વાયવ્યાસ્ત્રબલેનાથ નિર્ધૂતે મેઘમણ્ડલે બભૂવ વિમલં વ્યોમ નીલોત્પલદલપ્રભમ્
વાવણ શસ્ત્રની શક્તિથી વાદળોના ગઠ્ઠા ઉડી ગયા અને આકાશ નિર્ભર અને નીલકમળની પાંદડીઓ જેવું ચમકતું થઈ ગયું.
વાયુના ચાતિઘોરેણ કમ્પિતાસ્તે તુ દાનવાઃ ન શેકુસ્તત્ર તે સ્થાતું રણે ઽતિબલિનો ઽપિ યે
એ અત્યંત ભયાનક પવનથી દાનવો ધ્રુજી ઉઠ્યા અને એ યુદ્ધમાં, બહુ જ બળવાન હોવા છતાં, ઊભા રહી શક્યા નહીં.
તદા જમ્ભો ઽભવચ્છૈલો દશયોજનવિસ્તૃતઃ મારુતપ્રતિઘાતાર્થં દાનવાનાં ભયાપહઃ
ત્યારે જંભ દસ યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવતો પર્વત બની ગયો, જેથી પવનના પ્રહારનો સામનો કરી શકે અને દાનવોનો ભય દૂર કરી શકે.
મુક્તનાનાયુધોદગ્રતેજો ઽભિજ્વલિતદ્રુમઃ તતઃ પ્રશમિતે વાયૌ દૈત્યેન્દ્રે પર્વતાકૃતૌ
વિવિધ શસ્ત્રો અને ધધકતા વૃક્ષોના તેજથી જલતા, પવન શાંત થતાં દૈત્યરાજા પર્વતરૂપે ઉભો રહ્યો.
મહાશનીં વજ્રમયીં મુમોચાશુ શતક્રતુઃ તયાશન્યા પતિતયા દૈત્યસ્યાચલરૂપિણઃ
પછી શતક્રતુએ ઝડપથી વજ્રથી બનેલું મહાન અસ્ત્ર છોડ્યું; એ અસ્ત્ર પર્વતરૂપ દૈત્ય પર પડ્યું.
કન્દરાણિ વ્યશીર્યન્ત સમન્તાન્નિર્ઝરાણિ તુ તતઃ સા દાનવેન્દ્રસ્ય શૈલમાયા ન્યવર્તત
આસપાસની ગુફાઓ અને ઝરણા બધાં તૂટી પડ્યા; ત્યારબાદ દૈત્યરાજાની પર્વતરૂપ માયા નષ્ટ થઈ ગઈ.
નિવૃત્તશૈલમાયો ઽથ દાનવેન્દ્રો મદોત્કટઃ બભૂવ કુઞ્જરો ભીમો મહાશૈલસમાકૃતિઃ
પછી દૈત્યરાજ ખૂબ ઘમંડથી ભરાયો અને ભયાનક હાથીનું રૂપ ધારણ કર્યું, જે મોટું પર્વત જેવું દેખાતું હતું.
સ મમર્દ સુરાનીકં દન્તૈશ્ચાપ્યહનત્સુરાન્ બભઞ્જ પૃષ્ઠતઃ કાંશ્ચિત્ કરેણાવેષ્ટ્ય દાનવઃ
એ દૈત્યએ દેવોની સેના ને પગે તોડી નાખી, દાંતથી દેવતાઓને માર્યા અને કેટલાકને સૂંડથી પછાડી પકડીને ભાંગી નાખ્યા.
તતઃ ક્ષપયતસ્તસ્ય સુરસૈન્યાનિ વૃત્રહા અસ્ત્રં ત્રૈલોક્યદુર્ધર્ષં નારસિંહં મુમોચ હ
જ્યારે એ દૈત્ય દેવસેનાને નાશ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે વૃત્રનાશક દેવએ ત્રણેય લોકમાં અપરાજિત એવા નરસિંહ અસ્ત્ર છોડ્યું.
તતઃ સિંહસહસ્રાણિ નિશ્ચેરુર્મન્ત્રતેજસા કૃષ્ણદંષ્ટ્રાટ્ટહાસાનિ ક્રકચાભનખાનિ ચ
એ અસ્ત્રમાંથી મંત્રશક્તિથી હજારો સિંહો બહાર આવ્યા, જેમના કાળા દાંત, ભયાનક હાસ્ય અને કરડવા જેવા નખ હતા.
તૈર્વિપાટિતગાત્રો ઽસૌ ગજમાયાં વ્યપોથયત્ તતશ્ચાશીવિષો ઘોરો ઽભવત્ફણશતાકુલઃ
એ સિંહોએ દૈત્યનું શરીર ફાડી નાખ્યું, તો તેણે હાથીનું રૂપ છોડ્યું અને પછી ભયાનક સો ફણાવાળો સાપ બની ગયો.
