અસ્ત્રે પ્રતિહતે તસ્મિન્ વિષ્ણુર્દાનવસૂદનઃ કાલદણ્ડાસ્ત્રમકરોત્ સર્વલોકભયંકરમ્
જ્યારે એ અસ્ત્ર રોકાઈ ગયું, ત્યારે દાનવોના વિનાશક વિષ્ણુએ સર્વજગતને ડરાવતું કાળદંડ અસ્ત્ર બનાવ્યું.
સંધીયમાને તસ્મિંસ્તુ મારુતઃ પરુષો વવૌ ચકમ્પે ચ મહી દેવી દૈત્યા ભિન્નધિયો ઽભવન્
જ્યારે એ અસ્ત્ર તૈયાર થતું હતું, ત્યારે તીવ્ર પવન ફૂંકાયો, પૃથ્વી ડોલી, દેવી કંપી ઉઠી અને દૈત્યોના મનમાં ભય અને ગૂંચવણ છવાઈ ગઈ.
તદસ્ત્રમુગ્રં દૃષ્ટ્વા તુ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ ચક્રુરસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ નાનારૂપાણિ સંયુગે
એ ભયાનક અસ્ત્ર જોઈને, યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત દૈત્યો એ સંઘર્ષમાં અનેક પ્રકારનાં દૈવી અસ્ત્રો ચલાવ્યા.
નારાયણાસ્ત્રં ગ્રસનો ગૃહીત્વા ચક્રં નિમિઃ સ્વાસ્ત્રવરં મુમોચ ઐષીકમસ્ત્રં ચ ચકાર જમ્ભસ્ તત્કાલદણ્ડાસ્ત્રનિવારણાય
ગ્રસને નારાયણાસ્ત્ર ઉપાડ્યું, નિમીએ ચક્ર લીધું અને દરેકે પોતપોતાનું શ્રેષ્ઠ અસ્ત્ર ચલાવ્યું; જંભએ કાળદંડ અસ્ત્રને રોકવા માટે ઐષીક અસ્ત્ર તૈયાર કર્યું.
યાવન્ન સંધ્યા ન દશાં પ્રયાન્તિ દૈત્યેશ્વરાશ્ચાસ્ત્રનિવારણાય તાવત્ક્ષણેનૈવ જઘાન કોટીર્ દૈત્યેશ્વરાણાં સગજાન્સહાશ્વાન્
સાંજ થવાની પહેલાં અને દૈત્યરાજાઓ એ અસ્ત્રને રોકી શકે એ પહેલા, એ જ ક્ષણે તેણે કરોડો દૈત્યરાજાઓને, તેમના હાથી-ઘોડા સાથે, સંહાર્યા.
અનન્તરં શાન્તમભૂત્તદસ્ત્રં દૈત્યાસ્ત્રયોગેણ તુ કાલદણ્ડમ્ શાન્તં તદાલોક્ય હરિઃ સ્વશસ્ત્રં સ્વવિક્રમે મન્યુપરીતમૂર્તિઃ
પછી એ અસ્ત્ર દૈત્યોએ ચલાવેલા અસ્ત્રોથી શાંત થયું; કાળદંડ શાંત થયેલું જોઈને, ક્રોધ અને પરાક્રમથી ભરેલા હરિએ પોતાનું અસ્ત્ર હાથમાં લીધું.
જગ્રાહ ચક્રં તપનાયુતાભમ્ ઉગ્રારમાત્માનમિવ દ્વિતીયમ્ ચિક્ષેપ સેનાપતયે ઽભિસંધ્ય કણ્ઠસ્થલં વજ્રકઠોરમુગ્રમ્
પછી તેણે દસ હજાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી, પોતે જેટલું ભયાનક એવું ચક્ર ઉપાડ્યું અને સેના અધ્યક્ષના ગળા પર, વીજળી જેવી કઠોર અને ભયાનક જગ્યાએ, નિશાન કરીને ફેંક્યું.
ચક્રં તદાકાશગતં વિલોક્ય સર્વાત્મના દૈત્યવરાઃ સ્વવીર્યૈઃ નાશક્નુવન્વારયિતું પ્રચણ્ડં દૈવં યથા કર્મ મુધા પ્રપન્નમ્
આકાશમાં એ ચક્ર જોઈને, શ્રેષ્ઠ દૈત્યો પોતાના સમગ્ર બળથી પણ એ પ્રચંડ દૈવી શક્તિને રોકી શક્યા નહીં; જેમ કિસ્મત સામે પ્રયત્ન વ્યર્થ જાય છે.
