તિભિર્ ભિન્નસારાઃ પરે સઙ્ગિનઃ
'હવે જા, જા અને ગણો સાથે રમ, પર્વત પર સાવચેત રહે; ખીણોમાં ન જા અને ધીરે ધીરે એ ઢાળ પર જા જ્યાં સાપો, વૃક્ષો, હાથીઓ અને તૂટેલા પથ્થરો છે, જ્યાં બીજા પણ જાય છે.'
જાહ્નવીયં જલં ક્ષુબ્ધતોયાકુલં કૂલં મા વિશેથા બહુવ્યાઘ્રદુષ્ટે વને
'જાહ્નવી નદીના કિનારે ન જા, ત્યાં પાણી ઉગ્ર છે અને વનમાં ઘણા દુષ્ટ વાઘો છે.'
વત્સાસંખ્યેષુ દુર્ગા ગણેશેષ્વેતસ્મિન્વીરકે પુત્રભાવોપતુષ્ટાન્તઃકરણા તિષ્ઠતુ
'હે વીરક, ગણેશના અનેક બાળકોમાં તારા હૃદયમાં જે પુત્રભાવથી મને આનંદ મળ્યો છે, તે હંમેશા રહે.'
સ્વસ્ય પિતૃજનપ્રાર્થિતં ભવ્યમાયાતિભાવિન્યસૌ ભવ્યતા
તેના પિતૃઓએ જે શુભતા ઈચ્છી હતી, તે હવે તેને મળી છે; આ શુભતા ભવિષ્યમાં પણ ટકી રહે.'
સો ઽપિ નિર્વર્ત્ય સર્વાન્ ગણાન્ સસ્મયમાહ બાલત્વલીલારસાવિષ્ટધીઃ
એ પણ બધા સેવકોને ભેગા કરીને, બાળપણની રમૂજી મોજમાં મગ્ન મનથી, હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યો.
એષ માત્રા સ્વયં મે કૃતભૂષણો ઽત્ર એષ પટઃ પાટલૈર્બિન્દુભિઃ સિન્દુવારસ્ય પુષ્પૈરિયં માલતીમિશ્રિતા માલિકા મે શિરસ્યાહિતા
આમાં, મારી માતાએ જ મને શણગાર્યું છે; આ છે લાલ બિંદુઓવાળો કપડો, આ છે સિંદૂવારના ફૂલો, અને આ મોગરાની સુગંધવાળી વણેલી વણમાલા મારા માથે મુકાઈ છે.
કો ઽયમાતોદ્યધારી ગણસ્તસ્ય દાસ્યામિ હસ્તાદિદં ક્રીડનમ્
સેવકોમાં સંગીતના વાદ્યે ધરાવનાર આ કોણ છે? હું મારા હાથમાં રહેલું આ રમકડું તેને આપી દઈશ.
દક્ષિણાત્પશ્ચિમં પશ્ચિમાદુત્તરમુત્તરાત્પૂર્વમભ્યેત્ય સખ્યા યુતા પ્રેક્ષતી તં ગવાક્ષાન્તરાદ્વીરકં શૈલપુત્રી બહિઃ ક્રીડનં યજ્જગન્માતુરપ્યેષ ચિત્તભ્રમઃ
દક્ષિણથી પશ્ચિમ, પશ્ચિમથી ઉત્તર અને ઉત્તરથી પૂર્વ તરફ જતાં, સખીઓ સાથે રહીને, પર્વતકન્યા એ વિંડોથી બહાર જોઈ રહી હતી; તેણે વીર બાળકને બહાર રમતો જોયો, અને જગતજનનીનું મન પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગયું.
પુત્રલુબ્ધો જનસ્તત્ર કો મોહમાયાતિ ન સ્વલ્પચેતા જડો માંસવિણ્મૂત્રસંઘાતદેહઃ
પુત્રપ્રેમમાં મગ્ન થયેલા લોકોમાં કોણ છે જે મોહમાં નથી પડતો? માત્ર ઓછું સમજણ ધરાવનાર, મૂર્ખ, માંસ અને ગંધગીથી બનેલા શરીરવાળો જ એમાં નથી ફસાતો.
