તપોભિઃ પ્રાપ્યતે ઽભીષ્ટં નાસાધ્યં હિ તપસ્યતઃ દુર્ભગત્વં વૃથા લોકો વહતે સતિ સાધને
તપસ્યા દ્વારા ઇચ્છિત ફળ મળે છે; તપસ્વી માટે કંઈ અશક્ય નથી. સાધન હોવા છતાં લોકો વ્યર્થ દુઃખ ભોગવે છે.
જીવિતાદ્દુર્ભગાચ્છ્રેયો મરણં હ્યતપસ્યતઃ ભવિષ્યામિ ન સંદેહો નિયમૈઃ શોષયે તનુમ્
તપસ્યા વિના જીવતા રહેવું કરતાં મૃત્યુ શ્રેયસ્કર છે; હું નિશ્ચયપૂર્વક નિયમથી શરીર ક્ષીણ કરીશ.
તપસિ ભ્રષ્ટસંદેહ ઉદ્યમો ઽર્થજિગીષયા સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યદહં પ્રાપ્ય દુર્લભા
તપ દ્વારા મારા મનના સંશયો દૂર થશે, અને ધન મેળવવાની ઈચ્છાથી હું તપ કરવાનું નક્કી કરું છું. એ તપથી હું જે દુર્લભ છે એ પ્રાપ્ત કરી શકું એ માટે હું આ તપ કરું છું.
ઇત્યુક્તઃ શૈલરાજસ્તુ દુહિત્રા સ્નેહવિક્લવઃ ઉવાચ વાચા શૈલેન્દ્રઃ સ્નેહગદ્ગદવર્ણયા
પર્વતોના રાજાએ, પોતાની દીકરીના પ્રેમમાં ભીંજાઈને, ભાવુક અવાજે, થરથરાતા શબ્દોમાં કહ્યું:
ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ સોઢું ક્લેશસ્વરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને
ઉમા, મારી ચંચળ દીકરી, તારા કોમળ શરીરે તપના કષ્ટો સહન કરી શકાશે નહીં, તું તો સૌમ્ય રૂપાળી છે.
ભાવીન્યભિવિચાર્યાણિ પદાર્થાનિ સદૈવ તુ ભાવિનો ઽર્થા ભવન્ત્યેવ હઠેનાનિચ્છતો ઽપિ વા
ભવિષ્યમાં શું થશે એ હંમેશાં વિચારવું જોઈએ; જે નિશ્ચિત છે એ તો થાય જ છે, માણસ ઈચ્છે કે ન ઈચ્છે, એ જોરથી પણ થાય છે.
તસ્માન્ન તપસા તે ઽસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્ ભવનાયૈવ ગચ્છામશ્ ચિન્તયિષ્યામિ તત્ર વૈ
એથી, બાલા, તારા માટે તપનો કોઈ ઉપયોગ નથી; ચાલ, આપણે ઘરે જઈએ, ત્યાં હું આ વિષય પર વિચાર કરીશ.
ઇત્યુક્તા તુ યદા નૈવ ગુહાયાભ્યેતિ શૈલજા તતઃ સ ચિન્તયાવિષ્ટો દુહિતાં પ્રશશંસ ચ
આ રીતે કહેવા છતાંય, જયારે પર્વતકન્યા ગુફામાંથી પાછી ન આવી, ત્યારે પર્વતરાજ ચિંતામાં ડૂબી ગયા અને પોતાની દીકરીની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
તતો ઽન્તરિક્ષે દિવ્યા વાગ્ અભૂદ્ભુવનભૂતલે ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ત્વયોક્તા તનયા તતઃ
એ પછી આકાશમાં, ધરતી પર ફેલાયેલી દિવ્ય વાણી સંભળાઈ: 'ઉમા, ચંચળ દીકરી, તને તારા પિતાએ આ નામથી બોલાવી છે.'
ઉમેતિ નામ તેનાસ્યા ભુવનેષુ ભવિષ્યતિ સિદ્ધિં ચ મૂર્તિમત્યેષા સાધયિષ્યતિ ચિન્તિતામ્
'ઉમા' નામથી એ દુનિયાભરમાં જાણીતી થશે; એ પોતાના મનમાં ઈચ્છેલી સિદ્ધિ શરીરધારી રૂપે પ્રાપ્ત કરશે.
