સ તુ તત્રાકરોચ્ચિન્તાં કાર્યસ્યોપાયપૂર્વિકામ્ મહાર્થા યે હિ નિષ્કમ્પા મનસ્તેષાં સુદુર્જયમ્
ત્યાં તેણે કામ પૂરું પાડવા માટે યોગ્ય રીત વિચારવી શરૂ કરી. મોટા કાર્યોમાં જેમનો મન અડગ હોય છે, એવા લોકોને હરાવવું બહુ જ મુશ્કેલ છે.
તદાદાવેવ સંક્ષોભ્ય નિયતં સુજયો ભવેત્ સંસિદ્ધિં પ્રાપ્નુયુશ્ચૈવ પૂર્વં સંશોધ્ય માનસમ્
શરૂઆતમાં મનમાં થોડી ઉથલપાથલ થાય તો પણ, અંતે જીત મળી જાય છે; અને જે મન પહેલેથી જ શુદ્ધ હોય, તેને સફળતા ચોક્કસ મળે છે.
કથં ચ વિવિધૈર્ભાવૈર્ દ્વેષાનુગમનં વિના ક્રોધઃ ક્રૂરતરાસઙ્ગાદ્ ભીષણેર્ષ્યાં મહાસખીમ્
કેવી રીતે વિવિધ ભાવનાઓથી, દ્વેષને અવગણીને, ક્રોધ ક્રૂર સંગથી ઉદ્ભવે છે અને પછી એ ભયાનક ઈર્ષ્યા જેવી સાથીને લાવે છે?
ચાપલ્યમૂર્ધ્નિ વિધ્વસ્તધૈર્યાધારાં મહાબલામ્ તામસ્ય વિનિયોક્ષ્યામિ મનસો વિકૃતિં પરામ્
હું મનની એ અંધકારથી ઉપજેલી વિકૃતિને તેની ઉપર વાપરીશ, જેના ધૈર્યનો આધાર ઉલ્લાસની ટોચે તૂટી ગયો છે, ભલે એ શક્તિશાળી હોય.
પિધાય ધૈર્યદ્વારાણિ સંતોષમપકૃષ્ય ચ અવગન્તું હિ માં તત્ર ન કશ્ચિદતિપણ્ડિતઃ
જ્યારે ધૈર્યના દરવાજા બંધ કરી અને સંતોષ દૂર કરી દેવામાં આવે, ત્યારે ત્યાં કોઈ પણ વિદ્વાન મને ઓળખી શકે તેમ નથી.
વિકલ્પમાત્રાવસ્થાને વૈરૂપ્યં મનસો ભવેત્ પશ્ચાન્મૂલક્રિયારમ્ભગમ્ભીરાવર્તદુસ્તરઃ
જ્યારે મન માત્ર સંશયમાં જ અટકી જાય છે, ત્યારે એ વિકૃત બની જાય છે; અને પછી, જ્યારે મૂળ કામ શરૂ થાય છે, ત્યારે એ ઊંડા અને પાર ન પાડી શકાય એવા ચક્રવ્યૂહમાં ફસાઈ જાય છે.
હરિષ્યામિ હરસ્યાહં તપસ્તસ્ય સ્થિરાત્મનઃ ઇન્દ્રિયગ્રામમાવૃત્ય રમ્યસાધનસંવિધિઃ
હું હરનું તપ ચોરી લઈશ, જેનું મન સ્થિર છે, અને તેની ઇન્દ્રિયોને રમણીય ઉપાયોથી ઘેરી દઈશ.
ચિન્તયિત્વેતિ મદનો ભૂતભર્તુસ્તદાશ્રમમ્ જગામ જગતીસારં સરલદ્રુમવેદિકમ્
આ રીતે નક્કી કરીને, કામદેવ ભૂતના સ્વામીના આશ્રમ તરફ ચાલ્યો, જે સીધા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું અને જગતનું સાર છે.
શાન્તસત્ત્વસમાકીર્ણમ્ અચલપ્રાણિસંકુલમ્ નાનાપુષ્પલતાજાલં ગગનસ્થગણેશ્વરમ્
એ આશ્રમ શાંત સ્વભાવ ધરાવનારા જીવોથી ભરેલો હતો, સ્થિર પ્રાણીઓથી ગૂંથાયેલો, વિવિધ ફૂલો અને વેલીઓથી શોભાયમાન અને દેવતાઓના સમૂહથી શાસિત હતો.
