કાસિ કસ્યાસિ કલ્યાણિ કિમર્થં ચાપિ રોદિષિ નૈતદલ્પમહં મન્યે કારણં લોકસુન્દરિ
તુ કોણ છે, કોની દીકરી છે, શુભે? તું કેમ રડે છે? હે જગતસુંદરી, હું માનતો નથી કે આ કારણ નાનું છે.
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ મધુના સહ રુદતી શોકજનનં શ્વસતી દૈન્યવર્ધનમ્
તેણે તેની વાત સાંભળી, આંસુઓ સાથે, દુઃખથી ઊંડા શ્વાસ લેતી, પોતાના દુઃખને વધારતી જવાબ આપ્યો.
કામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં રતિં માં વિદ્ધિ સુવ્રત ગિરાવસ્મિન્મહાભાગ ગિરિશસ્તપસિ સ્થિતઃ
હે મહાન, મને કામદેવની પ્રિય પત્ની રતિ તરીકે ઓળખ; પર્વતરાજ તપમાં લીન છે.
તેન પ્રત્યૂહરુષ્ટેન વિસ્ફાર્યાલોક્ય લોચનમ્ દગ્ધો ઽસૌ ઝષકેતુસ્તુ મમ કાન્તો ઽતિવલ્લભઃ
તેના રોષથી, જ્યોતિર્મય દ્રષ્ટિથી, મારા પ્રિય પતિ, મીનધ્વજ, દાઝી ગયા; જે મને અત્યંત પ્રિય હતા.
અહં તુ શરણં યાતા તં દેવં ભયવિહ્વલા સ્તુતવત્યથ સંસ્તુત્યા તતો માં ગિરિશો ઽબ્રવીત્
હું ભયથી વ્યાકુળ થઈ, તે દેવ પાસે શરણ ગઈ, સ્તુતિ કરી, અને પછી ગિરિશે મને કહ્યું.
તુષ્ટો ઽહં કામદયિતે કામો ઽયં તે ભવિષ્યતિ ત્વત્સ્તુતિં ચાપ્યધીયાનો નરો ભક્ત્યા મદાશ્રયઃ લપ્સ્યતે કાઙ્ક્ષિતં કામં નિવર્ત્ય મરણાદિતઃ
હું તારી ભક્તિથી પ્રસન્ન છું, હે કામદેવી! કામદેવ તને પાછો મળશે. જે મનુષ્ય ભક્તિથી તારી સ્તુતિ કરે છે અને મારું આશ્રય લે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પામશે અને મૃત્યુથી બચી જશે.
પ્રતીક્ષન્તી ચ તદ્વાક્યમ્ આશાવેશાદિભિર્હ્યહમ્ શરીરં પરિરક્ષિષ્યે કંચિત્કાલં મહાદ્યુતે
હું એ વચનની આશામાં, આશા અને આતુરતાથી, થોડો સમય શરીર જાળવીશ, હે તેજસ્વી.
ઇત્યુક્તસ્તુ તદા રત્યા શૈલઃ સંભ્રમભીષિતઃ પાણાવાદાય હિ સુતાં ગન્તુમૈચ્છત્સ્વકં પુરમ્
રતિએ આવું કહ્યાના પછી, પર્વત ભય અને ગભરાટથી, પોતાની પુત્રીનો હાથ પકડી, પોતાના શહેર તરફ જવા ઈચ્છ્યો.
ભાવિનો ઽવશ્યભાવિત્વાદ્ ભવિત્રી ભૂતભાવિની લજ્જમાના સખિમુખૈર્ ઉવાચ પિતરં ગિરિમ્
ભવિષ્ય નિશ્ચિત હોવાથી, જે થવાનું હતું તે, ભૂત અને ભાવિ, લજ્જાશીલ બની, સખીઓ દ્વારા પિતાને વાત કરી.
દુર્ભાગ્યેણ શરીરેણ કિં મમાનેન કારણમ્ કથં ચ તાદૃશં પ્રાપ્તં સુખં મે સ પતિર્ભવેત્
આ દુર્ભાગ્યશાળી શરીરથી મને શું લાભ? મને આવું સુખ કેમ મળ્યું કે એવો પતિ મળે?