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનમ્ આકાશાત્કાશપાણ્ડુરઃ અનુજ્ઞાય સુતાં શૈલો જગામાશુ સ્વમન્દિરમ્
આકાશમાંથી આવતી એ વાણી સાંભળી, પર્વતરાજ આકાશ જેવો ફિક્કો થઈ ગયો, દીકરીને અનુમતિ આપી, ઝડપથી પોતાના મહેલે પાછા ગયો.
શૈલજાપિ યયૌ શૈલમ્ અગમ્યમપિ દૈવતૈઃ સખીભ્યામનુયાતા તુ નિયતા નગરાજજા
અને પર્વતકન્યા, પોતાની સખીઓ સાથે, દેવતાઓને પણ અપ્રાપ્ય એવા પર્વત પર, નિશ્ચયવંત બની, પહોંચી.
શૃઙ્ગં હિમવતઃ પુણ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્ દિવ્યપુષ્પલતાકીર્ણં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્
એ ત્યાં હિમાલયના પવિત્ર શિખરે પહોંચી, જે વિવિધ ધાતુઓથી સજ્જ, દિવ્ય ફૂલોની વેલો છવાયેલી, અને સિદ્ધો તથા ગંધર્વો દ્વારા સેવિત હતું.
નાનામૃગગણાકીર્ણં ભ્રમરોદ્ઘુષ્ટપાદપમ્ દિવ્યપ્રસ્રવણોપેતં દીર્ઘિકાભિરલંકૃતમ્
એ સ્થળે અનેક પ્રાણીઓના જૂથો હતા, વૃક્ષો પર ભમરો ગુંજી રહ્યા હતા, દિવ્ય ઝરણાં વહેતા હતા અને સુંદર તળાવોથી શોભાયમાન હતું.
નાનાપક્ષિગણાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્ જલજસ્થલજૈઃ પુષ્પૈઃ પ્રોત્ફુલ્લૈરુપશોભિતમ્
વિવિધ પક્ષીઓના ટોળાંથી ભરેલું, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, જળ અને જમીનના ખીલેલા ફૂલો વડે સુંદર લાગતું હતું.
ચિત્રકન્દરસંસ્થાનં ગુહાગૃહમનોહરમ્ વિહઙ્ગસંઘસંજુષ્ટં કલ્પપાદપસંકટમ્
રંગબેરંગી ગુફાઓ, મનોહર ગુફાગૃહો, પક્ષીઓના ટોળાંથી ભરેલું અને કલ્પવૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
તત્રાપશ્યન્મહાશાખં શાખિનં હરિતચ્છદમ્ સર્વર્તુકુસુમોપેતં મનોરથશતોજ્જ્વલમ્
ત્યાં તેણે વિશાળ ડાળીઓ ધરાવતું, લીલા પાંદડાંથી ઢંકાયેલું, સર્વ ઋતુના ફૂલો વડે શોભાયમાન અને અનેક મનકામનાઓથી ઉજવાયેલું મહાન વૃક્ષ જોયું.
નાનાપુષ્પસમાકીર્ણં નાનાવિધફલાન્વિતમ્ નતં સૂર્યસ્ય રુચિભિર્ ભિન્નસંહૃતપલ્લવમ્
એ વૃક્ષ વિવિધ ફૂલો અને અનેક પ્રકારના ફળોથી ભરપૂર હતું, તેના વાંકડા પાંદડાં સૂર્યકિરણોથી રંગાઈને એકઠાં થયેલા હતા.
તત્રામ્બરાણિ સંત્યજ્ય ભૂષણાનિ ચ શૈલજા સંવીતા વલ્કલૈર્દિવ્યૈર્ દર્ભનિર્મિતમેખલા
ત્યાં પર્વતકન્યાએ પોતાના વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉતારી દીધા, દિવ્ય વલ્કલ પહેરી, અને દર્ભથી બનેલી મેખલા બાંધેલી.
ત્રિઃસ્નાતા પાટલાહારા બભૂવ શરદાં શતમ્ શતમેકેન શીર્ણેન પર્ણેનાવર્તયત્તદા
ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, ફિક્કા આહાર પર જીવી, એ શતાબ્દી સુધી રહી, અને દરેક વખતે એક જ સુકાઈ પડેલું પાન ખાઈને જીવન વિતાવ્યું.
