માતરઃ પ્રેરયન્ કામવધૂં વૈધવ્યચિહ્નિતામ્ કાલો ઽયમિતિ ચાલક્ષ્ય પ્રકારેઙ્ગિતસંજ્ઞયા
માતાઓએ વિધવા તરીકેના લક્ષણોથી યુક્ત કામદેવીને મોકલી, સંકેતથી બતાવ્યું કે હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે.
તતસ્તાશ્ચોદિતા દેવમ્ ઊચુઃ પ્રહસિતાનનાઃ રતિઃ પુરસ્તવ પ્રાપ્તા નાભાતિ મદનોજ્ઝિતા
પછી, દેવીઓએ પ્રસન્ન ચહેરાથી ભગવાનને કહ્યું: 'રતિ, મદન વિના, તમારી સામે આવી છે.'
તતસ્તાં સંનિર્વાયાહ વામહસ્તાગ્રસંજ્ઞયા પ્રયાણં ગિરિજાવક્ત્રદર્શનોત્સુકમાનસઃ
પછી તેણે ડાબા હાથના ઇશારે તેને વિદાય આપી, અને મનથી ગિરિજાના મુખદર્શન માટે ઉત્સુક રહ્યો.
તતો હરો હિમગિરિકન્દરાકૃતિં સિતં કશામૃદુહતિભિઃ પ્રચોદયત્ મહાવૃષં ગણતુમુલાહિતેક્ષણં સ ભૂધરાનશનિરિવ પ્રકમ્પયન્
પછી હરાએ હિમાલયની ગુફા જેવો સફેદ મહાવૃષભને નરમ કશાથી હાંકી દીધો; તેની ભયાનક નજરે બધા ગણોને વિખેર્યા અને પર્વતોને વીજળીની જેમ ધ્રુજાવી દીધા.
તતો હરિર્દ્રુતપદપદ્ધતિઃ પુરઃ પુરઃસરાન્દ્રુમનિકરેષુ સંશ્રિતાન્ ધરારજઃશબલિતભૂષણો ઽબ્રવીત્ પ્રયાત મા કુરુત પથો ઽસ્ય સંકટમ્
પછી હરિ, ધરતીની ધૂળથી શોભાયમાન અને ઝડપી પગલાં ભરતાં, જે લોકો વનમાં મોટા વૃક્ષોની છાયામાં આશરો લીધો હતો, તેમના સામે આવી બોલ્યા: 'ચાલો, આ રસ્તો અવરોધો નહીં.'
પ્રભોઃ પુનઃ પ્રથમનિયોગમૂર્જયન્ સુતો ઽબ્રવીદ્ ભ્રુકુટિમુખો ઽપિ વીરકઃ વિયચ્ચરા વિયતિ કિમસ્તિ કાન્તકં પ્રયાત નો ધરણિધરાવિદૂરતઃ
પ્રભુના પ્રથમ આદેશથી ઉત્સાહિત થયેલો પુત્ર, ભ્રુકુટિ ચઢાવતાં પણ, બોલ્યો: 'આકાશમાં ઉડનારા માટે કયું કાંટું છે? ચાલો, પર્વતથી દૂર ન રહો.'
મહાર્ણવાઃ કુરુત શિલોપમં પયઃ સુરદ્વિષાગમનમહાતિકર્દમમ્ ગણેશ્વરાશ્ ચપલતયા ન ગમ્યતાં સુરેશ્વરૈઃ સ્થિરમતિભિર્ નિરીક્ષ્યતે
મહાસાગર પોતાનું પાણી પથ્થર જેવું કરે, કેમ કે દેવોના દુશ્મનોના આવવાથી મોટો કાદવ થયો છે. હે ગણેશ્વરો, ચંચળતાથી આગળ ન વધો; સ્થિર મનવાળા દેવોના રાજાઓ જોઈ રહ્યા છે.
ન ભૃઙ્ગિણા સ્વતનુમવેક્ષ્ય નીયતે પિનાકિનઃ પૃથુમુખમણ્ડમ્ અગ્રતઃ વૃથા યમઃ પ્રકટિતદન્તકોટરં ત્વમાયુધં વહસિ વિહાય સંભ્રમમ્
મધમાખી પોતાનું રૂપ આગળ લઈ જતી નથી, ને પિનાકધારી શિવ પણ પહોળા ચહેરા સાથે આગળ નથી જતા. યમ પણ વ્યર્થમાં પોતાના દાંત દેખાડતાં હથિયાર લઈ જાય છે, પણ ઉતાવળ છોડી દે છે.
