પટ્ટિશૈર્મુશલૈઃ પાશૈર્ ગદાભિઃ કુણપૈરપિ તીક્ષ્ણાનનૈશ્ચ નારાચૈશ્ ચક્રૈઃ શક્તિભિરેવ ચ
તેઓએ ભાલા, મુશલ, ફાંસ, ગદા, મૃતદેહ, તીક્ષ્ણ મુખવાળા તીણ, ચક્ર અને શક્તિ વડે હુમલો કર્યો.
તાનસ્ત્રાન્દાનવૈર્મુક્તાંશ્ ચિત્રયોધી જનાર્દનઃ એકૈકં શતશશ્ચક્રે બાણૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
દૈત્યો દ્વારા છોડાયેલા એ અસ્ત્રોને, આશ્ચર્યજનક યુદ્ધવીર જનાર્દને, અગ્નિની જ્વાળા જેવા તીણોથી દરેકને સૈંકડો ભાગમાં વિભાજિત કરી દીધા.
તતઃ ક્ષીણાયુધપ્રાણા દાનવા ભ્રાન્તચેતસઃ અસ્ત્રાણ્યાદાતુમભવન્ન્ અસમર્થા યદા રણે
પછી, જ્યારે દાનવોના હથિયાર અને તાકાત બધી ખતમ થઈ ગઈ, અને તેમનું મન ગૂંચવાઈ ગયું, ત્યારે તેઓ યુદ્ધમાં હથિયાર ઉઠાવવા અસમર્થ બની ગયા.
તદા મૃતૈર્ગજૈરશ્વૈર્ જનાર્દનમયોધયન્ સમન્તાત્કોટિશો દૈત્યાઃ સર્વતઃ પ્રત્યયોધયન્
એ સમયે, દૈત્યોએ ચારેય બાજુથી, અણગણિત સંખ્યામાં, જનાર્દન સામે યુદ્ધ કર્યું અને મરેલા હાથી-ઘોડાના મૃતદેહોને હથિયાર તરીકે વાપર્યા.
બહુ કૃત્વા વપુર્વિષ્ણુઃ કિંચિચ્છાન્તભુજો ઽભવત્ ઉવાચ ચ ગરુત્મન્તં તસ્મિન્સુતુમુલે રણે
વિષ્ણુએ અનેક રૂપ ધારણ કર્યા અને થોડા સમય માટે શાંત ભુજાવાળા દેખાયા, પછી એ ભારે યુદ્ધમાં તેમણે ગરુડને કહ્યું.
ગરુત્મન્કચ્ચિદશ્રાન્તસ્ ત્વમસ્મિન્નપિ સામ્પ્રતમ્ યદ્યશ્રાન્તો ઽસિ તદ્યાહિ મથનસ્ય રથં પ્રતિ
'ગરુડ, શું તું હજુ પણ આ યુદ્ધમાં થાક્યો નથી? જો તને થાક લાગ્યો ન હોય તો, હવે મથનના રથ તરફ જા.'
શ્રાન્તો ઽસ્યથ મુહૂર્તં ત્વં રણાદપસૃતો ભવ ઇત્યુક્તો ગરુડસ્તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
'જો તું થાકી ગયો હોય તો થોડા સમય માટે યુદ્ધમાંથી પછાડી જા,' એમ પ્રભુ વિષ્ણુએ ગરુડને કહ્યું.
આસસાદ રણે દૈત્યં મથનં ઘોરદર્શનમ્ દૈત્યસ્ત્વભિમુખં દૃષ્ટ્વા શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
યુદ્ધમાં ગરુડ ભયાનક દેખાતા દૈત્ય મથન પાસે ગયો; અને જ્યારે દૈત્યએ શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલા વિષ્ણુને સામે જોયા, ત્યારે એ પણ સામો થયો.
જઘાન ભિન્દિપાલેન શિતબાણેન વક્ષસિ તત્પ્રહારમચિન્ત્યૈવ વિષ્ણુસ્તસ્મિન્મહાહવે
દૈત્યએ ભિન્દિપાળના તીક્ષ્ણ બાણથી વિષ્ણુના છાતી પર ઘા કર્યો; પણ એ મહાયુદ્ધમાં વિષ્ણુએ એ પ્રહારને કંઈ ગણ્યો જ નહીં.
જઘાન પઞ્ચભિર્બાણૈર્ માર્જિતૈશ્ચ શિલાશિતૈઃ પુનર્દશભિર્ આકૃષ્ટૈસ્ તં તતાડ સ્તનાન્તરે
વિષ્ણુએ પાંસઠ પથ્થરનાં તીક્ષ્ણ બાણો વડે દૈત્ય પર પ્રહાર કર્યો, અને પછી ફરી દસ ખેંચેલા બાણો છોડી તેની છાતી પર વાગ્યા.
