સંરમ્ભેણાપ્યયુધ્યન્ત સંહતાસ્તુમુલેન ચ ગતિં ન વિવિદુશ્ચાપિ શ્રાન્તા દૈત્યસ્ય દેવતાઃ
મોટા ક્રોધથી અને એકઠા થઈ ભયાનક યુદ્ધ કર્યું, છતાં દેવતાઓ દાનવથી થાકી ગયા અને આગળ શું કરવું એ સમજાઈ ન આવ્યું.
દૈત્યાસ્ત્રભિન્નસર્વાઙ્ગા હ્ય્ અકિંચિત્કરતાં ગતાઃ પરસ્પરં વ્યલીયન્ત ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ
દાનવના શસ્ત્રોથી સર્વ અંગો તૂટી ગયેલા, બળહીન થયેલા દેવતાઓ એકબીજામાં ભળી ગયા, જેમ શીતથી પીડાયેલી ગાયો એકઠી થાય છે.
તદવસ્થાન્હરિર્દૃષ્ટ્વા દેવાઞ્છક્રમુવાચ હ બ્રહ્માસ્ત્રં સ્મર દેવેન્દ્ર યસ્યાવધ્યો ન વિદ્યતે વિષ્ણુના ચોદિતઃ શક્રઃ સસ્મારાસ્ત્રં મહૌજસમ્
દેવતાઓની હાલત જોઈને હરિએ કહ્યું: 'હે ઇન્દ્ર, બ્રહ્માસ્ત્રને યાદ કર, કારણ કે તેને કોઈ પણ હરાવી શકતું નથી.' વિષ્ણુના સંકેતથી ઇન્દ્રે તે મહાન શસ્ત્રને સ્મરણ કર્યું.
સમ્પૂજિતં નિત્યમરાતિનાશનં સમાહિતં બાણમમિત્રઘાતને ધનુષ્યજય્યે વિનિયોજ્ય બુદ્ધિમાન્ અભૂત્તતો મન્ત્રસમાધિમાનસઃ
એ શસ્ત્ર હંમેશા પૂજાય છે, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે. ઇન્દ્રે મન એકાગ્ર કરીને દુશ્મનને મારવા માટે તે બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યો અને મંત્રમાં મન લગાડ્યું.
સ મન્ત્રમુચ્ચાર્ય યતાન્તરાશયો વધાય દૈત્યસ્ય ધિયાભિસંધ્ય તુ વિકૃષ્ય કર્ણાન્તમ્ અકુણ્ઠદીધિતિં મુમોચ વીક્ષ્યામ્બરમાર્ગમુન્મુખઃ
મંત્ર ઉચ્ચારીને, મન પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ રાખી, દૈત્યના વિનાશ માટે ઇન્દ્રે બાણ કાન સુધી ખેંચ્યો, જેની તેજસ્વિતા અખંડિત હતી, અને આકાશમાં તેની દિશા જોઈને છોડ્યો.
અથાસુરઃ પ્રેક્ષ્ય મહાસ્ત્રમાહિતં વિહાય માયામવનૌ વ્યતિષ્ઠત પ્રવેપમાનેન મુખેન શુષ્યતા બલેન ગાત્રેણ ચ સંભ્રમાકુલઃ
પછી દૈત્યએ એ મહાન શસ્ત્રને આવી રહ્યું જોયું, તો તેણે પોતાની માયા છોડી દીધી અને વનમાં ઊભો રહ્યો. તેનો ચહેરો ધ્રૂજતો હતો, શક્તિ ઘટી ગઈ હતી, શરીર કાંપતું અને ગભરાયેલું હતું.
તતસ્તુ તસ્યાસ્ત્રવરાભિમન્ત્રિતઃ શરો ઽર્ધચન્દ્રપ્રતિમો મહારણે પુરંદરસ્યાસનબન્ધુતાં ગતો નવાર્કબિમ્બં વપુષા વિડમ્બયન્
પછી મંત્રશક્તિથી સંસ્કારિત, ઇન્દ્રનો અર્ધચંદ્રાકાર બાણ મહાસંગ્રામમાં પ્રવેશ્યો, અને તેની આકાર નવી સૂર્યકિરણ જેવી લાગતી હતી.
કિરીટકોટિસ્ફુટકાન્તિસંકટં સુગન્ધિનાનાકુસુમાધિવાસિતમ્ પ્રકીર્ણધૂમજ્વલનાભમૂર્ધજં પપાત જમ્ભસ્ય શિરઃ સકુણ્ડલમ્
કિરીટની ટોચે તેજસ્વી ઝગમગાટ, અનેક ફૂલોની સુગંધથી મહેકતું, ધૂમ્ર અને અગ્નિ જેવા વાળથી ભરેલું, એ બાણ જંભના માથા પર પડ્યું અને તેની મુગટ તથા કુંડળો નીચે પડી ગયા.