તમપ્રતર્ક્યં જનયન્નજય્યં ચક્રં પપાત ગ્રસનસ્ય કણ્ઠે દ્વિધા તુ કૃત્વા ગ્રસનસ્ય કણ્ઠં તદ્રક્તધારારુણઘોરનાભિ જગામ ભૂયો ઽપિ જનાર્દનસ્ય પાણિં પ્રવૃદ્ધાનલતુલ્યદીપ્તિ
એ અકલ્પનીય, અજેય ચક્ર ગ્રસનના ગળા પર પડ્યું, તેને બે ભાગે વિભાજિત કરી દીધું; તેના ગળામાંથી રક્તની ભયાનક ધારા વહેવા લાગી અને એ ચક્ર ફરીથી જનાર્દનના હાથમાં, અગ્નિ જેવી તેજસ્વીતા સાથે પાછું આવ્યું.
તસ્મિન્વિનિહતે દૈત્યે ગ્રસને લોકનાયકે નિર્મર્યાદમયુધ્યન્ત હરિણા સહ દાનવાઃ
જ્યારે લોકનાયક ગ્રસન દૈત્યો માર્યો ગયો, ત્યારે દૈત્યો હરિ સાથે કોઈ નિયમ વગર યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
પટ્ટિશૈર્મુશલૈઃ પાશૈર્ ગદાભિઃ કુણપૈરપિ તીક્ષ્ણાનનૈશ્ચ નારાચૈશ્ ચક્રૈઃ શક્તિભિરેવ ચ
તેઓએ ભાલા, મુશલ, ફાંસ, ગદા, મૃતદેહ, તીક્ષ્ણ મુખવાળા તીણ, ચક્ર અને શક્તિ વડે હુમલો કર્યો.
તાનસ્ત્રાન્દાનવૈર્મુક્તાંશ્ ચિત્રયોધી જનાર્દનઃ એકૈકં શતશશ્ચક્રે બાણૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
દૈત્યો દ્વારા છોડાયેલા એ અસ્ત્રોને, આશ્ચર્યજનક યુદ્ધવીર જનાર્દને, અગ્નિની જ્વાળા જેવા તીણોથી દરેકને સૈંકડો ભાગમાં વિભાજિત કરી દીધા.
તતઃ ક્ષીણાયુધપ્રાણા દાનવા ભ્રાન્તચેતસઃ અસ્ત્રાણ્યાદાતુમભવન્ન્ અસમર્થા યદા રણે
પછી, જ્યારે દાનવોના હથિયાર અને તાકાત બધી ખતમ થઈ ગઈ, અને તેમનું મન ગૂંચવાઈ ગયું, ત્યારે તેઓ યુદ્ધમાં હથિયાર ઉઠાવવા અસમર્થ બની ગયા.
તદા મૃતૈર્ગજૈરશ્વૈર્ જનાર્દનમયોધયન્ સમન્તાત્કોટિશો દૈત્યાઃ સર્વતઃ પ્રત્યયોધયન્
એ સમયે, દૈત્યોએ ચારેય બાજુથી, અણગણિત સંખ્યામાં, જનાર્દન સામે યુદ્ધ કર્યું અને મરેલા હાથી-ઘોડાના મૃતદેહોને હથિયાર તરીકે વાપર્યા.
બહુ કૃત્વા વપુર્વિષ્ણુઃ કિંચિચ્છાન્તભુજો ઽભવત્ ઉવાચ ચ ગરુત્મન્તં તસ્મિન્સુતુમુલે રણે
વિષ્ણુએ અનેક રૂપ ધારણ કર્યા અને થોડા સમય માટે શાંત ભુજાવાળા દેખાયા, પછી એ ભારે યુદ્ધમાં તેમણે ગરુડને કહ્યું.
ગરુત્મન્કચ્ચિદશ્રાન્તસ્ ત્વમસ્મિન્નપિ સામ્પ્રતમ્ યદ્યશ્રાન્તો ઽસિ તદ્યાહિ મથનસ્ય રથં પ્રતિ
'ગરુડ, શું તું હજુ પણ આ યુદ્ધમાં થાક્યો નથી? જો તને થાક લાગ્યો ન હોય તો, હવે મથનના રથ તરફ જા.'
શ્રાન્તો ઽસ્યથ મુહૂર્તં ત્વં રણાદપસૃતો ભવ ઇત્યુક્તો ગરુડસ્તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
'જો તું થાકી ગયો હોય તો થોડા સમય માટે યુદ્ધમાંથી પછાડી જા,' એમ પ્રભુ વિષ્ણુએ ગરુડને કહ્યું.
આસસાદ રણે દૈત્યં મથનં ઘોરદર્શનમ્ દૈત્યસ્ત્વભિમુખં દૃષ્ટ્વા શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
યુદ્ધમાં ગરુડ ભયાનક દેખાતા દૈત્ય મથન પાસે ગયો; અને જ્યારે દૈત્યએ શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલા વિષ્ણુને સામે જોયા, ત્યારે એ પણ સામો થયો.
જઘાન ભિન્દિપાલેન શિતબાણેન વક્ષસિ તત્પ્રહારમચિન્ત્યૈવ વિષ્ણુસ્તસ્મિન્મહાહવે
દૈત્યએ ભિન્દિપાળના તીક્ષ્ણ બાણથી વિષ્ણુના છાતી પર ઘા કર્યો; પણ એ મહાયુદ્ધમાં વિષ્ણુએ એ પ્રહારને કંઈ ગણ્યો જ નહીં.
