સંચૂર્ણિતોત્તમાઙ્ગસ્તુ નિષ્પિષ્ટમુકુટો ઽસુરઃ સ્રુતરક્તૌઘરન્ધ્રસ્તુ સ્રુતધાતુરિવાચલઃ
માથું ચૂરચૂર થઈ ગયું, મુકુટ તૂટી પડ્યું, અને દાનવના શરીરમાંથી લોહી ધોધમાર વહેવા લાગ્યું, જાણે પર્વતમાંથી ધાતુ વહે છે.
પ્રાપતત્સ્વે રથે ભગ્ને વિસંજ્ઞઃ શિષ્ટજીવિતઃ પતિતસ્ય રથોપસ્થે દાનવસ્યાચ્યુતો ઽરિહા
રથ તૂટી પડ્યો, દાનવ બેભાન થઈને બચેલી જિંદગી સાથે રથમાં પડી ગયો; દુશ્મનોના વિનાશક અચ્યુત ત્યાં ઊભા રહ્યા.
સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં વાક્યં ચક્રાયુધઃ પ્રભુઃ ગચ્છાસુર વિમુક્તો ઽસિ સામ્પ્રતં જીવ નિર્ભયઃ
ચક્રધારી પ્રભુએ પહેલા સ્મિત સાથે કહ્યું: 'જા દાનવ, હવે તું મુક્ત છે; નિર્ભય રહીને જીવ.'
તતઃ સ્વલ્પેન કાલેન અહમેવ તવાન્તકઃ એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સારથિઃ કાલનેમિનઃ અપવાહ્ય રથં દૂરમ્ અનયત્કાલનેમિનઃ
'પણ થોડા જ સમયમાં હું જ તારો અંત લાવીશ.' એ વાત સાંભળી કાળનેમિના સારથીએ રથને દૂર લઈ ગયો.
કૃષ્ણચામરજાલાઢ્યે સુધાવિરચિતાઙ્કુરે ચિત્રપઞ્ચપતાકે તુ પ્રભિન્નકરટામુખે
કાળી ચામરોથી શોભાયમાન, અમૃતથી બનેલા છત્ર, રંગબેરંગી ધ્વજ અને તૂટી ગયેલા હાથીના કપાલથી સજ્જ રથ હતો.
પર્વતાભે ગજે ભીમે મદસ્રાવિણિ દુર્ધરે આરુહ્યાજૌ નિમિર્દૈત્યો હરિં પ્રત્યુદ્યયૌ બલી
પર્વત જેવા ભયાનક, મદમાં તણાયેલા, દુર્દમ્ય હાથી પર ચડીને શક્તિશાળી દૈત્ય નિમિ યુદ્ધમાં હરિ સામે આગળ વધ્યો.
તસ્યાસન્દાનવા રૌદ્રા ગજસ્ય પદરક્ષિણઃ સપ્તવિંશતિસાહસ્રાઃ કિરીટકવચોજ્જ્વલાઃ
દાનવની દૂષ્કર સ્વભાવ ધરાવતી સત્તાવીસ હજાર દાનવો, શિર પર મોખરું અને કવચ પહેરી, હાથીના પગની આજુબાજુ ઘેરાઈને ઊભા હતા.
અશ્વારૂઢશ્ચ મથનો જમ્ભકશ્ચોષ્ટ્રવાહનઃ શુમ્ભો ઽપિ વિપુલં મેષં સમારુહ્યાવ્રજદ્રણમ્
મથન ઘોડા પર સવાર થયો, જંભક ઊંટ પર ચડ્યો અને શુંબ પણ વિશાળ મેષ પર બેસી યુદ્ધમાં ઉતરી આવ્યો.
અપરે દાનવેન્દ્રાસ્તુ યત્તા નાનાસ્ત્રપાણયઃ આજઘ્નુઃ સમરે ક્રુદ્ધા વિષ્ણુમક્લિષ્ટકારિણમ્
બીજા દાનવ રાજાઓ વિવિધ શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે, ક્રોધથી ભરાઈને અપ્રમાદી કાર્યો કરનાર વિષ્ણુ પર યુદ્ધમાં તૂટી પડ્યા.
પરિઘેણ નિમિર્દૈત્યો મથનો મુદ્ગરેણ તુ શુમ્ભઃ શૂલેન તીક્ષ્ણેન પ્રાસેન ગ્રસનસ્તથા
નિમી દૈત્યએ ગદા વડે, મથને મુગદલ વડે, શુંબે તીક્ષ્ણ શૂળ વડે અને ગ્રસને પ્રાસ વડે પ્રહાર કર્યો.