વિદ્ધો મર્મસુ દૈત્યેન્દ્રો હરિબાણૈરકમ્પત સ મુહૂર્તં સમાશ્વાસ્ય જગ્રાહ પરિઘં તદા
હરિના બાણો vital સ્થળે વાગ્યા છતાં દૈત્યરાજ અડગ રહ્યો; થોડો સમય શાંત થઈ, પછી તેણે પોતાનો ભારે લોખંડનો ગદો પકડી લીધો.
જઘ્ને જનાર્દનં ચાપિ પરિઘેણાગ્નિવર્ચસા વિષ્ણુસ્તેન પ્રહારેણ કિંચિદાઘૂર્ણિતો ઽભવત્
દૈત્યએ અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો ગદો લઈને જનાર્દનને ઘા કર્યો; એ પ્રહારે વિષ્ણુ થોડા હલાઈ ગયા.
તતઃ ક્રોધવિવૃત્તાક્ષો ગદાં જગ્રાહ માધવઃ મથનં સરથં રોષાન્ નિષ્પિપેષાથ રોષતઃ
પછી માધવના આંખો ક્રોધથી ફાટ્યા, તેણે પોતાની ગદા પકડી અને ગુસ્સામાં મથન અને તેના રથને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
સ પપાતાથ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્ષયકાલે ઽચલો યથા તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ દાનવે વીર્યશાલિનિ
પછી દૈત્યરાજ એ રીતે ધરાશાયી થયો જેમ કે સમય પુરો થતાં કોઈ પહાડ ધરતી પર પડી જાય; એ શક્તિશાળી દૈત્ય જમીન પર પડ્યો ત્યારે,
અવસાદં યયુર્દૈત્યાઃ કર્દમે કરિણો યથા તતસ્તેષુ વિપન્નેષુ દાનવેષ્વતિમાનિષુ
દૈત્યોએ મનથી હાર માની, જેમ કે કાદવમાં ફસાયેલા હાથીઓ; અને જ્યારે એ અહંકારી દૈતો હારી ગયા,
પ્રકોપાદ્રક્તનયનો મહિષો દાનવેશ્વરઃ પ્રત્યુદ્યયૌ હરિં રૌદ્રઃ સ્વબાહુબલમાસ્થિતઃ
ત્યારે દૈત્યોના રાજા મહિષ, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પોતાનો જ બળ પર વિશ્વાસ રાખી, ભયાનક રૂપે હરિ સામે આગળ વધ્યો.
તીક્ષ્ણધારેણ શૂલેન મહિષો હરિમર્દયન્ શક્ત્યા ચ ગરુડં વીરો મહિષો ઽભ્યહનદ્ધૃદિ
તીક્ષ્ણ ધારવાળા શૂળથી મહિષે હરિને ઘાયલ કર્યા, અને શક્તિ વડે મહિષે ગરુડના છાતી પર ઘા કર્યો.
તતો વ્યાવૃત્ય વદનં મહાચલગુહાનિભમ્ ગ્રસ્તુમૈચ્છદ્રણે દૈત્યઃ સ ગરુત્મન્તમચ્યુતમ્
પછી દૈત્યએ પોતાનું મોટું મોઢું પહાડની ગુફા જેવું ખોલીને, યુદ્ધમાં અચલ એવા ગરુડને ગળી જવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અથાચ્યુતો ઽપિ વિજ્ઞાય દાનવસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ વદનં પૂરયામાસ દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહાબલઃ
પણ અચ્યુતએ દૈત્યની ઈચ્છા જાણી, પોતાની મહાન શક્તિથી દૈત્યના મોઢામાં દૈવી અસ્ત્રો ભરી દીધા.
મહિષસ્યાથ સસૃજે બાણૌઘં ગરુડધ્વજઃ પિધાય વદનં દિવ્યૈર્ દિવ્યાસ્ત્રપરિમન્ત્રિતૈઃ
પછી ગરુડધ્વજ વિષ્ણુએ મહિષ પર બાણોની માવઠ છોડી, અને દૈવી મંત્રોથી સંસ્કૃત અસ્ત્રોથી તેનું મોઢું બંધ કરી દીધું.
સ તૈર્બાણૈરભિહતો મહિષો ઽચલસંનિભઃ પરિવર્તિતકાયો ઽધઃ પપાત ન મમાર ચ
તે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયેલો મહિષાસુર, પહાડ જેવો ભારે, લથડીને નીચે પડ્યો, પણ મર્યો નહીં.
મહિષં પતિતં દૃષ્ટ્વા ભૂમૌ પ્રોવાચ કેશવઃ મહિષાસુર મત્તસ્ત્વં વધં નાસ્ત્રૈરિહાર્હસિ
ભૂમિ પર પડેલો મહિષા જોઈને, કેશવએ કહ્યું: 'મહિષાસુર, તું મદમાં છે; અહીં તારો શસ્ત્રોથી મૃત્યુ થવો યોગ્ય નથી.'
