મનુષ્યદેવજાતીનાં શુભાશુભનિવેદકમ્ લક્ષણં હસ્તપાદાદૌ વિહિતૈર્લક્ષણૈઃ કિલ
માણસ અને દેવોમાં શુભ કે અશુભ ફળ બતાવતી ઓળખ તો હાથ-પગ જેવા અંગોમાંના નિશાનોથી જ જાણી શકાય છે.
સેયમ્ ઉત્તાનહસ્તેતિ ત્વયોક્તા મુનિપુંગવ ઉત્તાનહસ્તતા પ્રોક્તા યાચતામેવ નિત્યદા
મહાન મુનિ, તમે કહ્યું કે આ સ્ત્રીને 'ઉપર ચડેલા હાથ' છે; ઉપર ચડેલા હાથ હંમેશા માગનારાઓમાં જ જોવા મળે છે.
શુભોદયાનાં ધન્યાનાં ન કદાચિત્પ્રયચ્છતામ્ સ્વછાયયાસ્યાશ્ચરણૌ ત્વયોક્તૌ વ્યભિચારિણૌ
શુભ જન્મ અને ભાગ્યશાળી લોકો, જે કદી આપે નહીં, એમના માટે તમે કહ્યું કે એ સ્ત્રીના પગ પોતાની છાયાથી વ્યભિચારી ગણાય છે.
તત્રાપિ શ્રેયસાં હ્યાશા મુને ન પ્રતિભાતિ નઃ શરીરલક્ષણાશ્ચાન્યે પૃથક્ફલનિવેદિનઃ
મુને, એમાં પણ અમને સારું થવાની કોઈ આશા દેખાતી નથી; શરીરના બીજા નિશાન અલગ-અલગ ફળ બતાવે છે.
સૌભાગ્યધનપુત્રાયુઃ પતિલાભાનુશંસનમ્ તૈશ્ચ સર્વૈર્વિહીનેયં ત્વમાત્થ મુનિપુંગવ
મહાન મુનિ, સુખ, ધન, સંતાન, આયુષ્ય અને પતિની પ્રાપ્તિના નિશાનોથી પણ તમે કહ્યું કે આ સ્ત્રી વંચિત છે.
ત્વં મે સર્વં વિજાનાસિ સત્યવાગસિ ચાપ્યતઃ મુહ્યામિ મુનિશાર્દૂલ હૃદયં દીર્યતીવ મે
તમે મારું બધું જાણો છો અને હંમેશા સત્ય બોલો છો; મુનિમાં શ્રેષ્ઠ, હું ગૂંચવાઈ ગયો છું અને મારું હૃદય તૂટી રહ્યું છે એવું લાગે છે.
ઇત્યુક્ત્વા વિરતઃ શૈલો મહાદુઃખવિચારણાત્ શ્રુત્વૈતદખિલં તસ્માચ્ છૈલરાજમુખામ્બુજાત્ સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં નારદો દેવચોદિતઃ
આ રીતે કહીને શૈલ રાજાએ ભારે દુઃખના વિચારથી વિરામ લીધો; પર્વતરાજના મુખકમળમાંથી આ બધું સાંભળીને દેવોએ પ્રેરેલા નારદે સ્મિત સાથે કહ્યું.
હર્ષસ્થાને ઽપિ મહતિ ત્વયા દુઃખં નિરૂપ્યતે અપરિચ્છિન્નવાક્યાર્થે મોહં યાસિ મહાગિરે
મોટા આનંદના સમયે પણ તમે દુઃખનું વર્ણન કરો છો; તમારા શબ્દોનો અર્થ સ્પષ્ટ ન હોવાથી, મહાપર્વત, તમે ભ્રમમાં પડી જાઓ છો.
ઇમાં શૃણુ ગિરં મત્તો રહસ્યપરિનિષ્ઠિતામ્ સમાહિતો મહાશૈલ મયોક્તસ્ય વિચારણે
મહાન પર્વત, હવે મારા મૌખિક રહસ્યપૂર્ણ વચન ધ્યાનથી સાંભળો, જે મેં કહ્યું છે એ વિષયમાં.
ન જાતો ઽસ્યાઃ પતિર્દેવ્યા યન્મયોક્તં હિમાચલ ન સ જાતો મહાદેવો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ શરણ્યઃ શાશ્વતઃ શાસ્તા શંકરઃ પરમેશ્વરઃ
હિમાચલ, મેં જે કહ્યું કે આ દેવી માટે પતિ જન્મ્યો નથી, એનું અર્થ એ છે કે મહાદેવ, જે ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના મૂળ છે, શરણાર્થ, શાશ્વત, ગુરુ, શંકર, પરમેશ્વર—એ જન્મતા નથી.