વિષનિઃશ્વાસનિર્દગ્ધં સુરસૈન્યં મહારથઃ તતો ઽસ્ત્રં ગારુડં ચક્રે શક્રશ્ચારુભુજસ્તદા
એ દૈત્યએ ઝેરભરી શ્વાસથી દેવસેનાને દહોળી નાખી; ત્યારે સુંદર ભુજાવાળા શક્રએ ગરુડ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો.
તતો ગરુત્મતસ્તસ્માત્ સહસ્રાણિ વિનિર્યયુઃ તૈર્ગરુત્મદ્ભિરાસાદ્ય જમ્ભો ભુજગરૂપવાન્ કૃતસ્તુ ખણ્ડશો દૈત્યઃ સાસ્ય માયા વ્યનશ્યત
એ ગરુડ અસ્ત્રમાંથી હજારો ગરુડો બહાર આવ્યા; તેમણે સાપરૂપ જંભને ઘેરી લીધો અને દૈત્યના ટુકડા કરી નાખ્યા, તેની માયા પણ નાશ પામી.
પ્રનષ્ટાયાં તુ માયાયાં તતો જમ્ભો મહાસુરઃ ચકાર રૂપમતુલં ચન્દ્રાદિત્યપથાનુગમ્ વિવૃત્તવદનો ગ્રસ્તુમ્ ઇયેષ સુરપુંગવાન્
જ્યારે તેની માયા નાશ પામી, ત્યારે મહાસુર જંભએ અનોખું રૂપ ધારણ કર્યું, ચાંદ્ર-સૂર્યના માર્ગે ચાલતો, મોટું મોઢું ખોલીને દેવોમાં શ્રેષ્ઠોને ગળી જવા તત્પર થયો.
તતો ઽસ્ય વિવિશુર્વક્ત્રં સમહારથકુઞ્જરા સુરસેનાવિશદ્ભીમં પાતાલોત્તાનતાલુકમ્
પછી દેવસેના, મહારથીઓ અને હાથીઓ સાથે, એના ભયાનક અને પાતાળ જેટલા વિશાળ મોઢામાં પ્રવેશી ગઈ.
સૈન્યેષુ ગ્રસ્યમાનેષુ દાનવેન બલીયસા શક્રો દૈન્યં સમાપન્નઃ શ્રાન્તબાહુઃ સવાહનઃ
જ્યારે દૈત્ય શક્તિશાળી દેવસેનાને ગળી રહ્યો હતો, ત્યારે શક્ર થાકેલા હાથ અને વાહન સાથે નિરાશ થઈ ગયો.
કર્તવ્યતાં નાધ્યગચ્છત્ પ્રોવાચેદં જનાર્દનમ્ કિમનન્તરમત્રાસ્તિ કર્તવ્યસ્યાવશેષિતમ્
એ શું કરવું એ સમજાઈ ન આવતાં, તેણે જનાર્દનને પૂછ્યું: 'હવે અહીં કરવાનું કંઈક બાકી છે કે નહીં?'
યદાશ્રિત્ય ઘટામો ઽસ્ય દાનવસ્ય યુયુત્સવઃ તતો હરિરુવાચેદં વજ્રાયુધમુદારધીઃ
'આ દૈત્ય સામે યુદ્ધ કરવા માટે આપણે શેના આધાર પર પ્રયત્ન કરીએ?' ત્યારે ઉદારમન વજ્રધારી હરિએ આ રીતે કહ્યું.
ન સાંપ્રતં રણસ્ત્યાજ્યસ્ ત્વયા કાતરભૈરવઃ વર્ધસ્વાશુ મહામાયાં પુરંદર રિપું પ્રતિ
'હવે ડરથી યુદ્ધ છોડવાનું નથી, હે પુરંદર. તું ઝડપથી પોતાની મહામાયાને દુશ્મન સામે મજબૂત કર.'
મયૈષ લક્ષિતો દૈત્યો ઽધિષ્ઠિતઃ પ્રાપ્તપૌરુષઃ મા શક્ર મોહમાગચ્છ ક્ષિપ્રમસ્ત્રં સ્મર પ્રભો
'હું આ દૈત્યને ઓળખી લીધો છે, એ મારા વશમાં અને શક્તિશાળી થયો છે. હે શક્ર, તું મોહમાં ન પડ, તું જલદી પોતાનું અસ્ત્ર સ્મરણ કર.'
તતઃ શક્રઃ પ્રકુપિતો દાનવં પ્રતિ દેવરાટ્ નારાયણાસ્ત્રં પ્રયતો મુમોચાસુરવક્ષસિ
પછી દેવરાજ શક્ર દૈત્ય સામે ક્રોધથી ભરાઈ, એકાગ્ર મનથી આસુરના છાતી પર નારાયણ અસ્ત્ર છોડ્યું.