પદં ન યદ્રથતુરગૈઃ પુરદ્વિષઃ પ્રમુચ્યતે બહુતરમાતૃસંકુલમ્ અમી સુરાઃ પૃથગનુયાયિભિર્વૃતાઃ પદાતયો દ્વિગુણપથાન્ હરપ્રિયાઃ
પુરવિનાશકના રથના ઘોડાઓનું પગલું માતાઓની ભીડમાંથી મુક્ત થતું નથી. આ દેવતાઓ અલગ-અલગ અનુયાયીઓથી ઘેરાયેલા છે, એ બધા પગપાળા છે; હરપ્રિયાના અનુયાયીઓ બે રસ્તે જાય છે.
સ્વવાહનૈઃ પવનવિધૂતચામરૈશ્ ચલધ્વજૈર્વ્રજત વિહારશાલિભિઃ સુરાઃ સ્વકં કિમિતિ સરાગમૂર્જિતં વિચાર્યતે નિયતલયત્રયાનુગમ્
દેવતાઓ પોતાની સવારીઓ પર, પવનથી હલનારા ચામરાં અને લહેરાતા ધ્વજ સાથે આનંદમાં વિહાર કરતા જાય છે. પણ તેઓ કેમ પોતાના, રસથી ભરેલા, ત્રણ નિશ્ચિત સ્થાનના અનુસરણને વિચારે છે?
ન કિંનરૈર્ અભિભવિતું હિ શક્યતે વિભૂષણચયસમુદ્ભવો ધ્વનિઃ અજાતિજાઃ કિમિતિ ન ષડ્જમધ્યમ્ અપૃથુસ્વરં બહુતરમત્ર વક્ષ્યતે
કિંનરાઓ પણ ગહણ આભૂષણોથી ઉદ્ભવતા ધ્વનિને હરાવી શકતા નથી. જે જાતિના નથી, તેઓ શડ્જ કે મધ્યમ સ્વર કેમ બોલતા નથી? અહીં વધુ લોકો ઓછા સ્પષ્ટ સ્વરે બોલશે.
નતાનતાનતનતતાનતાં ગતાઃ પૃથક્તયા સમયકૃતા વિભિન્નતામ્ વિશઙ્કિતા ભવદતિભેદશીલિનઃ પ્રયાન્ત્યમી દ્રુતપદમેવ ગૌડકાઃ
જે લોકો વિવિધ, માપેલા અને અલગ-અલગ તાલમાં ગયા છે, અને તમારા વધારે વિભાજનથી સાવચેત છે, એ બધા ગૌડકાઓ ઝડપથી ચાલ્યા જાય છે.
વિસંહતાઃ કિમિતિ ન ષાડ્ગવાદયઃ સ્વગીતકૈર્ લલિતપદપ્રયોગજૈઃ પ્રભોઃ પુરો ભવતિ હિ યસ્ય ચાક્ષતં સમુદ્ગતાર્થકમિતિ તત્પ્રતીયતે
શાડ્ગ વાદ્યો પોતાના ગીત અને લયબદ્ધ પગલાં સાથે એકસાથે કેમ વગાડાતા નથી? જે પ્રભુની સામે અર્થ સતત પ્રગટે છે, ત્યાં એવું જ સમજાય છે.
અમી પૃથગ્વિરચિતરમ્યરાસકં વિલાસિનો બહુગમકસ્વભાવકમ્ પ્રયુઞ્જતે ગિરિશયશોવિસારિણં પ્રકીર્ણકં બહુતરનાગજાતયઃ
આ લોકો અલગ-અલગ સુંદર નૃત્ય કરે છે, જેમાં અનેક ગમક છે, અને એ ગિરિશના યશને ફેલાવે છે, અનેક હાથીઓની જાતિમાં વિખેરાયેલા છે.
અમી કથં કકુભિ કથાઃ પ્રતિક્ષણં ધ્વનન્તિ તે વિવિધવધૂવિમિશ્રિતાઃ ન જાતયો ધ્વનિમુરજાસમીરિતા ન મૂર્છિતાઃ કિમિતિ ચ મૂર્છનાત્મકાઃ
આ વાર્તાઓ દરેક દિશામાં કેવી રીતે ગૂંજાય છે, વિવિધ વધૂઓ સાથે મિશ્રિત છે? જાતિઓ મૃદંગનો ધ્વનિ પેદા કરતી નથી, ન તો સ્વરમાં ફેરફાર કરે છે—તો પછી એ સ્વર બદલાવા વાળા કેમ નથી?
