વિકૃષ્ટપીવરાન્ત્રકાઃ પ્રયાન્તિ જમ્બુકાઃ ક્વચિત્ ક્વચિત્સ્થિતો ઽતિભીષણઃ શ્વચઞ્ચુચર્વિતો બકઃ મૃતસ્ય માંસમાહરઞ્છ્વજાતયશ્ચ સંસ્થિતાઃ ક્વચિદ્વૃકો ગજાસૃજં પપૌ નિલીયતાન્ત્રતઃ
ક્યાંક શિયાળે જાડા આંતરડાં ખેંચી લઈ જતાં, ક્યાંક ભયાનક બગલો કુતરા દ્વારા ખાધેલા મૃતદેહને ચાવી રહ્યો હતો; કુતરા એકઠા થઈ માંસ ખાઈ રહ્યા હતા; ક્યાંક વરુ ઘૂપચૂપ હાથીનું લોહી પી રહ્યો હતો.
ક્વચિત્ તુરંગમણ્ડલી વિકૃષ્યતે શ્વજાતિભિઃ ક્વચિત્પિશાચજાતકૈઃ પ્રપીતશોણિતાસવૈઃ સ્વકામિનીયુતૈર્દ્રુતં પ્રમોદમત્તસંભ્રમૈર્ મમૈતદાનયાનનં ખુરો ઽયમસ્તુ મે પ્રિયઃ
ક્યાંક ઘોડાની ગોળાઈ કુતરાઓ ખેંચી લઈ જાય છે; ક્યાંક પિશાચો પોતાની પ્રિય સાથે લોહી પીધું અને આનંદમાં દોડતા કહે છે: 'આ ખુર મને મળે, એ મારો પ્રિય છે!'
કરો ઽયમબ્જસંનિભો મમાસ્તુ કર્ણપૂરકઃ સરોષમીક્ષતે ઽપરા વપાં વિના પ્રિયં તદા પરા પ્રિયા હ્યવાપ યદ્ભૃતોષ્ણશોણિતાસવં વિકૃષ્ય શવચર્મ તત્પ્રબદ્ધસાન્દ્રપલ્લવમ્
'આ કમળ જેવા હાથ મને કાનની વાણી બને!' બીજું કોઈ ગુસ્સાથી પોતાના પ્રિય વગરના દેહને જુએ છે; બીજી, પોતાના પ્રિયને પામી, ગરમ લોહી પીધું અને મૃતદેહની ચામડીને જાડા પાંદડાંથી બાંધ્યું.
ચકાર યક્ષકામિની તરું કુઠારપાટિતં ગજસ્ય દન્તમાત્મજં પ્રગૃહ્ય કુમ્ભસંપુટમ્ વિપાટ્ય મૌક્તિકં પરં પ્રિયપ્રસાદમિચ્છતે સમાંસશોણિતાસવં પપુશ્ચ યક્ષરાક્ષસાઃ
એક યક્ષકન્યાએ કાપેલા વૃક્ષને વૃક્ષ બનાવી, હાથીનો દાંત પોતાના બાળક તરીકે પકડી, અને ઘડાને ફાડી, પોતાના પ્રિય માટે મોતી શોધી કાઢ્યો; યક્ષ અને રાક્ષસોએ માંસ અને લોહી સાથે પીધું.
મૃતાશ્વકેશવાસિતં રસં પ્રગૃહ્ય પાણિના પ્રિયાવિમુક્તજીવિતં સમાનયાસૃગાસવમ્ ન પથ્યતાં પ્રયાતિ મે ગતં શ્મશાનગોચરં નરસ્ય તજ્જહાત્યસૌ પ્રશસ્ય કિંનરાનનમ્
મૃત ઘોડાના વાળમાંથી રસ હાથમાં લઈને, તેણે પોતાના પ્રિયના લોહીનું દારૂ લાવ્યું, જેનું જીવન છૂટી ગયું હતું; 'આ વ્યર્થ ન જાય, મારા સુધી આવે, સ્મશાનમાં ગયેલું આ મનુષ્યનું મુખ પ્રશંસનીય છે,' એમ કહ્યું.