તસ્મિન્વિનિહતે જમ્ભે દાનવેન્દ્રાઃ પરાઙ્મુખાઃ તતસ્તે ભગ્નસંકલ્પાઃ પ્રયયુર્યત્ર તારકઃ
જ્યારે જંભ મારાયો, ત્યારે દૈત્યના નેતાઓ પીઠ ફેરવી ગયા; તેમનો આત્મવિશ્વાસ તૂટી ગયો અને તેઓ ત્યાં ગયા જ્યાં તારક હતો.
તાંસ્તુ ત્રસ્તાન્સમાલોક્ય શ્રુત્વારોષમગાત્પરમ્ સ જમ્ભદાનવેન્દ્રં તુ સુરૈ રણમુખે હતમ્
તેમને ડરાયેલાં જોઈને અને વાત સાંભળી, તારકને ભારે ક્રોધ આવ્યો, કારણ કે જંભ દૈત્યોના રાજાને દેવતાઓએ યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો હતો.
સાવલેપં સસંરમ્ભં સગર્વં સપરાક્રમમ્ સાવિષ્કારમનાકારં તારકો ભાવમાવિશત્
તારક ઘમંડ, રોષ, અભિમાન અને પરાક્રમથી ભરાઈ ગયો; તેની ભાવના ખુલ્લેઆમ દેખાઈ રહી હતી અને તેનું રૂપ ભયાનક લાગતું હતું.
સ જૈત્રં રથમાસ્થાય સહસ્રેણ ગરુત્મતામ્ સંરમ્ભાદ્દાનવેન્દ્રસ્તુ સુરૈ રણમુખે ગતઃ
એ જીતુ રથ પર બેસી, હજાર ગરુડધ્વજ વીરોથી ઘેરાઈને, દૈત્યરાજે ક્રોધથી દેવતાઓ સામે યુદ્ધભૂમિમાં પ્રવેશ કર્યો.
સર્વાયુધપરિષ્કારઃ સર્વાસ્ત્રપરિરક્ષિતઃ ત્રૈલોક્યઋદ્ધિસમ્પન્નઃ સુવિસ્તૃતમહાનનઃ
તે બધાં શસ્ત્રોથી સજ્જ, સર્વાસ્ત્રોથી સુરક્ષિત, ત્રણેય લોકની સંપત્તિ ધરાવતો અને વિશાળ મોઢું ખોલીને ઊભો હતો.
રણાયાભ્યપતત્તૂર્ણં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ જમ્ભાસ્ત્રક્ષતસર્વાઙ્ગં ત્યક્ત્વૈરાવતદન્તિનમ્
તે ઝડપથી મહાન સેનાને લઈને યુદ્ધ માટે દોડી ગયો, જંભના શસ્ત્રોથી તેનું આખું શરીર ઘાયલ હતું, અને એએ ઐરાવત હાથીને છોડ્યો હતો.
સજ્જં માતલિના ગુપ્તં રથમિન્દ્રસ્ય તેજસા તપ્તહેમપરિષ્કારં મહારત્નસમન્વિતમ્
માતલીએ રક્ષિત, ઇન્દ્રનો રથ તૈયાર હતો, તેજસ્વી સોનાથી શોભિત અને મહાન રત્નોથી સજ્જ હતો.
ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં સિદ્ધસંઘપરિષ્કૃતમ્ ગન્ધર્વકિંનરોદ્ગીતમ્ અપ્સરોનૃત્યસંકુલમ્
ચાર યોજન જેટલો પહોળો, સિદ્ધો દ્વારા શોભિત, ગંધર્વો અને કિન્નરોના ગીતોથી ગુંજતો, અપ્સરાઓ અને પુરુષોના નૃત્યથી ભરેલો હતો.
સર્વાયુધમ્ અસંબાધં વિચિત્રરચનોજ્જ્વલમ્ તં રથં દેવરાજસ્ય પરિવાર્ય સમન્તતઃ
બધાં શસ્ત્રોથી સજ્જ, વિશાળ અને સુંદર રીતે બનાવેલો, એ દેવરાજનો રથ ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો હતો.
દંશિતા લોકપાલાસ્તુ તસ્થુઃ સગરુડધ્વજાઃ તતશ્ચચાલ વસુધા તતો રૂક્ષો મરુદ્વવૌ
લોકપાલો ગરુડધ્વજ લઈને તૈયાર ઊભા રહ્યા; પછી ધરા ધ્રૂજી ઉઠી અને કડક પવન ફૂંકાયો.
તતો ઽમ્બુધય ઉદ્ભૂતાસ્ તતો નષ્ટા રવિપ્રભા તતસ્તમઃ સમુદ્ભૂતં નાતો ઽદૃશ્યન્ત તારકાઃ
પછી મહાસાગરો ઉછળી ઉઠ્યા, સૂર્યનું પ્રકાશ અદૃશ્ય થયું, અંધકાર છવાઈ ગયો અને તારાઓ દેખાતા રહ્યા નહીં.