ઇતીરતે ગિરિમવધાનશાલિનઃ સુરાસુરાઃ સપદિ તુ વીરકાજ્ઞયા નિયામિતાઃ પ્રયયુરતીવ હર્ષિતાશ્ ચરાચરં જગદખિલં હ્યપૂરયન્
આ રીતે, પર્વત તરફ ધ્યાન આપતાં દેવ અને દાનવો, વીરના આદેશથી તરત જ ચાલ્યા ગયા. તેઓ ખૂબ આનંદિત થઈને, ચાલતાં અને અચળ સમગ્ર જગતને ભરાઈ ગયા.
ઇતિ સ્તનત્કકુભિ રસન્મહાર્ણવે સ્તનદ્ઘને વિદલિતશૈલકંદરે જગત્યભૂત્તુમુલ ઇવાકુલીકૃતઃ પિનાકિના ત્વરિતગતેન ભૂધરઃ
આ રીતે, ગર્જનારા મહાસાગરમાં, ધ્વનિથી ગૂંજતાં અને ફાટેલા પહાડના ગુહામાં, આખું જગત જાણે પિનાકધારી શિવની ઝડપી ગતિથી ઉથલપાથલ થયું.
પરિજ્વલત્કનકસહસ્રતોરણં ક્વચિન્મિલન્મરકતવેશ્મવેદિકમ્ ક્વચિત્ ક્વચિદ્ વિમલવિદૂરવેદિકં ક્વચિદ્ ગલજ્જલધરરમ્યનિર્ઝરમ્
ક્યાંક હજાર સોનાના તેજસ્વી દ્વારોથી ઝળહળતું, ક્યાંક પનના મહેલની બંધ થતી ઓટલીઓ, ક્યાંક નિર્મળ અને દૂરની ઓટલીઓ, તો ક્યાંક વહી રહેલા વાદળોથી સુંદર ઝરણાં હતાં.
ચલદ્ધ્વજપ્રવરસહસ્રમણ્ડિતં સુરદ્રુમસ્તબકવિકીર્ણચત્વરમ્ સિતાસિતારુણરુચિધાતુવર્ણિકં શ્રિયોજ્જ્વલં પ્રવિતતમાર્ગગોપુરમ્
હજારો લહેરાતા ધ્વજોથી શોભાયમાન, દેવવૃક્ષોના ગુચ્છોથી છવાયેલાં ચૌક, સફેદ-કાળા-લાલ રંગોથી રંગાયેલા, વૈભવથી ઝગમગતા અને વિસ્તૃત માર્ગવાળા ગોપુરો હતાં.
તં પ્રવિશન્તમગાત્પ્રવિલોક્ય વ્યાકુલતાં નગરં ગિરિભર્તુઃ વ્યગ્રપુરન્ધ્રિજનં જયયુક્તં ધાવિતમાર્ગજનાકુલરથ્યમ્
જ્યારે તે શહેરમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે પર્વતના સ્વામીનું નગર ચિંતિત થયું; વાઘ જેવી સ્ત્રીઓ વિજયથી ભરપૂર, રસ્તાઓ પર દોડી, માર્ગો પર ભીડ જમાવી.
હર્મ્યગવાક્ષગતામરનારીલોચનનીલસરોરુહમાલમ્ સુપ્રકટા સમદૃશ્યત કાચિત્ સ્વાભરણાંશુવિતાનવિગૂઢા
કોઈ દેવી મહેલની જરખમાંથી સ્પષ્ટ દેખાતી, તેની આંખો નીલા કમળ જેવી, અને પોતાના આભૂષણના તેજથી ઢંકાઈ ન હતી.
કાપ્યખિલીકૃતમણ્ડનભૂષા ત્યક્તસખીપ્રણયા હરમ્ ઐક્ષત્ કાચિદુવાચ કલં ગતમાના કાતરતાં સખિ મા કુરુ મૂઢે
કોઈ સ્ત્રી સર્વાંગીભૂષિત, સખીઓના પ્રેમને છોડી, હરાને નિહાળી રહી હતી. બીજી કોઈ ધીમી બોલી, વિચલિત થઈ, દૂર ચાલી: 'સખી, મૂર્ખાઈ ના કર.'