તપોભિઃ પ્રાપ્યતે ઽભીષ્ટં નાસાધ્યં હિ તપસ્યતઃ દુર્ભગત્વં વૃથા લોકો વહતે સતિ સાધને
તપસ્યા દ્વારા ઇચ્છિત ફળ મળે છે; તપસ્વી માટે કંઈ અશક્ય નથી. સાધન હોવા છતાં લોકો વ્યર્થ દુઃખ ભોગવે છે.
જીવિતાદ્દુર્ભગાચ્છ્રેયો મરણં હ્યતપસ્યતઃ ભવિષ્યામિ ન સંદેહો નિયમૈઃ શોષયે તનુમ્
તપસ્યા વિના જીવતા રહેવું કરતાં મૃત્યુ શ્રેયસ્કર છે; હું નિશ્ચયપૂર્વક નિયમથી શરીર ક્ષીણ કરીશ.
તપસિ ભ્રષ્ટસંદેહ ઉદ્યમો ઽર્થજિગીષયા સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યદહં પ્રાપ્ય દુર્લભા
તપ દ્વારા મારા મનના સંશયો દૂર થશે, અને ધન મેળવવાની ઈચ્છાથી હું તપ કરવાનું નક્કી કરું છું. એ તપથી હું જે દુર્લભ છે એ પ્રાપ્ત કરી શકું એ માટે હું આ તપ કરું છું.
ઇત્યુક્તઃ શૈલરાજસ્તુ દુહિત્રા સ્નેહવિક્લવઃ ઉવાચ વાચા શૈલેન્દ્રઃ સ્નેહગદ્ગદવર્ણયા
પર્વતોના રાજાએ, પોતાની દીકરીના પ્રેમમાં ભીંજાઈને, ભાવુક અવાજે, થરથરાતા શબ્દોમાં કહ્યું:
ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ સોઢું ક્લેશસ્વરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને
ઉમા, મારી ચંચળ દીકરી, તારા કોમળ શરીરે તપના કષ્ટો સહન કરી શકાશે નહીં, તું તો સૌમ્ય રૂપાળી છે.
ભાવીન્યભિવિચાર્યાણિ પદાર્થાનિ સદૈવ તુ ભાવિનો ઽર્થા ભવન્ત્યેવ હઠેનાનિચ્છતો ઽપિ વા
ભવિષ્યમાં શું થશે એ હંમેશાં વિચારવું જોઈએ; જે નિશ્ચિત છે એ તો થાય જ છે, માણસ ઈચ્છે કે ન ઈચ્છે, એ જોરથી પણ થાય છે.
તસ્માન્ન તપસા તે ઽસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્ ભવનાયૈવ ગચ્છામશ્ ચિન્તયિષ્યામિ તત્ર વૈ
એથી, બાલા, તારા માટે તપનો કોઈ ઉપયોગ નથી; ચાલ, આપણે ઘરે જઈએ, ત્યાં હું આ વિષય પર વિચાર કરીશ.
ઇત્યુક્તા તુ યદા નૈવ ગુહાયાભ્યેતિ શૈલજા તતઃ સ ચિન્તયાવિષ્ટો દુહિતાં પ્રશશંસ ચ
આ રીતે કહેવા છતાંય, જયારે પર્વતકન્યા ગુફામાંથી પાછી ન આવી, ત્યારે પર્વતરાજ ચિંતામાં ડૂબી ગયા અને પોતાની દીકરીની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
તતો ઽન્તરિક્ષે દિવ્યા વાગ્ અભૂદ્ભુવનભૂતલે ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ત્વયોક્તા તનયા તતઃ
એ પછી આકાશમાં, ધરતી પર ફેલાયેલી દિવ્ય વાણી સંભળાઈ: 'ઉમા, ચંચળ દીકરી, તને તારા પિતાએ આ નામથી બોલાવી છે.'
ઉમેતિ નામ તેનાસ્યા ભુવનેષુ ભવિષ્યતિ સિદ્ધિં ચ મૂર્તિમત્યેષા સાધયિષ્યતિ ચિન્તિતામ્
'ઉમા' નામથી એ દુનિયાભરમાં જાણીતી થશે; એ પોતાના મનમાં ઈચ્છેલી સિદ્ધિ શરીરધારી રૂપે પ્રાપ્ત કરશે.