નિર્વ્યગ્રવૃષભાધ્યુષ્ટનીલશાદ્વલસાનુકમ્ તત્રાપશ્યત્ત્રિનેત્રસ્ય રમ્યં કંચિદ્દ્વિતીયકમ્
ત્યાં, નિર્વ્યગ્ર રીતે વાછરડાઓ ચરતાં, નીલાં લીલાં ઢોળાણ પર, તેણે ત્રિનેત્રધારી ભગવાનનું એક સુંદર બીજું નિવાસસ્થાન જોયું.
વીરકં લોકવીરેશમ્ ઈશાનસદૃશદ્યુતિમ્ યક્ષકુઙ્કુમકિઞ્જલ્કપુઞ્જપિઙ્ગજટાસટમ્
એવી એક વીરમૂર્તિ, જગતના વીરોના સ્વામી, ઈશાન જેવી તેજસ્વી, યક્ષોના કુંકુમના પરાગથી પીળાશ પડેલી જટાઓ ધરાવતી.
વેત્રપાણિનમ્ અવ્યગ્રમ્ ઉગ્રભોગીન્દ્રભૂષણમ્ તતો નિમીલિતોન્નિદ્રપદ્મપત્રાભલોચનમ્
હાથમાં દંડ ધરાવતો, નિર્વ્યગ્ર, ભયાનક સાપના ભૂષણોથી સજ્જ, અને આંખો સૂતેલા કમળપાંદડાની જેમ બંધ.
પ્રેક્ષમાણમૃજુસ્થાનં નાસિકાગ્રં સુલોચનૈઃ શ્રવસ્તરસસિંહેન્દ્રચર્મલમ્બોત્તરીયકમ્
સુંદર આંખોથી નાકના ટોચ પર દૃઢ નજર રાખતો, શ્રાવસ્તીના જંગલના સિંહ અને હાથીની ચામડીનું ઉપરવસ્તુ પહેરેલું.
શ્રવણાહિફલન્મુક્તનિઃશ્વાસાનલપિઙ્ગલમ્ પ્રેઙ્ખત્કપાલપર્યન્તતુમ્બિલમ્બિજટાચયમ્
કાન પર સાપના ફણાં શોભતા, શ્વાસ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, કપાળની છેડે લટકતી જટાઓ, અને તેના અંતે ખોપરીઓ લટકતી.
કૃતવાસુકિપર્યઙ્કનાભિમૂલનિવેશિતમ્ બ્રહ્માઞ્જલિસ્થપુચ્છાગ્રનિબદ્ધોરગભૂષણમ્
વાસુકીને શય્યા બનાવી, નાભિ પાસે આરામથી બેઠેલો, બ્રહ્માના જોડાયેલા હાથમાં સાપની પૂંછડી પકડાવેલી.
દદર્શ શંકરં કામઃ ક્રમપ્રાપ્તાન્તિકં શનૈઃ તતો ભ્રમરઝઙ્કારમાલમ્બિદ્રુમસાનુકમ્
કામદેવે શિવને, ધીમે ધીમે નજીક જઈને જોયા; પછી, ભમરાના ગુંજન વચ્ચે, તે વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા ઢોળાણ તરફ આગળ વધ્યો.
પ્રવિષ્ટઃ કર્ણરન્ધ્રેણ ભવસ્ય મદનો મનઃ શંકરસ્તમથાકર્ણ્ય મધુરં મદનાશ્રયમ્
કામદેવ ભવાનીના કાનના રંધ્રથી મનમાં પ્રવેશ્યો; અને શંકરે, એ મીઠો, પ્રેમથી ભરેલો અવાજ સાંભળ્યો.
સસ્માર દક્ષદુહિતારં દયિતાં રક્તમાનસઃ તતઃ સા તસ્ય શનકૈસ્ તિરોભૂયાતિનિર્મલા
ત્યારે શંકરે દક્ષની પુત્રી, પોતાની પ્રિયાને યાદ કરી, અને તેનું મન પ્રેમથી ભરાઈ ગયું; પછી એ અત્યંત શુદ્ધ અને તેજસ્વી સ્ત્રી ધીમે ધીમે તેની નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
સમાધિભાવના તસ્થૌ લક્ષ્યપ્રત્યક્ષરૂપિણી તતસ્તન્મયતાં યાતઃ પ્રત્યૂહાપિહિતાશયઃ
તે ધ્યાનમાં લીન રહી, જાણે ધ્યાનનું લક્ષ્ય જ બની ગઈ હોય; પછી, મનમાં અવરોધો હોવા છતાં, એ સંપૂર્ણપણે એ ધ્યાનમાં એકરૂપ થઈ ગઈ.