ચક્રેણ મહિષઃ ક્રુદ્ધો જમ્ભઃ શક્ત્યા મહારણે જઘ્નુર્નારાયણં સર્વે શેષાસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચ માર્ગણૈઃ
ક્રોધિત મહિષએ ચક્ર વડે, જંભએ શક્તિ વડે અને બાકીના બધાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી નારાયણ પર આક્રમણ કર્યું.
તાન્યસ્ત્રાણિ પ્રયુક્તાનિ શરીરં વિવિશુર્હરેઃ ગુરૂક્તાન્યુપદિષ્ટાનિ સચ્છિષ્યસ્ય શ્રુતાવિવ
તેઓએ છોડેલા શસ્ત્રો હરિના શરીરમાં એ રીતે પ્રવેશ્યા જેમ ગુરુએ શિષ્યને આપેલી શિક્ષા યોગ્ય મનમાં ઉતરે છે.
અસમ્ભ્રાન્તો રણે વિષ્ણુર્ અથ જગ્રાહ કાર્મુકમ્ શરાંશ્ચાશીવિષાકારાંસ્ તૈલધૌતાનજિહ્મગાન્
યુદ્ધમાં અડગ રહી વિષ્ણુએ પોતાનું ધનુષ્ય અને સીધા, તેલથી ચળકતા અને સાપ જેવા વાંકાળા બાણો હાથમાં લીધા.
તતો ઽભિસંધ્ય દૈત્યાંસ્તાન્ આકર્ણાકૃષ્ટકાર્મુકઃ અભ્યદ્રવદ્રણે ક્રુદ્ધો દૈત્યાનીકે તુ પૌરુષાત્
પછી, ધનુષ્યને કાન સુધી ખેંચી, ક્રોધથી ભરાઈ, વિષ્ણુએ પોતાની વીરતા સાથે દૈત્યોની સેના સામે દોડ કર્યો.
નિમિં વિવ્યાધ વિંશત્યા બાણાનામગ્નિવર્ચસામ્ મથનં દશભિર્બાણૈઃ શુમ્ભં પઞ્ચભિરેવ ચ
તેણે નિમિને અગ્નિ સમાન તેજવાળા વીસ બાણો, મથનને દસ અને શુંબને પાંચ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
એકેન મહિષં ક્રુદ્ધો વિવ્યાધોરસિ પત્ત્રિણા જમ્ભં દ્વાદશભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વાંશ્ચૈકૈકશો ઽષ્ટભિઃ
ક્રોધમાં આવી, તેણે મહિષના છાતીમાં એક પાંખવાળો બાણ, જંભને બાર તીક્ષ્ણ બાણ અને બાકીના દરેકને આઠ-આઠ બાણો માર્યા.
તસ્ય તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા દાનવાઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ નર્દમાનાઃ પ્રયત્નેન ચક્રુરત્યદ્ભુતં રણમ્
તેની ઝડપ જોઈ દાનવો ક્રોધથી ગર્જના કરવા લાગ્યા અને મહાન પ્રયત્નથી અદ્ભુત યુદ્ધ સર્જ્યું.
ચિછેદાથ ધનુર્વિષ્ણોર્ નિમિર્ભલ્લેન દાનવઃ સંધ્યમાનં શરં હસ્તે ચિછેદ મહિષાસુરઃ
પછી નિમિ દાનવે વિશાળ ફલાવાળા બાણથી વિષ્ણુનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને મહિષાસુરે વિષ્ણુના હાથમાં રહેલો બાણ તૂટતો હતો ત્યારે કાપી નાખ્યો.
પીડયામાસ ગરુડં જમ્ભસ્તીક્ષ્ણૈસ્તુ સાયકૈઃ ભુજં તસ્યાહનદ્ગાઢં શુમ્ભો ભૂધરસંનિભઃ
જંભએ તીક્ષ્ણ બાણોથી ગરુડને ઘાયલ કર્યો અને પર્વત જેવો વિશાળ શુંબે ગરુડના હાથ પર ભારે ઘા કર્યો.
છિન્ને ધનુષિ ગોવિન્દો ગદાં જગ્રાહ ભીષણામ્ તાં પ્રાહિણોત્સ વેગેન મથનાય મહાહવે
ધનુષ્ય તૂટી ગયું ત્યારે ગોવિંદે ભયાનક ગદા ઉપાડી અને મહાન યુદ્ધમાં મથન તરફ જોરથી ફેંકી.
