પ્રભુઃ પ્રિયાયાઃ પ્રસવઃ પ્રિયાણાં પ્રણીતપર્યાયપરાપરાર્થઃ ત્વમેવમેકો ભુવનસ્ય નાથો દયાલુરુન્મૂલિતભક્તભીતિઃ
હે પ્રભુ, તમે જ પ્રિયજનના જન્મના કારણ, દરેક ફેરફાર અને અર્થના વ્યવસ્થાપક છો; તમે જ જગતના એકમાત્ર સ્વામી, દયાળુ અને ભક્તોના ભયને મૂળથી દૂર કરનાર છો.
ઇત્થં સ્તુતઃ શંકર ઈડ્ય ઈશો વૃષાકપિર્મન્મથકાન્તયા તુ તુતોષ દોષાકરખણ્ડધારી ઉવાચ ચૈનાં મધુરં નિરીક્ષ્ય
આ રીતે મનમથની પ્રિયાએ સ્તુતિ કરતાં શંકર, જે વંદનીય અને વૃષધ્વજ છે, ચંદ્રધારી છે, પ્રસન્ન થયા અને મીઠી નજરથી જોઈને તેને કહ્યું.
ભવિતેતિ ચ કામો ઽયં કાલાત્કાન્તો ઽચિરાદપિ અનઙ્ગ ઇતિ લોકેષુ સ વિખ્યાતિં ગમિષ્યતિ
આ કામ સમય આવતાં ફરી જન્મ લેશે અને ટૂંક સમયમાં ફરી સુંદર બનશે; જગતમાં તે અનંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.
ઇત્યુક્તા શિરસાવન્દ્ય ગિરિશં કામવલ્લભા જગામોપવનં રમ્યં રતિસ્તુ હિમભૂભૃતઃ
આ રીતે કહેતાં, કામની પ્રિયાએ શિરો નમાવી, પર્વતના ભગવાનને વંદન કર્યું અને પછી રતિ, હિમાલયપુત્રી, સુખદ વનમાં ગઈ.
રુરોદ ચાપિ બહુશો દીના રમ્યે સ્થલે તુ સા મરણવ્યવસાયાત્તુ નિવૃત્તા સા હરાજ્ઞયા
એ સુંદર સ્થળે, દુઃખી થઈને, તેણીએ વારંવાર રડ્યું; પણ હરિની આજ્ઞાથી, તેણીએ મૃત્યુનો નિશ્ચય છોડ્યો.
અથ નારદવાક્યેન ચોદિતો હિમભૂધરઃ કૃતાભરણસંસ્કારાં કૃતકૌતુકમઙ્ગલામ્
પછી નારદના શબ્દોથી પ્રેરિત થઈ, હિમાલયે પોતાની પુત્રીને શણગાર કરી, આનંદના વિધિ અને શુભ કાર્ય કર્યા.
સ્વર્ગપુષ્પકૃતાપીડાં શુભ્રચીનાંશુકામ્બરામ્ શરાભ્યાં સંયુતાં શૈલો ગૃહીત્વા સ્વસુતાં તતઃ
તેણે સ્વર્ગના ફૂલોથી બનેલું મુકડું પહેરાવ્યું, ચમકતા ચીનના વસ્ત્રો પહેરાવ્યાં અને બાણ સાથે પોતાની પુત્રીને લઈ ગયો.
જગામ શુભયોગેન તદા સમ્પૂર્ણમાનસઃ સકાનનાન્યુપાક્રમ્ય વનાન્યુપવનાનિ ચ
શુભ સંકલ્પ સાથે અને મન પ્રસન્ન કરીને, તે જંગલો અને ઉપવનોમાંથી પસાર થવા નીકળ્યો.
દદર્શ રુદતીં નારીમ્ અપ્રતર્ક્યમહૌજસમ્ રૂપેણાસદૃશીં લોકે રમ્યેષુ વનસાનુષુ
તેને વનમાંના સુંદર ઢોળાણ પર, અજોડ રૂપવાળી અને અણમાપ શક્તિ ધરાવતી એક રડતી સ્ત્રી દેખાઈ.
કૌતુકેન પરામૃશ્ય તાં દૃષ્ટ્વા રુદતીં ગિરિઃ ઉપસર્પ્ય તતસ્તસ્યા નિકટે સો ઽભ્યપૃચ્છત
જિજ્ઞાસાથી પ્રેરાઈ, પર્વતે તેની પાસે જઈ, રડતી જોઈ, નજીક જઈને પૂછ્યું.
