કુમારિવધ્યો ઽસિ રણં વિમુઞ્ચ શુમ્ભાસુર સ્વલ્પતરૈરહોભિઃ વધં ન મત્તો ઽર્હસિ ચેહ મૂઢ વૃથૈવ કિં યુદ્ધસમુત્સુકો ઽસિ
'તું કન્યાના હાથેથી મરવાનો છે; શુમ્ભ, આ યુદ્ધ છોડ. થોડા જ દિવસોમાં તારો અંત મારા હાથથી થવાનો નથી, મૂર્ખ. વ્યર્થમાં યુદ્ધ માટે આતુર કેમ છે?'
જમ્ભો વચો વિષ્ણુમુખાન્નિશમ્ય નિમિશ્ચ નિષ્પેષ્ટુમિયેષ વિષ્ણુમ્ ગદામથોદ્યમ્ય નિમિઃ પ્રચણ્ડાં જઘાન ગાઢાં ગરુડં શિરસ્તઃ
વિષ્ણુના મોઢેથી આ વચન સાંભળી, નિમિએ વિષ્ણુને ચકનાચૂર કરવાનો ઇરાદો કર્યો અને ભયાનક ગદા ઉંચકી, એ ગદાથી નિમિએ ગરુડના માથા પર જોરદાર ઘા કર્યો.
શુમ્ભો ઽપિ વિષ્ણું પરિઘેણ મૂર્ધ્નિ પ્રમૃષ્ટરત્નૌઘવિચિત્રભાસા તૌ દાનવાભ્યાં વિષમૈઃ પ્રહારૈર્ નિપેતુરુર્વ્યાં ઘનપાવકાભૌ
શુમ્ભે પણ વિષ્ણુના માથા પર રત્નોથી શોભતા પરિઘથી ઘા કર્યો; એ બે દૈત્યોએ કરેલા ભયાનક પ્રહારથી બંને અગ્નિ સમાન વીજવંતી મેઘ જેવાં ધરતી પર પડી ગયા.
તત્કર્મ દૃષ્ટ્વા દિતિજાસ્તુ સર્વે જગર્જુરુચ્ચૈઃ કૃતસિંહનાદાઃ ધનૂંષિ ચાસ્ફોટ્ય સુરાભિઘાતૈર્ વ્યદારયન્ભૂમિમપિ પ્રચણ્ડાઃ વાસાંસિ ચૈવાદુધુવુઃ પરે તુ દધ્મુશ્ચ શઙ્ખાનકગોમુખૌઘાન્
આવી કૃત્ય જોઈને દિતિના બધા દૈત્યોએ ગર્જના કરી, સિંહ જેવો નાદ કર્યો; ધનુષ્યોને જોરથી પિટ્યા, જેથી ધરતી ફાટી ગઈ, કેટલાકે વસ્ત્રો ફફડાવ્યા અને બીજા શંખ, નકારા અને રણભેરી વગાડવા લાગ્યા.
અથ સંજ્ઞામવાપ્યાશુ ગરુડો ઽપિ સકેશવઃ પરાઙ્મુખો રણાત્તસ્માત્ પલાયત મહાજવઃ
પછી, જલદી સંજ્ઞા પરત મેળવી, ગરુડ અને કેશવ બંને યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવી ઝડપથી ભાગી ગયા.
તમાલોક્ય પલાયન્તં વિભ્રષ્ટધ્વજકાર્મુકમ્ હરિં દેવઃ સહસ્રાક્ષો મેને ભગ્નં દુરાહવે
હરિએ ધ્વજ અને ધનુષ્ય ગુમાવી ભાગતો જોઈ, સહસ્રનેત્ર દેવએ તેને ભયાનક યુદ્ધમાં હારેલો માન્યો.
દૈત્યાંશ્ચ મુદિતાન્દૃષ્ટ્વા કર્તવ્યં નાધ્યગચ્છત અથાયાન્નિકટે વિષ્ણોઃ સુરેશઃ પાકશાસનઃ
દૈત્યોએ આનંદિત થયેલા જોઈ, એણે શું કરવું તે સમજાયું નહીં; પછી દેવોના સ્વામી, વજ્રધારી, વિષ્ણુની નજીક આવ્યા.
ઉવાચ ચૈનં મધુરં પ્રોત્સાહપરિબૃંહકમ્ કિમેભિઃ ક્રીડસે દેવ દાનવૈર્દુષ્ટમાનસૈઃ
એણે મીઠા અને ઉત્સાહ વધારતા વચનોથી કહ્યું: 'દેવ, તું આ દુષ્ટ મનવાળા દૈત્યોથી કેમ રમતો રહે છે?'
દુર્જનૈર્લબ્ધરન્ધ્રસ્ય પુરુષસ્ય કુતઃ ક્રિયાઃ શક્તેનોપેક્ષિતો નીચો મન્યતે બલમાત્મનઃ
જ્યારે દુષ્ટ લોકો કોઈ માણસની કમજોરી શોધી કાઢે છે, ત્યારે એ માણસ શું કરી શકે? અને જ્યારે શક્તિશાળી માણસ નબળા માણસને અવગણે છે, ત્યારે એ નબળો પોતાને જ બળવાન માને છે.