સ નાગ એષ નો ભયં દધાતિ મુક્તજીવિતો ન દાનવસ્ય શક્યતે મયા તદેકયાનનમ્ ઇતિ પ્રિયાય વલ્લભા વદન્તિ યક્ષયોષિતઃ પરે કપાલપાણયઃ પિશાચયક્ષરાક્ષસાઃ
'આ સાપ અમને ડરાવતો નથી, કારણ કે તેનું જીવન છૂટી ગયું છે; હું એકલી એ દાનવના એકમાત્ર મુખને વશ કરી શકતી નથી,' એમ યક્ષ સ્ત્રીઓ પોતાના પ્રિયને કહે છે; બીજાં, ખોપરી હાથમાં લઈને, પિશાચ, યક્ષ અને રાક્ષસ હતા.
વદન્તિ દેહિ દેહિ મે મમાતિભક્ષ્યચારિણઃ પરે ઽવતીર્ય શોણિતાપગાસુ ધૌતમૂર્તયા પિતૄન્ પ્રતર્પ્ય દેવતાઃ સમર્ચયન્તિ ચામિષૈર્ ગજોડુપે સુસંસ્થિતાસ્તરન્તિ શોણિતં હ્રદમ્
'મને આપો, મને આપો, હું બહુ ભૂખી છું!' એમ બધી બાજુથી બોલાવા લાગ્યા; બીજાં લોહીના નદીઓમાં જઈ શરીર ધોઈ, પિતૃઓને તૃપ્ત કરી, દેવતાઓને માંસના ભોગથી પૂજ્યા; સારી રીતે ઉભેલા હાથીઓ લોહીના તળાવને પાર ગયા.
ઇતિ પ્રગાઢસંકટે સુરાસુરે સુસંગરે ભયં સમુઝ્ય દુર્જયા ભટાઃ સ્ફુટન્તિ માનિનઃ
આ રીતે દેવ અને દાનવ વચ્ચેની ઘમાસાણ અને ભયજનક યુદ્ધમાં, ગર્વીલા વીરો ડર અને અપરાજિત શક્તિથી તૂટી પડ્યા.
તત શક્રો ધનેશશ્ચ વરુણઃ પવનો ઽનલઃ યમો ઽપિ નિરૃતિશ્ચાપિ દિવ્યાસ્ત્રાણિ મહાબલાઃ
પછી ઇન્દ્ર, કુબેર, વરુણ, પવન, અગ્નિ, યમ અને નિૃતિ—આ બધા મહાબળીઓએ પોતાના દિવ્ય શસ્ત્રો છોડ્યા.
આકાશે મુમુચુઃ સર્વે દાનવાનભિસંધ્ય તે અસ્ત્રાણિ વ્યર્થતાં જગ્મુર્ દેવાનાં દાનવાન્પ્રતિ
બધાએ આકાશમાંથી દાનવો પર શસ્ત્રો ફેંક્યા, પણ એ શસ્ત્રો દેવતાઓ માટે દાનવો સામે નિષ્ફળ રહ્યા.
સંરમ્ભેણાપ્યયુધ્યન્ત સંહતાસ્તુમુલેન ચ ગતિં ન વિવિદુશ્ચાપિ શ્રાન્તા દૈત્યસ્ય દેવતાઃ
મોટા ક્રોધથી અને એકઠા થઈ ભયાનક યુદ્ધ કર્યું, છતાં દેવતાઓ દાનવથી થાકી ગયા અને આગળ શું કરવું એ સમજાઈ ન આવ્યું.
દૈત્યાસ્ત્રભિન્નસર્વાઙ્ગા હ્ય્ અકિંચિત્કરતાં ગતાઃ પરસ્પરં વ્યલીયન્ત ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ
દાનવના શસ્ત્રોથી સર્વ અંગો તૂટી ગયેલા, બળહીન થયેલા દેવતાઓ એકબીજામાં ભળી ગયા, જેમ શીતથી પીડાયેલી ગાયો એકઠી થાય છે.
તદવસ્થાન્હરિર્દૃષ્ટ્વા દેવાઞ્છક્રમુવાચ હ બ્રહ્માસ્ત્રં સ્મર દેવેન્દ્ર યસ્યાવધ્યો ન વિદ્યતે વિષ્ણુના ચોદિતઃ શક્રઃ સસ્મારાસ્ત્રં મહૌજસમ્
દેવતાઓની હાલત જોઈને હરિએ કહ્યું: 'હે ઇન્દ્ર, બ્રહ્માસ્ત્રને યાદ કર, કારણ કે તેને કોઈ પણ હરાવી શકતું નથી.' વિષ્ણુના સંકેતથી ઇન્દ્રે તે મહાન શસ્ત્રને સ્મરણ કર્યું.