કાસિ કસ્યાસિ કલ્યાણિ કિમર્થં ચાપિ રોદિષિ નૈતદલ્પમહં મન્યે કારણં લોકસુન્દરિ
તુ કોણ છે, કોની દીકરી છે, શુભે? તું કેમ રડે છે? હે જગતસુંદરી, હું માનતો નથી કે આ કારણ નાનું છે.
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ મધુના સહ રુદતી શોકજનનં શ્વસતી દૈન્યવર્ધનમ્
તેણે તેની વાત સાંભળી, આંસુઓ સાથે, દુઃખથી ઊંડા શ્વાસ લેતી, પોતાના દુઃખને વધારતી જવાબ આપ્યો.
કામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં રતિં માં વિદ્ધિ સુવ્રત ગિરાવસ્મિન્મહાભાગ ગિરિશસ્તપસિ સ્થિતઃ
હે મહાન, મને કામદેવની પ્રિય પત્ની રતિ તરીકે ઓળખ; પર્વતરાજ તપમાં લીન છે.
તેન પ્રત્યૂહરુષ્ટેન વિસ્ફાર્યાલોક્ય લોચનમ્ દગ્ધો ઽસૌ ઝષકેતુસ્તુ મમ કાન્તો ઽતિવલ્લભઃ
તેના રોષથી, જ્યોતિર્મય દ્રષ્ટિથી, મારા પ્રિય પતિ, મીનધ્વજ, દાઝી ગયા; જે મને અત્યંત પ્રિય હતા.
અહં તુ શરણં યાતા તં દેવં ભયવિહ્વલા સ્તુતવત્યથ સંસ્તુત્યા તતો માં ગિરિશો ઽબ્રવીત્
હું ભયથી વ્યાકુળ થઈ, તે દેવ પાસે શરણ ગઈ, સ્તુતિ કરી, અને પછી ગિરિશે મને કહ્યું.
તુષ્ટો ઽહં કામદયિતે કામો ઽયં તે ભવિષ્યતિ ત્વત્સ્તુતિં ચાપ્યધીયાનો નરો ભક્ત્યા મદાશ્રયઃ લપ્સ્યતે કાઙ્ક્ષિતં કામં નિવર્ત્ય મરણાદિતઃ
હું તારી ભક્તિથી પ્રસન્ન છું, હે કામદેવી! કામદેવ તને પાછો મળશે. જે મનુષ્ય ભક્તિથી તારી સ્તુતિ કરે છે અને મારું આશ્રય લે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પામશે અને મૃત્યુથી બચી જશે.
પ્રતીક્ષન્તી ચ તદ્વાક્યમ્ આશાવેશાદિભિર્હ્યહમ્ શરીરં પરિરક્ષિષ્યે કંચિત્કાલં મહાદ્યુતે
હું એ વચનની આશામાં, આશા અને આતુરતાથી, થોડો સમય શરીર જાળવીશ, હે તેજસ્વી.
ઇત્યુક્તસ્તુ તદા રત્યા શૈલઃ સંભ્રમભીષિતઃ પાણાવાદાય હિ સુતાં ગન્તુમૈચ્છત્સ્વકં પુરમ્
રતિએ આવું કહ્યાના પછી, પર્વત ભય અને ગભરાટથી, પોતાની પુત્રીનો હાથ પકડી, પોતાના શહેર તરફ જવા ઈચ્છ્યો.
ભાવિનો ઽવશ્યભાવિત્વાદ્ ભવિત્રી ભૂતભાવિની લજ્જમાના સખિમુખૈર્ ઉવાચ પિતરં ગિરિમ્
ભવિષ્ય નિશ્ચિત હોવાથી, જે થવાનું હતું તે, ભૂત અને ભાવિ, લજ્જાશીલ બની, સખીઓ દ્વારા પિતાને વાત કરી.
દુર્ભાગ્યેણ શરીરેણ કિં મમાનેન કારણમ્ કથં ચ તાદૃશં પ્રાપ્તં સુખં મે સ પતિર્ભવેત્
આ દુર્ભાગ્યશાળી શરીરથી મને શું લાભ? મને આવું સુખ કેમ મળ્યું કે એવો પતિ મળે?