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનમ્ આકાશાત્કાશપાણ્ડુરઃ અનુજ્ઞાય સુતાં શૈલો જગામાશુ સ્વમન્દિરમ્
આકાશમાંથી આવતી એ વાણી સાંભળી, પર્વતરાજ આકાશ જેવો ફિક્કો થઈ ગયો, દીકરીને અનુમતિ આપી, ઝડપથી પોતાના મહેલે પાછા ગયો.
શૈલજાપિ યયૌ શૈલમ્ અગમ્યમપિ દૈવતૈઃ સખીભ્યામનુયાતા તુ નિયતા નગરાજજા
અને પર્વતકન્યા, પોતાની સખીઓ સાથે, દેવતાઓને પણ અપ્રાપ્ય એવા પર્વત પર, નિશ્ચયવંત બની, પહોંચી.
શૃઙ્ગં હિમવતઃ પુણ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્ દિવ્યપુષ્પલતાકીર્ણં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્
એ ત્યાં હિમાલયના પવિત્ર શિખરે પહોંચી, જે વિવિધ ધાતુઓથી સજ્જ, દિવ્ય ફૂલોની વેલો છવાયેલી, અને સિદ્ધો તથા ગંધર્વો દ્વારા સેવિત હતું.
નાનામૃગગણાકીર્ણં ભ્રમરોદ્ઘુષ્ટપાદપમ્ દિવ્યપ્રસ્રવણોપેતં દીર્ઘિકાભિરલંકૃતમ્
એ સ્થળે અનેક પ્રાણીઓના જૂથો હતા, વૃક્ષો પર ભમરો ગુંજી રહ્યા હતા, દિવ્ય ઝરણાં વહેતા હતા અને સુંદર તળાવોથી શોભાયમાન હતું.
નાનાપક્ષિગણાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્ જલજસ્થલજૈઃ પુષ્પૈઃ પ્રોત્ફુલ્લૈરુપશોભિતમ્
વિવિધ પક્ષીઓના ટોળાંથી ભરેલું, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, જળ અને જમીનના ખીલેલા ફૂલો વડે સુંદર લાગતું હતું.
ચિત્રકન્દરસંસ્થાનં ગુહાગૃહમનોહરમ્ વિહઙ્ગસંઘસંજુષ્ટં કલ્પપાદપસંકટમ્
રંગબેરંગી ગુફાઓ, મનોહર ગુફાગૃહો, પક્ષીઓના ટોળાંથી ભરેલું અને કલ્પવૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
તત્રાપશ્યન્મહાશાખં શાખિનં હરિતચ્છદમ્ સર્વર્તુકુસુમોપેતં મનોરથશતોજ્જ્વલમ્
ત્યાં તેણે વિશાળ ડાળીઓ ધરાવતું, લીલા પાંદડાંથી ઢંકાયેલું, સર્વ ઋતુના ફૂલો વડે શોભાયમાન અને અનેક મનકામનાઓથી ઉજવાયેલું મહાન વૃક્ષ જોયું.
નાનાપુષ્પસમાકીર્ણં નાનાવિધફલાન્વિતમ્ નતં સૂર્યસ્ય રુચિભિર્ ભિન્નસંહૃતપલ્લવમ્
એ વૃક્ષ વિવિધ ફૂલો અને અનેક પ્રકારના ફળોથી ભરપૂર હતું, તેના વાંકડા પાંદડાં સૂર્યકિરણોથી રંગાઈને એકઠાં થયેલા હતા.
તત્રામ્બરાણિ સંત્યજ્ય ભૂષણાનિ ચ શૈલજા સંવીતા વલ્કલૈર્દિવ્યૈર્ દર્ભનિર્મિતમેખલા
ત્યાં પર્વતકન્યાએ પોતાના વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉતારી દીધા, દિવ્ય વલ્કલ પહેરી, અને દર્ભથી બનેલી મેખલા બાંધેલી.
ત્રિઃસ્નાતા પાટલાહારા બભૂવ શરદાં શતમ્ શતમેકેન શીર્ણેન પર્ણેનાવર્તયત્તદા
ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, ફિક્કા આહાર પર જીવી, એ શતાબ્દી સુધી રહી, અને દરેક વખતે એક જ સુકાઈ પડેલું પાન ખાઈને જીવન વિતાવ્યું.