તસ્માન્ન નીચં મતિમાન્ દુર્ગહીનં હિ સંત્યજેત્ અથાગ્રેસરસંપત્ત્યા રથિનો જયમાપ્નુયુઃ
એથી, સમજદાર માણસે રક્ષા વગરના નબળા માણસને કદી છોડવો નહીં, કારણ કે જેમ રથચાલકો આગળ રહીને વિજય મેળવે છે, તેમ આગળ રહેવું સફળતા આપે છે.
કસ્તે સખાભવચ્ચાગ્રે હિરણ્યાક્ષવધે વિભો હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો વીર્યશાલી મદોદ્ધતઃ
હે પ્રભુ, હિરણ્યાક્ષના સંહાર સમયે તમારી સાથે આગળ કોણ હતો? હિરણ્યકશિપુ એ મહાબળવાન અને અહંકારી દાનવ હતો.
ત્વાં પ્રાપ્યાપશ્યદસુરો વિષમં સ્મૃતિવિભ્રમમ્ પૂર્વે ઽપ્યતિબલા યે ચ દૈત્યેન્દ્રાઃ સુરવિદ્વિષઃ
જ્યારે એ અસુરે તમને મળ્યા, ત્યારે એણે મુશ્કેલી અને સ્મૃતિભ્રમ અનુભવ્યો; એ પહેલાંના પણ જે દૈત્યરાજા હતા, દેવોને દુશ્મન માનતા, તેઓ પણ એમ જ થયા.
વિનાશમાગતાઃ પ્રાપ્ય શલભા ઇવ પાવકમ્ યુગે યુગે ચ દૈત્યાનાં ત્વમેવાન્તકરો હરે
જેમ પંખા અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ જાય છે, તેમ તેઓ વિનાશ પામ્યા; અને દરેક યુગમાં, હે હરિ, તમે જ દૈત્યોના અંતકર્તા છો.
તથૈવાદ્યેહ મગ્નાનાં ભવ વિષ્ણો સુરાશ્રયઃ એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણુર્ વ્યવર્ધત મહાભુજઃ
એ જ રીતે, હે વિષ્ણુ, આજે પણ જે દુઃખમાં ડૂબેલા છે, તેમના માટે દેવતાઓનો આશરો બનો; આવું કહેતા, મહાબાહુ વિષ્ણુની શક્તિ વધવા લાગી.
ઋદ્ધ્યા પરમયા યુક્તઃ સર્વભૂતાશ્રયો ઽરિહા અથોવાચ સહસ્રાક્ષં કાલક્ષમમ્ અધોક્ષજઃ
પરમ ઐશ્વર્યથી યુક્ત, સર્વ જીવનો આશરો અને દુશ્મનોના વિનાશક એવા અધોક્ષજએ પછી સહસ્રાક્ષને, જે સમયની રાહ જોવી જાણે છે, એમ કહ્યું.
દૈત્યેન્દ્રાઃ સ્વૈર્વધોપાયૈઃ શક્યા હન્તું હિ નાન્યતઃ દુર્જયસ્તારકો દૈત્યો મુક્ત્વા સપ્તદિનં શિશુમ્
દૈત્યરાજાઓને એમના પોતાના ઉપાયો વડે જ મારો શકાય છે, બીજું કોઈ ઉપાય નથી; તારા નામનો દૈત્ય સાત દિવસના બાળપણ સિવાય અજેય છે.
કશ્ચિત્સ્ત્રીવધ્યતાં પ્રાપ્તો વધે ઽન્યસ્ય કુમારિકા જમ્ભસ્તુ વધ્યતાં પ્રાપ્તો દાનવઃ ક્રૂરવિક્રમઃ
કોઈક સ્ત્રીના હાથે મરવાનો છે; બીજાને કન્યાના હાથે મરવાનો છે; જંભ નામનો ક્રૂર અને ભયાનક દાનવ પણ હવે મારવાનો છે.
તસ્માદ્વીર્યેણ દિવ્યેન જહિ જમ્ભં જગદ્વરમ્ અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં ત્વાં વિના સ તુ દાનવઃ
એથી, દૈવી બળથી જગતને દુઃખ આપનાર જંભને મારો; એ દાનવ તારા સિવાય બીજાને અપ્રાપ્ય છે.