સમ્પૂજિતં નિત્યમરાતિનાશનં સમાહિતં બાણમમિત્રઘાતને ધનુષ્યજય્યે વિનિયોજ્ય બુદ્ધિમાન્ અભૂત્તતો મન્ત્રસમાધિમાનસઃ
એ શસ્ત્ર હંમેશા પૂજાય છે, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે. ઇન્દ્રે મન એકાગ્ર કરીને દુશ્મનને મારવા માટે તે બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યો અને મંત્રમાં મન લગાડ્યું.
સ મન્ત્રમુચ્ચાર્ય યતાન્તરાશયો વધાય દૈત્યસ્ય ધિયાભિસંધ્ય તુ વિકૃષ્ય કર્ણાન્તમ્ અકુણ્ઠદીધિતિં મુમોચ વીક્ષ્યામ્બરમાર્ગમુન્મુખઃ
મંત્ર ઉચ્ચારીને, મન પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ રાખી, દૈત્યના વિનાશ માટે ઇન્દ્રે બાણ કાન સુધી ખેંચ્યો, જેની તેજસ્વિતા અખંડિત હતી, અને આકાશમાં તેની દિશા જોઈને છોડ્યો.
અથાસુરઃ પ્રેક્ષ્ય મહાસ્ત્રમાહિતં વિહાય માયામવનૌ વ્યતિષ્ઠત પ્રવેપમાનેન મુખેન શુષ્યતા બલેન ગાત્રેણ ચ સંભ્રમાકુલઃ
પછી દૈત્યએ એ મહાન શસ્ત્રને આવી રહ્યું જોયું, તો તેણે પોતાની માયા છોડી દીધી અને વનમાં ઊભો રહ્યો. તેનો ચહેરો ધ્રૂજતો હતો, શક્તિ ઘટી ગઈ હતી, શરીર કાંપતું અને ગભરાયેલું હતું.
તતસ્તુ તસ્યાસ્ત્રવરાભિમન્ત્રિતઃ શરો ઽર્ધચન્દ્રપ્રતિમો મહારણે પુરંદરસ્યાસનબન્ધુતાં ગતો નવાર્કબિમ્બં વપુષા વિડમ્બયન્
પછી મંત્રશક્તિથી સંસ્કારિત, ઇન્દ્રનો અર્ધચંદ્રાકાર બાણ મહાસંગ્રામમાં પ્રવેશ્યો, અને તેની આકાર નવી સૂર્યકિરણ જેવી લાગતી હતી.
કિરીટકોટિસ્ફુટકાન્તિસંકટં સુગન્ધિનાનાકુસુમાધિવાસિતમ્ પ્રકીર્ણધૂમજ્વલનાભમૂર્ધજં પપાત જમ્ભસ્ય શિરઃ સકુણ્ડલમ્
કિરીટની ટોચે તેજસ્વી ઝગમગાટ, અનેક ફૂલોની સુગંધથી મહેકતું, ધૂમ્ર અને અગ્નિ જેવા વાળથી ભરેલું, એ બાણ જંભના માથા પર પડ્યું અને તેની મુગટ તથા કુંડળો નીચે પડી ગયા.
તસ્મિન્વિનિહતે જમ્ભે દાનવેન્દ્રાઃ પરાઙ્મુખાઃ તતસ્તે ભગ્નસંકલ્પાઃ પ્રયયુર્યત્ર તારકઃ
જ્યારે જંભ મારાયો, ત્યારે દૈત્યના નેતાઓ પીઠ ફેરવી ગયા; તેમનો આત્મવિશ્વાસ તૂટી ગયો અને તેઓ ત્યાં ગયા જ્યાં તારક હતો.
તાંસ્તુ ત્રસ્તાન્સમાલોક્ય શ્રુત્વારોષમગાત્પરમ્ સ જમ્ભદાનવેન્દ્રં તુ સુરૈ રણમુખે હતમ્
તેમને ડરાયેલાં જોઈને અને વાત સાંભળી, તારકને ભારે ક્રોધ આવ્યો, કારણ કે જંભ દૈત્યોના રાજાને દેવતાઓએ યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો હતો.