તતો નારાયણાસ્ત્રં તત્ પપાતાસુરવક્ષસિ મહાસ્ત્રભિન્નહૃદયઃ સુસ્રાવ રુધિરં ચ સઃ
એ નારાયણ અસ્ત્ર દૈત્યના છાતી પર વાગ્યું; મહાઅસ્ત્રથી તેનું હૃદય ભેદાઈ ગયું અને લોહી વહાવા લાગ્યું.
રણાગારમિવોદ્ગારં તત્યાજાસુરનન્દનઃ તદસ્ત્રતેજસા તસ્ય રૂપં દૈત્યસ્ય નાશિતમ્
દૈત્યપુત્ર યુદ્ધભૂમિ છોડતો જતો રહ્યો; એ અસ્ત્રની શક્તિથી દૈત્યનું રૂપ નાશ પામ્યું.
તતશ્ચાન્તર્દધે દૈત્યો વિયત્યનુપલક્ષિતઃ ગગનસ્થઃ સ દૈત્યેન્દ્રઃ શસ્ત્રાસનમતીન્દ્રિયમ્
પછી દૈત્ય આકાશમાં અજ્ઞાત રીતે અદૃશ્ય થઈ ગયો; એ દૈત્યરાજ આકાશમાં રહી, શસ્ત્રો અને ઇન્દ્રિયોથી અજ્ઞેય બની ગયો.
મુમોચ સુરસૈન્યાનાં સંહારે કારણં પરમ્ પ્રાસાન્પરશ્વધાંશ્ચક્રાન્ બાણાન્વજ્રાન્સમુદ્ગરાન્
તે દાનવે દેવતાઓની સેના પર વિનાશનું પરમ કારણ છોડ્યું—ભાલા, કુહાડા, ચક્ર, તીરો, વજ્ર અને ગદા વરસાવ્યાં.
કુઠારાન્સહ ખડ્ગૈશ્ચ ભિન્દિપાલાનયોગુડાન્ વવર્ષ દાનવો રૌદ્રો હ્ય્ અબન્ધ્યાનક્ષયાનપિ
તે ભયાનક દાનવે કુહાડા, તલવાર, ભાલા, ગાદા અને અનંત શસ્ત્રો વરસાવ્યાં, જે ક્યારેય નિષ્ફળ ન જતાં અને ખૂટતાં પણ નહોતાં.
તૈરસ્ત્રૈર્દાનવૈર્મુક્તૈર્ દેવાનીકેષુ ભીષણૈઃ બાહુભિર્ધરણિઃ પૂર્ણા શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ
દેવતાઓની પાંતિઓ પર દાનવો દ્વારા ફેંકાયેલા એ ભયાનક શસ્ત્રોથી ધરતી હાથ અને કુંડલવાળા માથાંઓથી ભરાઈ ગઈ.
ઊરુભિર્ ગજહસ્તાભૈઃ કરીન્દ્રૈર્વાચલોપમૈઃ ભગ્નેષાદણ્ડચક્રાક્ષૈ રથૈઃ સારથિભિઃ સહ
હાથીના સુંડ જેવી જાંઘો, પર્વત જેવા મહાન હાથીઓ, તૂટી ગયેલા રથો, ભાંગેલા દંડ અને ચક્રો, અને રથચાલકો સાથે ધરતી છવાઈ ગઈ.
દુઃસંચારાભવત્પૃથ્વી માંસશોણિતકર્દમા રુધિરૌઘહ્રદાવર્તા શવરાશિશિલોચ્ચયૈઃ
ધરતી પર માંસ અને લોહીથી કાદવ બની ગયો, લોહીના પ્રવાહો વહેવા લાગ્યા, અને મૃતદેહો તથા હાડકાંના ઢગલાંથી રસ્તો અપરિચલિત બની ગયો.
કબન્ધનૃત્યસંકુલે સ્રવદ્વસાસ્રકર્દમે જગત્ત્રયોપસંહૃતૌ સમે સમસ્તદેહિનામ્ શૃગાલગૃધ્રવાયસાઃ પરં પ્રમોદમાદધુઃ ક્વચિદ્વિકૃષ્ટલોચનઃ શવસ્ય રૌતિ વાયસઃ
કબંધ દેહો નાચતા, લોહીથી ભીંજાયેલા કપડાંઓ વચ્ચે, ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોના વિનાશ સમયે શિયાળ, ગૃધ્ર અને કાગડા ખૂબ આનંદિત થયા; ક્યાંક કોઈ કાગડો મૃતદેહ પરથી આંખ ખેંચી ચીસો પાડતો હતો.