તપોભિઃ પ્રાપ્યતે ઽભીષ્ટં નાસાધ્યં હિ તપસ્યતઃ દુર્ભગત્વં વૃથા લોકો વહતે સતિ સાધને
તપસ્યા દ્વારા ઇચ્છિત ફળ મળે છે; તપસ્વી માટે કંઈ અશક્ય નથી. સાધન હોવા છતાં લોકો વ્યર્થ દુઃખ ભોગવે છે.
જીવિતાદ્દુર્ભગાચ્છ્રેયો મરણં હ્યતપસ્યતઃ ભવિષ્યામિ ન સંદેહો નિયમૈઃ શોષયે તનુમ્
તપસ્યા વિના જીવતા રહેવું કરતાં મૃત્યુ શ્રેયસ્કર છે; હું નિશ્ચયપૂર્વક નિયમથી શરીર ક્ષીણ કરીશ.
તપસિ ભ્રષ્ટસંદેહ ઉદ્યમો ઽર્થજિગીષયા સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યદહં પ્રાપ્ય દુર્લભા
તપ દ્વારા મારા મનના સંશયો દૂર થશે, અને ધન મેળવવાની ઈચ્છાથી હું તપ કરવાનું નક્કી કરું છું. એ તપથી હું જે દુર્લભ છે એ પ્રાપ્ત કરી શકું એ માટે હું આ તપ કરું છું.
ઇત્યુક્તઃ શૈલરાજસ્તુ દુહિત્રા સ્નેહવિક્લવઃ ઉવાચ વાચા શૈલેન્દ્રઃ સ્નેહગદ્ગદવર્ણયા
પર્વતોના રાજાએ, પોતાની દીકરીના પ્રેમમાં ભીંજાઈને, ભાવુક અવાજે, થરથરાતા શબ્દોમાં કહ્યું:
ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ સોઢું ક્લેશસ્વરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને
ઉમા, મારી ચંચળ દીકરી, તારા કોમળ શરીરે તપના કષ્ટો સહન કરી શકાશે નહીં, તું તો સૌમ્ય રૂપાળી છે.
ભાવીન્યભિવિચાર્યાણિ પદાર્થાનિ સદૈવ તુ ભાવિનો ઽર્થા ભવન્ત્યેવ હઠેનાનિચ્છતો ઽપિ વા
ભવિષ્યમાં શું થશે એ હંમેશાં વિચારવું જોઈએ; જે નિશ્ચિત છે એ તો થાય જ છે, માણસ ઈચ્છે કે ન ઈચ્છે, એ જોરથી પણ થાય છે.
તસ્માન્ન તપસા તે ઽસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્ ભવનાયૈવ ગચ્છામશ્ ચિન્તયિષ્યામિ તત્ર વૈ
એથી, બાલા, તારા માટે તપનો કોઈ ઉપયોગ નથી; ચાલ, આપણે ઘરે જઈએ, ત્યાં હું આ વિષય પર વિચાર કરીશ.
ઇત્યુક્તા તુ યદા નૈવ ગુહાયાભ્યેતિ શૈલજા તતઃ સ ચિન્તયાવિષ્ટો દુહિતાં પ્રશશંસ ચ
આ રીતે કહેવા છતાંય, જયારે પર્વતકન્યા ગુફામાંથી પાછી ન આવી, ત્યારે પર્વતરાજ ચિંતામાં ડૂબી ગયા અને પોતાની દીકરીની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
તતો ઽન્તરિક્ષે દિવ્યા વાગ્ અભૂદ્ભુવનભૂતલે ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ત્વયોક્તા તનયા તતઃ
એ પછી આકાશમાં, ધરતી પર ફેલાયેલી દિવ્ય વાણી સંભળાઈ: 'ઉમા, ચંચળ દીકરી, તને તારા પિતાએ આ નામથી બોલાવી છે.'
ઉમેતિ નામ તેનાસ્યા ભુવનેષુ ભવિષ્યતિ સિદ્ધિં ચ મૂર્તિમત્યેષા સાધયિષ્યતિ ચિન્તિતામ્
'ઉમા' નામથી એ દુનિયાભરમાં જાણીતી થશે; એ પોતાના મનમાં ઈચ્છેલી સિદ્ધિ શરીરધારી રૂપે પ્રાપ્ત કરશે.