સાવલેપં સસંરમ્ભં સગર્વં સપરાક્રમમ્ સાવિષ્કારમનાકારં તારકો ભાવમાવિશત્
તારક ઘમંડ, રોષ, અભિમાન અને પરાક્રમથી ભરાઈ ગયો; તેની ભાવના ખુલ્લેઆમ દેખાઈ રહી હતી અને તેનું રૂપ ભયાનક લાગતું હતું.
સ જૈત્રં રથમાસ્થાય સહસ્રેણ ગરુત્મતામ્ સંરમ્ભાદ્દાનવેન્દ્રસ્તુ સુરૈ રણમુખે ગતઃ
એ જીતુ રથ પર બેસી, હજાર ગરુડધ્વજ વીરોથી ઘેરાઈને, દૈત્યરાજે ક્રોધથી દેવતાઓ સામે યુદ્ધભૂમિમાં પ્રવેશ કર્યો.
સર્વાયુધપરિષ્કારઃ સર્વાસ્ત્રપરિરક્ષિતઃ ત્રૈલોક્યઋદ્ધિસમ્પન્નઃ સુવિસ્તૃતમહાનનઃ
તે બધાં શસ્ત્રોથી સજ્જ, સર્વાસ્ત્રોથી સુરક્ષિત, ત્રણેય લોકની સંપત્તિ ધરાવતો અને વિશાળ મોઢું ખોલીને ઊભો હતો.
રણાયાભ્યપતત્તૂર્ણં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ જમ્ભાસ્ત્રક્ષતસર્વાઙ્ગં ત્યક્ત્વૈરાવતદન્તિનમ્
તે ઝડપથી મહાન સેનાને લઈને યુદ્ધ માટે દોડી ગયો, જંભના શસ્ત્રોથી તેનું આખું શરીર ઘાયલ હતું, અને એએ ઐરાવત હાથીને છોડ્યો હતો.
સજ્જં માતલિના ગુપ્તં રથમિન્દ્રસ્ય તેજસા તપ્તહેમપરિષ્કારં મહારત્નસમન્વિતમ્
માતલીએ રક્ષિત, ઇન્દ્રનો રથ તૈયાર હતો, તેજસ્વી સોનાથી શોભિત અને મહાન રત્નોથી સજ્જ હતો.
ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં સિદ્ધસંઘપરિષ્કૃતમ્ ગન્ધર્વકિંનરોદ્ગીતમ્ અપ્સરોનૃત્યસંકુલમ્
ચાર યોજન જેટલો પહોળો, સિદ્ધો દ્વારા શોભિત, ગંધર્વો અને કિન્નરોના ગીતોથી ગુંજતો, અપ્સરાઓ અને પુરુષોના નૃત્યથી ભરેલો હતો.
સર્વાયુધમ્ અસંબાધં વિચિત્રરચનોજ્જ્વલમ્ તં રથં દેવરાજસ્ય પરિવાર્ય સમન્તતઃ
બધાં શસ્ત્રોથી સજ્જ, વિશાળ અને સુંદર રીતે બનાવેલો, એ દેવરાજનો રથ ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો હતો.
દંશિતા લોકપાલાસ્તુ તસ્થુઃ સગરુડધ્વજાઃ તતશ્ચચાલ વસુધા તતો રૂક્ષો મરુદ્વવૌ
લોકપાલો ગરુડધ્વજ લઈને તૈયાર ઊભા રહ્યા; પછી ધરા ધ્રૂજી ઉઠી અને કડક પવન ફૂંકાયો.
તતો ઽમ્બુધય ઉદ્ભૂતાસ્ તતો નષ્ટા રવિપ્રભા તતસ્તમઃ સમુદ્ભૂતં નાતો ઽદૃશ્યન્ત તારકાઃ
પછી મહાસાગરો ઉછળી ઉઠ્યા, સૂર્યનું પ્રકાશ અદૃશ્ય થયું, અંધકાર છવાઈ ગયો અને તારાઓ દેખાતા રહ્યા નહીં.
તતો જજ્વલુરસ્ત્રાણિ તતો ઽકમ્પત વાહિની એકતસ્તારકો દૈત્યઃ સુરસંઘસ્તુ ચૈકતઃ
પછી શસ્ત્રો જ્વલંત થયા, સેનાઓ કાંપવા લાગી; એક બાજુ તારક દૈત્ય હતો અને બીજી બાજુ દેવતાઓની ફોજ હતી.