નિરાહારા શતં સાભૂત્ સમાનાં તપસાં નિધિઃ તત ઉદ્વેજિતાઃ સર્વે પ્રાણિનસ્તત્તપો ઽગ્નિના
તેણીએ એક સો વર્ષ સુધી અન્ન લીધા વિના કઠોર તપ કર્યું, અને એ તપની જ્વાળાથી બધા જીવજંતુઓ વ્યાકુળ થઈ ઊઠ્યા.
તતઃ સસ્માર ભગવાન્ મુનીન્સપ્ત શતક્રતુઃ તે સમાગમ્ય મુનયઃ સર્વે સમુદિતાસ્તતઃ
પછી દેવરાજ ઇન્દ્રે સાત મહાન ઋષિઓને યાદ કર્યા; બધા ઋષિઓ આનંદથી એકઠા થયા.
પૂજિતાશ્ચ મહેન્દ્રેણ પપ્રચ્છુસ્તં પ્રયોજનમ્ કિમર્થં તુ સુરશ્રેષ્ઠ સંસ્મૃતાસ્તુ વયં ત્વયા
મહેન્દ્રે તેમનું સન્માન કર્યું, પછી ઋષિઓએ પૂછ્યું: 'દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે અમને કયા હેતુથી બોલાવ્યા છીએ?'
શક્રઃ પ્રોવાચ શૃણ્વન્તુ ભગવન્તઃ પ્રયોજનમ્ હિમાચલે તપો ઘોરં તપ્યતે ભૂધરાત્મજા તસ્યા હ્યભિમતં કામં ભવન્તઃ કર્તુમર્હથ
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'હે પૂજનીયો, કારણ સાંભળો. હિમાલય પર પર્વતપુત્રી ભયાનક તપ કરી રહી છે. તમે તેના ઇચ્છિત મનોકામનાને પૂર્ણ કરો.'
તતઃ સમાપતન્દેવ્યા જગદર્થં ત્વરાન્વિતાઃ તથેત્યુક્ત્વા તુ શૈલેન્દ્રં સિદ્ધસંઘાતસેવિતમ્
પછી, જગતના હિત માટે, તેઓ દેવી પાસે ઝડપથી ગયા; 'તેમ જ થશે' કહીને, સિદ્ધો સાથે પર્વતરાજ પાસે પહોંચ્યા.
ઊચુરાગત્ય મુનયસ્ તામથો મધુરાક્ષરમ્ પુત્રિ કિં તે વ્યવસિતઃ કામઃ કમલલોચને
ઋષિઓ ત્યાં આવીને મીઠા શબ્દોમાં પૂછ્યું: 'પુત્રી, કમળની આંખવાળી, તારી મનમાં શું નક્કી ઇચ્છા છે?'
તાનુવાચ તતો દેવી સલજ્જા ગૌરવાન્મુનીન્ તપસ્યતો મહાભાગાઃ પ્રાપ્ય મૌને ભવાદૃશાન્
પછી દેવીએ લજ્જા અને આદરપૂર્વક ઋષિઓને કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી ઋષિઓ, તપમાં લીન રહી, તમારું સાનિધ્ય અને મૌન પ્રાપ્ત કરી—'
વન્દનાય નિયુક્તા ધીઃ પાવયત્યવિકલ્પિતમ્ પ્રશ્નોન્મુખત્વાદ્ભવતાં યુક્તમાસનમાદિતઃ
મારું મન વંદનામાં જોડાયું છે, નિર્વિકારપણે પવિત્ર થાય છે; પ્રશ્ન પૂછવાની તમારી તૈયારીને કારણે, પ્રથમ તમારું આદરપાત્ર આસન સ્વીકાર્યું છે.
ઉપવિષ્ટાઃ શ્રમોન્મુક્તાસ્ તતઃ પ્રક્ષ્યથ મામતઃ ઇત્યુક્ત્વા સા તતશ્ચક્રે કૃતાસનપરિગ્રહાન્
તમે બેઠા પછી, શ્રમથી મુક્ત થઈ, પછી મને પ્રશ્ન કરશો; આવું કહીને, તેણે તેમની બેઠવાની વ્યવસ્થા કરી.
સા તુ તાન્વિધિવત્પૂજ્યાન્ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ઉવાચાદિત્યસંકાશાન્ મુનીન્સપ્ત સતી શનૈઃ
પછી તેણે વિધિપૂર્વક પૂજનીય ઋષિઓની પૂજા કરી, અને પછી ધીરે ધીરે, સૂર્ય સમાન તેજવાળા સાત ઋષિઓને સંબોધ્યા.