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રમુનયો જન્મમૃત્યુજરાર્દિતાઃ તસ્યૈતે પરમેશસ્ય સર્વે ક્રીડનકા ગિરે
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને ઋષિઓ, જન્મ, મૃત્યુ અને વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાય છે, એ બધા પરમેશ્વરના માત્ર રમકડાં છે, પર્વત.
આસ્તે બ્રહ્મા તદિચ્છાતઃ સમ્ભૂતો ભુવનપ્રભુઃ વિષ્ણુર્યુગે યુગે જાતો નાનાજાતિર્મહાતનુઃ
બ્રહ્મા તો તેમની ઈચ્છાથી જન્મે છે, જે જગતના સ્વામી છે; વિષ્ણુ દરેક યુગમાં જુદા-જુદા સ્વરૂપે મહાન દેહ ધારણ કરીને જન્મે છે.
મન્યસે માયયા જાતં વિષ્ણું ચાપિ યુગે યુગે આત્મનો ન વિનાશો ઽસ્તિ સ્થાવરાન્તે ઽપિ ભૂધર
પર્વત, તમે માનો છો કે વિષ્ણુ દરેક યુગમાં માયાથી જન્મે છે; પણ આત્માનો ક્યારેય નાશ થતો નથી—even અચલ વસ્તુઓના અંતે પણ.
સંસારે જાયમાનસ્ય ભ્રિયમાણસ્ય દેહિનઃ નશ્યતે દેહ એવાત્ર નાત્મનો નાશ ઉચ્યતે
સંસારમાં જન્મતા અને જીવતા પ્રાણીઓ માટે માત્ર શરીરનો નાશ થાય છે; આત્માનો નાશ કદી કહેવાતો નથી.
બ્રહ્માદિસ્થાવરાન્તો ઽયં સંસારો યઃ પ્રકીર્તિતઃ સ જન્મમૃત્યુદુઃખાર્તો હ્ય્ અવશઃ પરિવર્તતે
બ્રહ્માથી લઈ સ્થાવર સુધીનો આ સંસાર જન્મ, મરણ અને દુઃખોથી પીડાયેલો છે અને એ બેચેન બનીને સતત ફરે છે.
મહાદેવો ઽચલઃ સ્થાણુર્ ન જાતો જનકો ઽજરઃ ભવિષ્યતિ પતિઃ સો ઽસ્યા જગન્નાથો નિરામયઃ
મહાદેવ અડગ, અવિચલ અને અજન્મા છે, એ સર્વનો જન્મદાતા અને વૃદ્ધાવસ્થાથી પર છે; એ જ આ જગતના સ્વામી અને નિર્દોષ રહેશે.
યદુક્તં ચ મયા દેવી લક્ષણૈર્વર્જિતા તવ શૃણુ તસ્યાપિ વાક્યસ્ય સમ્યક્ત્વેન વિચારણમ્
હે દેવી, મેં જે કહ્યું કે તારા લક્ષણો નથી, એ વિશે પણ સાચી રીતે વિચાર કર — એનું પણ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
લક્ષણં દૈવિકો હ્યઙ્કઃ શરીરાવયવાશ્રયઃ સર્વાયુર્ધનસૌભાગ્યપરિમાણપ્રકાશકઃ
દૈવી લક્ષણ એ શરીરના અંગોમાં દેખાતું ચિહ્ન છે, જે આયુષ્ય, ધન અને સૌભાગ્યનું પ્રમાણ બતાવે છે.
અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય સૌભાગ્યસ્યાસ્ય ભૂધર નૈવાઙ્કો લક્ષણાકારઃ શરીરે સંવિધીયતે
હે પર્વત, જે સૌભાગ્ય અનંત અને અપરિમિત છે, એ માટે શરીરે કોઈ લક્ષણ કે ચિહ્ન નક્કી થતું નથી.
અતો ઽસ્યા લક્ષણં ગાત્રે શૈલ નાસ્તિ મહામતે યથાહમુક્તવાનસ્યા હ્ય્ ઉત્તાનકરતાં સદા
એથી, હે વિદ્વાન, જેમ મેં કહ્યું તેમ, એના શરીરે કોઈ લક્ષણ નથી; છતાં એ હંમેશા ખુલ્લા હાથથી આશીર્વાદ આપે છે.