જઘાન પઞ્ચભિર્બાણૈર્ માર્જિતૈશ્ચ શિલાશિતૈઃ પુનર્દશભિર્ આકૃષ્ટૈસ્ તં તતાડ સ્તનાન્તરે
વિષ્ણુએ પાંસઠ પથ્થરનાં તીક્ષ્ણ બાણો વડે દૈત્ય પર પ્રહાર કર્યો, અને પછી ફરી દસ ખેંચેલા બાણો છોડી તેની છાતી પર વાગ્યા.
વિદ્ધો મર્મસુ દૈત્યેન્દ્રો હરિબાણૈરકમ્પત સ મુહૂર્તં સમાશ્વાસ્ય જગ્રાહ પરિઘં તદા
હરિના બાણો vital સ્થળે વાગ્યા છતાં દૈત્યરાજ અડગ રહ્યો; થોડો સમય શાંત થઈ, પછી તેણે પોતાનો ભારે લોખંડનો ગદો પકડી લીધો.
જઘ્ને જનાર્દનં ચાપિ પરિઘેણાગ્નિવર્ચસા વિષ્ણુસ્તેન પ્રહારેણ કિંચિદાઘૂર્ણિતો ઽભવત્
દૈત્યએ અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો ગદો લઈને જનાર્દનને ઘા કર્યો; એ પ્રહારે વિષ્ણુ થોડા હલાઈ ગયા.
તતઃ ક્રોધવિવૃત્તાક્ષો ગદાં જગ્રાહ માધવઃ મથનં સરથં રોષાન્ નિષ્પિપેષાથ રોષતઃ
પછી માધવના આંખો ક્રોધથી ફાટ્યા, તેણે પોતાની ગદા પકડી અને ગુસ્સામાં મથન અને તેના રથને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
સ પપાતાથ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્ષયકાલે ઽચલો યથા તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ દાનવે વીર્યશાલિનિ
પછી દૈત્યરાજ એ રીતે ધરાશાયી થયો જેમ કે સમય પુરો થતાં કોઈ પહાડ ધરતી પર પડી જાય; એ શક્તિશાળી દૈત્ય જમીન પર પડ્યો ત્યારે,
અવસાદં યયુર્દૈત્યાઃ કર્દમે કરિણો યથા તતસ્તેષુ વિપન્નેષુ દાનવેષ્વતિમાનિષુ
દૈત્યોએ મનથી હાર માની, જેમ કે કાદવમાં ફસાયેલા હાથીઓ; અને જ્યારે એ અહંકારી દૈતો હારી ગયા,
પ્રકોપાદ્રક્તનયનો મહિષો દાનવેશ્વરઃ પ્રત્યુદ્યયૌ હરિં રૌદ્રઃ સ્વબાહુબલમાસ્થિતઃ
ત્યારે દૈત્યોના રાજા મહિષ, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પોતાનો જ બળ પર વિશ્વાસ રાખી, ભયાનક રૂપે હરિ સામે આગળ વધ્યો.
તીક્ષ્ણધારેણ શૂલેન મહિષો હરિમર્દયન્ શક્ત્યા ચ ગરુડં વીરો મહિષો ઽભ્યહનદ્ધૃદિ
તીક્ષ્ણ ધારવાળા શૂળથી મહિષે હરિને ઘાયલ કર્યા, અને શક્તિ વડે મહિષે ગરુડના છાતી પર ઘા કર્યો.
તતો વ્યાવૃત્ય વદનં મહાચલગુહાનિભમ્ ગ્રસ્તુમૈચ્છદ્રણે દૈત્યઃ સ ગરુત્મન્તમચ્યુતમ્
પછી દૈત્યએ પોતાનું મોટું મોઢું પહાડની ગુફા જેવું ખોલીને, યુદ્ધમાં અચલ એવા ગરુડને ગળી જવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અથાચ્યુતો ઽપિ વિજ્ઞાય દાનવસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ વદનં પૂરયામાસ દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહાબલઃ
પણ અચ્યુતએ દૈત્યની ઈચ્છા જાણી, પોતાની મહાન શક્તિથી દૈત્યના મોઢામાં દૈવી અસ્ત્રો ભરી દીધા.
મહિષસ્યાથ સસૃજે બાણૌઘં ગરુડધ્વજઃ પિધાય વદનં દિવ્યૈર્ દિવ્યાસ્ત્રપરિમન્ત્રિતૈઃ
પછી ગરુડધ્વજ વિષ્ણુએ મહિષ પર બાણોની માવઠ છોડી, અને દૈવી મંત્રોથી સંસ્કૃત અસ્ત્રોથી તેનું મોઢું બંધ કરી દીધું.