દ્રષ્ટુમભ્યન્તરે નાકવાસેશ્વરૈર્ ઇન્દુમૌલિં પ્રવિષ્ટેષુ કક્ષાન્તરમ્
જ્યારે ચંદ્રકેટુ ભગવાન અંદરના ઓરડામાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે સ્વર્ગમાં વસતા દેવતાઓ પણ તેમને જોવા માટે ત્યાં આવ્યા.
વાહનાત્યાવરોહા ગણાસ્તૈર્યુતો લોકપાલાસ્ત્રમૂર્તો હ્યયં ખડ્ગો વિખડ્ગકરો નિર્મમઃ કૃતાન્તઃ કસ્ય કેનાહતો બ્રૂત મૌને ભવન્તો ઽસ્ત્રદણ્ડેન કિં દુઃસ્પૃહાઃ
વાહનો અને સેવકોની વચ્ચે ઘેરાયેલા, લોકપાળો, આ સ્વરૂપ તો ખડગ છે, ખડગ બનાવનાર છે, નિર્લોભ છે, મૃત્યુદેવ છે; કોણે અને ક્યા માટે તેને ઘાયલ કર્યો? કહો, શું તમે શસ્ત્રના દંડની ઇચ્છા રાખો છો કે શું?
ભીમમૂર્ત્યાનનેનાસ્તિ કૃત્યં ગિરૌ ય એષો ઽસ્ત્રજ્ઞેન કિં વધ્યતે
આ ભયાનક સ્વરૂપ ધરાવનાર પર્વત પર શું કરી શકે? શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારો પણ તેને મારવામાં શું હાંસલ કરી શકે?
મા વૃથા લોકપાલાનુગચિત્તતા એવમ્ એવૈતદ્ ઇત્યૂચુરસ્મૈ તદા દેવતાઃ
લોકપાળોને અનુસરીને વ્યર્થ ઇચ્છા રાખશો નહીં; એવું જ છે, એ સમયે દેવતાઓએ તેને કહ્યું.
દેવદેવાનુગં વીરકં લક્ષણા પ્રાહ દેવી વનં પર્વતા નિર્ઝરાણ્યગ્નિદેવ્યાન્યથો ભૂતપા નિર્ઝરામ્ભોનિપાતેષુ નિમજ્જત
દેવી એ દેવોના દેવના અનુયાયી વીર બાળકને કહ્યું: 'વનમાં, પર્વતોમાં, ઝરણાઓમાં અને અગ્નિદેવીના સ્થાનોએ જાઓ; ભૂતપાલ, ઝરણાના પાણીમાં ડૂબી જાઓ.'
પુષ્પજાલાવનદ્ધેષુ ધામસ્વપિ પ્રોત્તુઙ્ગનાનાદ્રિકુઞ્જેષ્વનુગર્જન્તુ હેમારુતાસ્ફોટસંક્ષેપણાત્ કામતઃ
ફૂલની વણમાલાથી શોભાયમાન ધૂમ્રસ્થળોમાં, ઊંચા પર્વતોના વનકુજોમાં, સુવર્ણ પવન પોતાની મરજીથી ગર્જના કરે.
સો ઽપિ તાદૃક્ક્ષણાવાપ્તપુણ્યોદયો યો ઽપિ જન્માન્તરસ્યાત્મજત્વં ગતઃ ક્રીડતસ્તસ્ય તૃપ્તિઃ કથં જાયતે યો ઽપિ ભાવિજગદ્વેધસા તેજસઃ કલ્પિતઃ પ્રતિક્ષણં દિવ્યગીતક્ષણો નૃત્યલોલો ગણેશૈઃ પ્રણતઃ
એ પણ એ ક્ષણે મળેલા પુણ્યથી ધન્ય થયો, જે બીજા જન્મમાં પુત્ર બન્યો હતો, રમતા રમતા તેને સંતોષ કેમ થાય? ભવિષ્યના જગતના સર્જકના તેજથી જ જે સર્જાયો છે, તે પણ દરેક પળે દેવગીતના સંગાથે, નૃત્યમાં મગ્ન, સેવકો સાથે નમન કરે છે.