દગ્ધમનોભવ એવ પિનાકી કામયતે સ્વયમેવ વિહર્તુમ્ કાચિદપિ સ્વયમેવ પતન્તી પ્રાહ પરાં વિરહસ્ખલિતાઙ્ગીમ્
જ્યારે મનમાં ઇચ્છાની આગ સળગતી હતી, ત્યારે પણ પિનાકધારી પોતે જ એકલા આનંદ માણવા ઇચ્છતા હતા. એ સમયે એક સ્ત્રી પોતે જ પડી ગઈ અને બીજી એક, જે વિયોગથી થાકી ગઈ હતી, તેને કંઈક કહી.
મા ચપલે મદનવ્યતિષઙ્ગં શંકરજં સ્ખલનેન વદ ત્વમ્ કાપિ કૃતવ્યવધાનમદૃષ્ટ્વા યુક્તિવશાદ્ગિરિશો હ્યયમૂચે
એ ચંચળે, તું શંકર સાથે કામદેવનું મિલન ન લગાડ. જો કોઈ ભૂલ થઈ હોય તો, યોગ્ય સંયમ ન જોઈને, એ વાત કહેજે. કારણ કે ગિરિશ એ સમજદારીથી આવું કહ્યું હતું.
એષ સ યત્ર સહસ્રમખાદ્યા નાકસદામધિપાઃ સ્વયમુક્તૈઃ નામભિર્ ઇન્દુજટં નિજસેવાપ્રાપ્તફલાય નતાસ્તુ ઘટન્તે
આ એ છે, જેમના આગળ ઇન્દ્ર અને બીજા સ્વર્ગના દેવતાઓ પોતાનાં નામે ચંદ્રશેખરને વંદન કરે છે અને પોતાની સેવા ફળ મેળવવા માગે છે.
એષ ન ચૈષ સ એષ યદગ્રે ચર્મપરીતતનુઃ શશિમૌલી ધાવતિ વજ્રધરો ઽમરરાજો માર્ગમમું વિવૃતીકરણાય
આ એ નથી, એ તો એ છે, જેમનું શરીર ચામડાથી ઢંકાયેલું છે, માથે ચાંદ્ર છે અને અમરરાજા વજ્રધારી એમના માર્ગને ખુલ્લો કરવા દોડે છે.
એષ સ પદ્મભવો ઽયમુપેત્ય પ્રાંશુજટામૃગચર્મનિગૂઢઃ સપ્રણયં કરઘટ્ટિતવક્ત્રઃ કિંચિદુવાચ મિતં શ્રુતિમૂલે
આ એ જ કમળમાંથી જન્મેલા છે, જે ઊંચા જટાવાળા અને મૃગચર્મ પહેરીને આવ્યા, પ્રેમથી હાથથી ચહેરો સ્પર્શ કર્યો અને વેદના મૂળે થોડી, પણ તોલવીને વાત કરી.
એવમભૂત્સુરનારિકુલાનાં ચિત્તવિસંષ્ઠુલતા ગુરુરાગાત્ શંકરસંશ્રયણાદ્ ગિરિજાયાજન્મફલં પરમં ત્વિતિ ચોચુઃ
આ રીતે દેવસ્ત્રીઓમાં મનની ગૂંચવણ ઊભી થઈ. શંકરનું આશ્રય લઈને એમણે કહ્યું, 'ગિરિજાના જન્મનું સર્વોચ્ચ ફળ તો આ જ છે.'
તતો હિમગિરેર્વેશ્મ વિશ્વકર્મનિવેદિતમ્ મહાનીલમયસ્તમ્ભં જ્વલત્કાઞ્ચનકુટ્ટિમમ્
પછી હિમાલયના ઘરમાં, જે વિશ્વકર્માએ તૈયાર કર્યું હતું, ત્યાં એક મોટો નીલમણિનો થંભો અને તેજસ્વી સોનાની જમીન હતી.
મુક્તાજાલપરિષ્કારં જ્વલિતૌષધિદીપિતમ્ ક્રીડોદ્યાનસહસ્રાઢ્યં કાઞ્ચનામ્બુજદીર્ઘિકમ્
મુક્તાની જાળથી શોભિત, તેજસ્વી ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઝગમગતું, હજારો રમણિય ઉદ્યાનો અને સોનાના કમળોથી ભરેલું લાંબું તળાવ હતું.