તામપ્રાપ્તાં નિમિર્બાણૈશ્ ચિછેદ તિલશો રણે તાં નાશમાગતાં દૃષ્ટ્વા હીનાગ્રે પ્રાર્થનામિવ
પણ એ ગદા હજી પહોંચી ન હતી ત્યાં જ નિમિએ યુદ્ધમાં બાણોથી તેને રેતી જેવું ટુકડે ટુકડે કરી નાખી, જેમ ઇચ્છા પૂર્ણ થાય એ પહેલાં પ્રાર્થના તૂટી જાય.
જગ્રાહ મુદ્ગરં ઘોરં દિવ્યરત્નપરિષ્કૃતમ્ તં મુમોચાથ વેગેન નિમિમુદ્દિશ્ય દાનવમ્
પછી તેણે દૈવી રત્નોથી શોભતી ભયાનક મુગદલ ઉપાડી અને ઝડપથી નિમિ દાનવ તરફ ફેંકી.
તમ્ આયાન્તં વિયત્યેવ ત્રયો દૈત્યા ન્યવારયન્ ગદયા જમ્ભદૈત્યસ્તુ ગ્રસનઃ પટ્ટિશેન તુ
જ્યારે એ મુગદલ આકાશમાં જઈ રહી હતી, ત્યારે ત્રણ દૈત્યોએ તેનો રસ્તો રોક્યો: જંભે ગદા વડે, ગ્રસને પટ્ટિશ વડે.
શક્ત્યા ચ મહિષો દૈત્યઃ સ્વપક્ષજયકાઙ્ક્ષયા નિરાકૃતં તમાલોક્ય દુર્જને પ્રણયં યથા
અને મહિષ દૈત્યે પોતાના પક્ષની જીતની આશાએ શક્તિ વડે એ મુગદલને અટકાવી, જેમ દુષ્ટ માણસ પ્રેમમાં અવરોધ ઉભો કરે.
જગ્રાહ શક્તિમુગ્રાગ્રામ્ અષ્ટઘણ્ટોત્કટસ્વનામ્ જમ્ભાય તાં સમુદ્દિશ્ય પ્રાહિણોદ્રણભીષણઃ
તે ભયાનક યોદ્ધા જંભા તરફ, આઠ ઘંટાવાળી ભયાનક અગ્રવાળી ભાલા ઉઠાવીને, તેને જોરથી ફેંકી દીધી.
તામમ્બરસ્થાં જગ્રાહ ગજો દાનવનન્દનઃ ગૃહીતાં તાં સમાલોક્ય શિક્ષામિવ વિવેકિભિઃ
આકાશમાં લટકતી એ ભાલા દાનવોના પુત્ર ગજએ પકડી લીધી; તેને પકડાયેલી જોઈને, બુદ્ધિશાળી લોકોએ તેને શિક્ષા તરીકે માન્યું.
દૃઢં ભારસહં સારમ્ અન્યદાદાય કાર્મુકમ્ રૌદ્રાસ્ત્રમભિસંધાય તસ્મિન્બાણં મુમોચ હ
પછી તેણે બીજું મજબૂત અને ભારે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, ભયાનક અસ્ત્ર તૈયાર કર્યું અને તેના પર તીણ છોડ્યું.
તતો ઽસ્ત્રતેજસા સર્વં વ્યાપ્તં લોકં ચરાચરમ્ તતો બાણમયં સર્વમ્ આકાશં સમદૃશ્યત
પછી એ અસ્ત્રના તેજથી આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, બધું ઢંકાઈ ગયું; આખું આકાશ તીણોથી ભરાયેલું દેખાતું હતું.
ભૂર્દિશો વિદિશશ્ચૈવ બાણજાલમયા બભુઃ દૃષ્ટ્વા તદસ્ત્રમાહાત્મ્યં સેનનીર્ ગ્રસનો ઽસુરઃ
પૃથ્વી, દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ બધું તીણોની જાળથી ઢંકાઈ ગયું; એ અસ્ત્રનું મહાત્મ્ય જોઈને, અસુરસેનાપતિ ગ્રસનનો અંત આવી ગયો.
બ્રાહ્મમસ્ત્રં ચકારાસૌ સર્વાસ્ત્રવિનિવારણમ્ તેન તત્પ્રશમં યાતં રૌદ્રાસ્ત્રં લોકઘસ્મરમ્
પછી તેણે બ્રહ્માસ્ત્ર ચલાવ્યું, જે બધા અસ્ત્રોને નિષ્ફળ કરે છે; એથી ભયાનક, જગતને ભસ્મ કરતી શક્તિ શાંત થઈ ગઈ.