ક્ષણં સિંહનાદાકુલે ગણ્ડશૈલે સૃજદ્રત્નજાલે બૃહત્સાલતાલે ક્ષણં ફુલ્લનાનાતમાલાલિકાલે ક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલો મરાલે
ક્યારેક સિંહના ગર્જનાથી ગુંજતા ગંધમાદન પર્વતમાં, રત્નોની જાળીઓમાં, વિશાળ સાલ વૃક્ષોની છાયામાં; ક્યારેક વિવિધ ફૂલોની ખીલેલી વણમાલામાં; ક્યારેક વૃક્ષની જડ પાસે, હંસ મસ્તીથી વિહરે છે.
ક્ષણે સ્વલ્પપઙ્કે જલે પઙ્કજાઢ્યે ક્ષણં માતુરઙ્કે શુભે નિષ્કલઙ્કે પરિક્રીડતે બાલલીલાવિહારી ગણેશાધિપો દેવતાનન્દકારી નિકુઞ્જેષુ વિદ્યાધરૈર્ગીતશીલઃ પિનાકીવ લીલાવિલાસૈઃ સલીલઃ
ક્યારેક થોડા કાદવમાં, કમળથી ભરેલા જળમાં; ક્યારેક માતાના શુદ્ધ અને નિર્દોષ ખોળામાં; બાળલિલામાં રમતો, સેવકોનો અધિપતિ, દેવતાઓને આનંદ આપતો, વનકુજોમાં વિદ્યા ધરાઓના ગીત સાથે, પિનાકધારી ભગવાનની જેમ રમતમાં મગ્ન, સૌમ્યતાથી વિહારે છે.
પ્રકાશ્ય ભુવનાભોગી તતો દિનકરે ગતે દેશાન્તરં તદા પશ્ચાદ્ દૂરમસ્તાવનીધરમ્
જ્યારે જગતની મોજ માણાવી, પછી જ્યારે સૂર્ય બીજાં પ્રદેશે ગયો, ત્યારબાદ પર્વત દૂર રહી ગયો.
ઉદયાસ્તે પુરોભાવી યો હિ ચાસ્તે ઽવનીધરઃ મિત્રત્વમસ્ય સુદૃઢં હૃદયે પરિચિન્ત્યતામ્
જે પર્વત તેના સામે ઉગે છે અને અસ્ત થાય છે, તેની મિત્રતા હૃદયમાં મજબૂત રીતે વિચારવી જોઈએ.
નિત્યમારાધિતઃ શ્રીમાન્ પૃથુમૂલઃ સમુન્નતઃ નાકરોત્સેવિતું મેરુર્ ઉપહારં પતિષ્યતઃ
સદા પૂજિત, વૈભવી, વિશાળ મૂળવાળો અને ઊંચો મેરુ પર્વત, જતો ભગવાન માટે કોઈ ભેટ લાવતો નથી.
કાઞ્ચનોત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાવરોહક્ષિતૌ હેમરેણૂત્કરાસઙ્ગદ્યુતિં ખેચરાણાં વનાધાયિનિ રમ્યે બહુરૂપસંપત્પ્રકરે ગણાન્વાસિતં મન્દરકન્દરે સુન્દરમન્દારપુષ્પપ્રવાલામ્બુજે સિદ્ધનારીભિર્ આપીતરૂપામૃતં વિસ્તૃતૈર્ નેત્રપાત્રૈર્ અનુન્મેષિભિર્ વીરકે શૈલપુત્રી નિમેષાન્તરાદ્ અસ્મરત્પુત્રગૃધ્રી વિનોદાર્થિની
કાંસ્ય જેવી ઊંચી શિખરો ધરાવતી ધરતી પર, સુવર્ણ ધૂળના ઢગલાંથી તેજસ્વી, આકાશવાસી દેવતાઓના સુંદર વનમાં, અનેક રૂપોની સમૃદ્ધિમાં, સેવકો મંદરપર્વતની ગુફામાં વસે છે; ત્યાં સુંદર મંદાર ફૂલો, કોમળ પાંદડા અને કમળ સાથે, સિદ્ધ સ્ત્રીઓ પોતાના વિશાળ, અચળ આંખોથી રૂપામૃત પી રહી છે; પર્વતકન્યા, એક પળમાં, પોતાના પુત્રની તલપ માટે, આનંદની ઇચ્છા સાથે, વીર બાળકને યાદ કરે છે.