મયા ગુપ્તો રણે જમ્ભં જગત્કણ્ટકમુદ્ધર તદ્વૈકુણ્ઠવચઃ શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષો ઽમરારિહા
મારી રક્ષા હેઠળ યુદ્ધમાં જંભ, જે જગતને દુઃખ આપે છે, તેને નાશ કરી નાખ; વૈકુંઠના આ વચન સાંભળી સહસ્રાક્ષ, અમરાઓના દુશ્મન,
સમાદિશત્સુરાન્સર્વાન્ સૈન્યસ્ય રચનાં પ્રતિ યત્સારં સર્વલોકેષુ વીર્યસ્ય તપસો ઽપિ ચ
બધા દેવતાઓને સેના ગોઠવવાની today આપી; જેમ સર્વ લોકમાં બળ અને તપસ્યાનું સાર છે, તેમ બધું એકઠું કર્યું.
તદેકાદશ રુદ્રાંસ્તુ ચકારાગ્રેસરાન્હરિઃ વ્યાલભોગાઙ્ગસંનદ્ધા બલિનો નીલકંધરાઃ
હરિએ અગિયાર રુદ્રોને આગળના નેતા બનાવ્યા, જે બળવાન, નિલાંગ અને શરીરે સાપના ભોગ પહેરેલા હતા.
ચન્દ્રખણ્ડનૃમુણ્ડાલીમણ્ડિતોરુશિખણ્ડિનઃ શૂલજ્વાલાવલિપ્તાઙ્ગા ભુજમણ્ડલભૈરવાઃ
ચાંદ્રખંડ અને માનવ ખોપરીથી શોભતા શિખર, ત્રિશૂલની જ્વાળાથી રંગાયેલા શરીર, અને ભયાનક ભુજાવળા એવા તેઓ હતા.
પિઙ્ગોત્તુઙ્ગજટાજૂટાઃ સિંહચર્માનુષઙ્ગિણઃ કપાલીશાદયો રુદ્રા વિદ્રાવિતમહાસુરાઃ
પિંગળા અને ઊંચા જટાજૂટ, સિંહચર્મ પહેરેલા, કપાલી વગેરે રુદ્રાઓ, જેમણે મહાદૈત્યોને ભગાડી દીધા.
કપાલી પિઙ્ગલો ભીમો વિરૂપાક્ષો વિલોહિતઃ અજેશઃ શાસનઃ શાસ્તા શંભુશ્ચણ્ડો ધ્રુવસ્તથા
કપાલી, પિંગળ, ભીમ, વિરુપાક્ષ, વિલોહિત, અજેશ, શાસન, શાસ્તા, શંભુ, ચંડ અને ધ્રુવ.
એત એકાદશાનન્તબલા રુદ્રાઃ પ્રભાવિણઃ પાલયન્તો બલસ્યાગ્રે દારયન્તશ્ચ દાનવાન્
આ અગિયાર રુદ્રો અનંત બળ અને શક્તિ ધરાવતા, સેના આગળ રક્ષા કરતા અને દૈત્યોને ચીરતા હતા.
આપ્યાયયન્તસ્ત્રિદશાન્ ગર્જન્ત ઇવ ચામ્બુદાઃ હિમાચલાભે મહતિ કાઞ્ચનામ્બુરુહસ્રજિ
તેઓ દેવતાઓને ઉત્સાહ આપતા, મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા, હિમાલય જેટલા વિશાળ અને સુવર્ણ કમળની માળાથી શોભતા હતા.
પ્રચલચ્ચામરે હેમઘણ્ટાસંઘાતમણ્ડિતે ઐરાવતે ચતુર્દન્તે માતઙ્ગે ઽચલસંસ્થિતે
હલનારા ચામર અને સોનાની ઘંટીઓથી શોભતા, ચાર દાંતવાળા એરાવત હાથી પર, ઇન્દ્ર અડગ ઊભા રહ્યા.
મહામદજલસ્રાવે કામરૂપે શતક્રતુઃ તસ્થૌ હિમગિરેઃ શૃઙ્ગે ભાનુમાનિવ દીપ્તિમાન્
મહાન મદજળ વહેતો, ઈચ્છામૂર્તિ અને અનેક યજ્ઞ કરનાર એવા ઇન્દ્ર, હિમાલયની ચોટી પર, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી ઊભા રહ્યા.
તસ્યારક્ષત્પદં સવ્યં મારુતો ઽમિતવિક્રમઃ જુગોપાપરમગ્નિસ્તુ જ્વાલાપૂરિતદિઙ્મુખઃ
તેમના ડાબા બાજુએ વાવણે પોતાની શક્તિથી રક્ષા કરી; બીજી બાજુ અગ્નિ, જ્હ્વાળાઓથી ભરેલા મુખ સાથે, રક્ષણ આપતો હતો.
પૃષ્ઠરક્ષો ઽભવદ્વિષ્ણુઃ સસૈન્યસ્ય શતક્રતોઃ આદિત્યા વસવો વિશ્વે મરુતશ્ચાશ્વિનાવપિ
ઇન્દ્ર અને તેમની સેના પાછળથી વિષ્ણુએ રક્ષા કરી; આદિત્ય, વસુ, વિશ્વદેવ, મારુત અને અશ્વિનીકુમાર પણ હાજર હતા.