વશિત્વેન બુબોધેશો વિકૃતિં મદનાત્મિકામ્ ઈષત્કોપસમાવિષ્ટો ધૈર્યમાલમ્બ્ય ધૂર્જટિઃ
પારંગતપણે, ભગવાને કામથી ઉદ્ભવેલી ગડબડને જાણીને, થોડો ક્રોધથી ભરાઈ, ધીરજ રાખી ધૂર્જટી સ્થિર રહ્યો.
નિરાસે મદનસ્થિત્યા યોગમાયાસમાવ્રતઃ સ તયા માયયાવિષ્ટો જજ્વાલ મદનસ્તતઃ
આશા ન હોવા છતાં, મનમાં કામની લાગણી યથાવત્ રહી, યોગમાયાથી ઘેરાઈને, એ મોહમાં આવી ગયો અને કામની જ્વાળા વધુ પ્રજ્વલિત થઈ.
ઇચ્છાશરીરો દુર્જેયો રોષદોષમહાશ્રયઃ હૃદયાન્નિર્ગતઃ સો ઽથ વાસનાવ્યસનાત્મકઃ
ઇચ્છારૂપ કામ, જે દમાવવું મુશ્કેલ છે અને ક્રોધ તથા દોષનું મોટું કેન્દ્ર છે, એ પછી હૃદયમાંથી નીકળી, વાસનાના દુઃખરૂપ બની બહાર આવ્યો.
બહિઃસ્થલં સમાલમ્બ્ય હ્ય્ ઉપતસ્થૌ ઝષધ્વજઃ અનુયાતો ઽથ હૃદ્યેન મિત્રેણ મધુના સહ
બહારના સ્થળે પગલાં મૂકીને, મીનધ્વજ આવ્યા; હૃદયમાં વસતા મિત્ર અને મધુ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા.
સહકારતરૌ દૃષ્ટ્વા મૃદુમારુતનિર્ધુતમ્ સ્તબકં મદનો રમ્યં હરવક્ષસિ સત્વરમ્
સહકારના વૃક્ષ પર, મૃદુ પવનથી હલનારા ફૂલોનો ગુચ્છ જોઈ, કામદેવ હરાના વક્ષ પર એ સુંદરતા જોઈને તરત આનંદિત થયો.
મુમોચ મોહનં નામ માર્ગણં મકરધ્વજઃ શિવસ્ય હૃદયે શુદ્ધે નાશશાલી મહાશરઃ
મકરધ્વજએ મોહન નામનું મોહક બાણ છોડ્યું, જે મહાન અને વિનાશક ફૂલબાણ હતું, અને એ શિવના પવિત્ર હૃદયમાં ઘૂસી ગયું.
પપાત પરુષપ્રાંશુઃ પુષ્પબાણો વિમોહનઃ તતઃ કરણસંદેહો વિદ્ધસ્તુ હૃદયે ભવઃ
એ કઠોર અને ઊંચું મોહક ફૂલબાણ પડી ગયું; પછી, હૃદયમાં ઘાયલ થયેલા ભવના ઇન્દ્રિયો ગૂંચવાઈ ગઈ.
બભૂવ ભૂધરૌપમ્યધૈર્યો ઽપિ મદનોન્મુખઃ તતઃ પ્રભુત્વાદ્ભાવાનાં નાવેશં સમપદ્યત
પર્વત જેવી ધીરજ ધરાવતો હોવા છતાં, તે કામ તરફ વળ્યો; પછી, એ ભાવનાઓની શક્તિથી એના વશમાં થઈ ગયો.
બાહ્યં બહુ સમાસાદ્ય પ્રત્યૂહપ્રસવાત્મકમ્ તતઃ કોપાનલોદ્ભૂતઘોરહુઙ્કારભીષણે
બહારના ઘણા અવરોધોનો સામનો કરીને, જે અવરોધોથી ઉત્પન્ન થયા હતા, પછી ક્રોધની અગ્નિમાંથી ભયાનક અને ભયજનક ગર્જના ઉઠી.
બભૂવ વદને નેત્રં તૃતીયમનલાકુલમ્ રુદ્રસ્ય રૌદ્રવપુષો જગત્સંહારભૈરવમ્
એના ચહેરા પર ત્રીજું, અગ્નિથી ભરેલું આંખ દેખાયું—રુદ્રના રૌદ્ર રૂપનું, જગતનો સંહાર કરનાર ભયાનક નેત્ર.
તદન્તિકસ્થે મદને વ્યસ્ફારયત ધૂર્જટિઃ તન્નેત્રવિસ્ફુલિઙ્ગેન ક્રોશતાં નાકવાસિનામ્
જ્યારે કામદેવ નજીક ઊભો હતો, ત્યારે ધૂર્જટી એ આંખ ખોલી; એના વિજથી સ્વર્ગવાસીઓ ચીસો પાડી ઉઠ્યા.