તતો જજ્વલુરસ્ત્રાણિ તતો ઽકમ્પત વાહિની એકતસ્તારકો દૈત્યઃ સુરસંઘસ્તુ ચૈકતઃ
પછી શસ્ત્રો જ્વલંત થયા, સેનાઓ કાંપવા લાગી; એક બાજુ તારક દૈત્ય હતો અને બીજી બાજુ દેવતાઓની ફોજ હતી.
લોકાવસાદમેકત્ર જગત્પાલનમેકતઃ ચરાચરાણિ ભૂતાનિ સુરાસુરવિભેદતઃ
એક બાજુ લોકોએ પતન આવતું હતું, બીજી બાજુ જગતનું રક્ષણ થતું હતું; ચાલતા અને અચલ બધા જીવ, દેવ અને દાનવ એમ બે ભાગે વહેંચાઈ ગયા હતા.
તદ્દ્વિધાપ્યેકતાં યાતં દદૃશુઃ પ્રેક્ષકા ઇવ યદ્વસ્તુ કિંચિલ્ લોકેષુ ત્રિષુ સત્તાસ્વરૂપકમ્ તત્ તત્રાદૃશ્યદ્ અખિલં ખિલીભૂતવિભૂતિકમ્
એ બે ભાગ પણ એકરૂપ થઈ ગયા, જાણે બધાએ એક સાથે જોઈ લીધું હોય; ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ જીવ છે, જેનું સ્વરૂપ છે, એ બધું ત્યાં એક સાથે પ્રગટ થયું, સર્વ શક્તિઓ સાથે.
અસ્ત્રાણિ તેજાંસિ ધનાનિ ધૈર્યં સેનાબલં વીર્યપરાક્રમૌ ચ સત્ત્વૌજસાં તન્નિકરં બભૂવ સુરાસુરાણાં તપસો બલેન
અસ્ત્રો, તેજ, ધન, ધૈર્ય, સેના બળ, પરાક્રમ અને શૌર્ય—આ બધું દેવો અને દાનવોને એમના તપના બળે મળ્યું હતું.
અથાભિમુખમ્ આયાન્તં નવભિર્નતપર્વભિઃ બાણૈરનલકલ્પાગ્રૈર્ બિભિદુસ્તારકં હૃદિ
પછી જ્યારે તારક સામે આવ્યો, ત્યારે નવ વાંકડા સંધિયુક્ત, અગ્નિ જેવાં તીક્ષ્ણ બાણો વડે દેવોએ તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો.
સ તાનચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રઃ સુરબાણાન્ગતાન્હૃદિ નવભિર્નવભિર્બાણૈઃ સુરાન્વિવ્યાધ દાનવઃ
એ દૈત્યરાજ અચંચળ રહી, પોતાનાં હૃદયમાં ઘૂસેલા એ જ નવ બાણોથી દરેક દેવને હૃદયમાં નવ-નવ બાણો માર્યા.
જગદ્ધરણસમ્ભૂતૈઃ શલ્યૈરિવ પુરઃસરૈઃ તતો ઽચ્છિન્નં શરવ્રાતં સંગ્રામે મુમુચુઃ સુરાઃ
જગતને ધારે છે એવા શક્તિશાળી શલ્યોની આગેવાનીમાં, દેવોએ યુદ્ધમાં તૂટતા વિના સતત બાણવર્ષા શરૂ કરી.
અનન્તરં ચ કાન્તાનામ્ અશ્રુપાતમિવાનિશમ્ તદપ્રાપ્તં વિયત્યેવ નાશયામાસ દાનવઃ
પછી તરત જ, જાણે પ્રિયજનની સતત વરસતી આંખોના આંસુઓ હોય તેમ, એ દાનવે એ બાણોને પોતે સુધી પહોંચે એ પહેલાં જ આકાશમાં નાશ કરી નાખ્યા.
શરૈર્યથા કુચરિતૈઃ પ્રખ્યાતં પરમાગતમ્ સુનિર્મલં ક્રમાયાતં કુપુત્રઃ સ્વં મહાકુલમ્
જેમ દુષ્ટ પુત્ર પોતાના દુષ્કર્મોથી પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ કુળને નષ્ટ કરે છે, એમ જ એ બાણો પણ નાશ પામ્યા.
તતો નિવાર્ય તદ્બાણજાલં સુરભુજેરિતમ્ બાણૈર્વ્યોમ દિશઃ પૃથ્વીં પૂરયામાસ દાનવઃ
પછી દેવોએ છોડેલા એ બાણોના ઝાડને રોકી, દાનવે પોતાના બાણોથી આખું આકાશ, દિશાઓ અને ધરતી ભરાઈ નાખી.
ચિછેદ પુઙ્ખદેશેષુ સ્વકે સ્થાને ચ લાઘવાત્ બાણજાલૈઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રૈઃ કઙ્કબર્હિણવાજિતૈઃ
વાઘમોર અને મોરનાં પાંખોથી બનેલા તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદથી, તેણે ઝડપથી બાણોના પાંખના ભાગે અને એમના સ્થાન પર જ કાપી નાખ્યા.