ઉત્તાનો વરદઃ પાણિર્ એષ દેવ્યાઃ સદૈવ તુ સુરાસુરમુનિવ્રાતવરદેયં ભવિષ્યતિ
દેવીનો આ ખુલ્લો, વરદાન આપતો હાથ હંમેશા દેવ, અસુર અને ઋષિગણને વરદાન આપતો રહેશે.
યથા પ્રોક્તં તદા પાદૌ સ્વચ્છાયાવ્યભિચારિણૌ અસ્યાઃ શૃણુ મમાત્રાપિ વાગ્યુક્તિં શૈલસત્તમ
જેમ કહ્યું છે, તેમ એના પગ શુદ્ધ પ્રતિબિંબવાળા અને અડગ છે; હે પર્વતોના શ્રેષ્ઠ, હવે મારી વાત પણ સાંભળ.
ચરણૌ પદ્મસંકાશાવ્ અસ્યાઃ સ્વચ્છનખોજ્જ્વલૌ સુરાસુરાણાં નમતાં કિરીટમણિકાન્તિભિઃ
એના પગ કમળ જેવા છે, સ્વચ્છ અને તેજસ્વી નખવાળા છે; દેવો અને અસુરો જ્યારે નમન કરે છે ત્યારે એમના મસ્તકના મણિઓમાં એના પગ પ્રતિબિંબિત થાય છે.
વિચિત્રવર્ણૈર્ભાસન્તૌ સ્વચ્છાયાપ્રતિબિમ્બિતૌ ભાર્યા જગદ્ગુરોર્હ્યેષા વૃષાઙ્કસ્ય મહીધર
રંગબેરંગી પ્રકાશથી ઝગમગતા અને શુદ્ધ પ્રતિબિંબવાળા એ પગ, હે પર્વત, એ જગતના ગુરુ અને વૃષભધારીની પત્ની છે.
જનની લોકધર્મસ્ય સમ્ભૂતા ભૂતભાવની શિવેયં પાવનાયૈવ ત્વત્ક્ષેત્રે પાવકદ્યુતિઃ
એ જગતના ધર્મની જનની છે, સર્વ પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિદાયિ છે; આ શિવા, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, તારી ભૂમિ પર જગતના પવિત્રતા માટે પ્રગટ થઈ છે.
તદ્યથા શીઘ્રમેવૈષાં યોગં યાયાત્પિનાકિના તથા વિધેયં વિધિવત્ ત્વયા શૈલેન્દ્રસત્તમ અત્યન્તં હિ મહત્કાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર
એથી, એમના અને પિનાકધારીના મિલન માટે તું ઝડપથી યોગ્ય વિધિ કર, હે પર્વતોના શ્રેષ્ઠ; કારણ કે આ દેવતાઓ માટે અત્યંત મહાન કાર્ય છે, હે હિમવત.
એવં શ્રુત્વા તુ શૈલેન્દ્રો નારદાત્સર્વમેવ હિ આત્માનં સ પુનર્જાતં મેને મેનાપતિસ્તદા
આ બધું નારદ પાસેથી સાંભળીને, પર્વતરાજે એ સમયે પોતાને પુનર્જન્મ પામેલો માની લીધો.
નમસ્કૃત્ય વૃષાઙ્કાય તદા દેવાય ધીમતે ઉવાચ સો ઽપિ સંહૃષ્ટો નારદં તુ હિમાચલઃ
પછી, વૃષભધારી વિદ્વાન દેવને વંદન કરીને, હિમાચલ આનંદથી નારદને કહ્યું.
દુસ્તરાન્નરકાદ્ઘોરાદ્ ઉદ્ધૃતો ઽસ્મિ ત્વયા મુને પાતાલાદહમુદ્ધૃત્ય સપ્તલોકાધિપઃ કૃતઃ
હે મુનિ, તું મને ભયાનક અને દુર્ગમ નરકમાંથી ઉગાર્યો છે; પાતાળમાંથી ઉપાડી, મને સાત લોકનો સ્વામી બનાવ્યો છે.
હિમાચલો ઽસ્મિ વિખ્યાતસ્ ત્વયા મુનિવરાધુના હિમાચલે ઽચલગુણાં પ્રાપિતો ઽસ્મિ સમુન્નતિમ્
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, હવે તું મને હિમાચલ તરીકે પ્રસિદ્ધ કર્યો છે અને પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠતા સુધી પહોંચાડ્યો છે.