યોષિદ્વધ્યઃ પુરોક્તો ઽસિ સાક્ષાત્કમલયોનિના ઉત્તિષ્ઠ જીવિતં રક્ષ ગચ્છાસ્માત્સંગરાદ્દ્રુતમ્
કમલથી જન્મેલા બ્રહ્માએ પહેલેથી જ કહ્યું છે કે તારો અંત સ્ત્રીના હાથેથી થશે; હવે ઊઠ, જીવ બચાવ અને આ યુદ્ધમાંથી તરત જ નીકળી જા.
તસ્મિન્પરાઙ્મુખે દૈત્યે મહિષે શુમ્ભદાનવઃ સંદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ કોપાદ્ ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ
મહિષાસુર પાછો ફરતો હતો ત્યારે, શુમ્ભ દાનવ ગુસ્સામાં હોઠ દાંતથી દબાવી રહ્યો હતો અને ભ્રૂકુટિ ચડાવી મોઢું વાંકું કરી રહ્યો હતો.
નિર્મથ્ય પાણિના પાણિં ધનુરાદાય ભૈરવમ્ સજ્યં ચકાર સ ધનુઃ શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્
એણે પોતાના હાથને મજબૂતીથી દબાવી, ભયાનક ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, તેને તાણ્યું અને સાપ જેવાં ઝેરી બાણો તૈયાર કર્યા.
સ ચિત્રયોધી દૃઢમુષ્ટિપાતસ્ તતસ્તુ વિષ્ણું ગરુડં ચ દૈત્યઃ બાણૈર્જ્વલદ્વહ્નિશિખાનિકાશૈઃ ક્ષિપ્તૈરસંખ્યૈઃ પરિઘાતહીનૈઃ
એ કૌશલ્યવાન યોદ્ધાએ મજબૂત પકડીને, પછી વિષ્ણુ અને ગરુડ પર અગણિત બાણો વરસાવ્યા, જે અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવી તેજસ્વી અને અચૂક હતી.
વિષ્ણુશ્ચ દૈત્યેન્દ્રશરાહતો ઽપિ ભુશુણ્ડિમાદાય કૃતાન્તતુલ્યામ્ તયા ભુશુણ્ડ્યા ચ પિપેષ મેષં શુમ્ભસ્ય પત્ત્રં ધરણીધરાભમ્
દૈત્યરાજાના બાણોથી ઘાયલ થયેલા વિષ્ણુએ, મૃત્યુ જેવો ભયાનક ગદા ઉપાડી, એ ગદાથી શુમ્ભના પહાડ જેવા વજ્રકવચ પર ઘાત કર્યો.
તસ્માદવપ્લુત્ય હતાચ્ચ મેષાદ્ ભૂભૌ પદાતિઃ સ તુ દૈત્યનાથઃ તતો મહીસ્થસ્ય હરિઃ શરૌઘાન્ મુમોચ કાલાનલતુલ્યભાસઃ
મરેલા મેષ અને કવચમાંથી છટકી, દૈત્યપતિ જમીન પર ઊભો રહ્યો; ત્યારબાદ હરિએ જમીન પરથી વિનાશની અગ્નિ જેવી તેજસ્વી બાણોની વર્ષા કરી.
શરૈસ્ત્રિભિસ્તસ્ય ભુજં બિભેદ ષડ્ભિશ્ચ શીર્ષં દશભિશ્ચ કેતુમ્ વિષ્ણુર્વિકૃષ્ટૈઃ શ્રવણાવસાનં દૈત્યસ્ય વિવ્યાધ વિવૃત્તનેત્રઃ
વિષ્ણુએ ત્રણ બાણથી તેનો હાથ, છથી માથું, દસથી ધ્વજ અને તાણેલા ધનુષ્યથી દૈત્યના કાનને ભેદી નાખ્યું, એ સમયે દૈત્યની આંખો ફાટેલી હતી.
સ તેન વિદ્ધો વ્યથિતો બભૂવ દૈત્યેશ્વરો વિસ્રુતશોણિતૌઘઃ તતો ઽસ્ય કિંચિચ્ ચલિતસ્ય ધૈર્યાદ્ ઉવાચ શઙ્ખામ્બુજશાર્ઙ્ગપાણિઃ
આ ઘાવથી દૈત્યરાજ પીડાઈ ગયો, લોહી ધોધની જેમ વહેવા લાગ્યું; થોડો ડગમગતો ત્યારે શંખ, કમળ અને શારંગધનુષ્ય ધારણ કરનાર ભગવાને તેને કહ્યું.