દિશશ્ચ માયયા ચણ્ડૈઃ પૂરયામાસ પાવકૈઃ તતો જ્વાલાકુલં સર્વં ત્રૈલોક્યમભવત્ક્ષણાત્
'માયાથી ઉત્પન્ન કરેલા ભયાનક અગ્નિથી તેણે દિશાઓ ભરી દીધી; તરત જ ત્રણેય લોક જ્વાળાઓથી ઘેરાઈ ગયા.'
તેન જ્વાલાસમૂહેન હિમાંશુરગમચ્છમમ્ તતઃ ક્રમેણ વિભ્રષ્ટં શીતદુર્દિનમ્ આબભૌ
'આ જ્વાળાના સમૂહથી ચંદ્રે પોતાની ઠંડક ગુમાવી દીધી; પછી ધીમે ધીમે કઠોર ઠંડકવાળો દિવસ ટળી ગયો.'
તદ્બલં દાનવેન્દ્રાણાં માયયા કાલનેમિનઃ તદ્દૃષ્ટ્વા દાનવાનીકં લબ્ધસંજ્ઞં દિવાકરઃ ઉવાચારુણમુદ્ભ્રાન્તઃ કોપાલ્લોકૈકલોચનઃ
'દૈત્યરાજાઓની એ શક્તિ અને કાલનેમિની માયા હતી; આ જોઈને, સૂર્યદેવે, જાગૃત થઈ, ગુસ્સાથી પોતાના સારથી અરુણને કહ્યું.'
નયારુણ રથં શીઘ્રં કાલનેમિરથો યતઃ વિમર્દસ્તત્ર વિષમો ભવિતા શૂરસંક્ષયઃ
'અરુણ, રથને ઝડપથી હંકારી લેજે, કેમ કે કાલનેમિનો રથ ત્યાં છે; ત્યાં ભયાનક સંઘર્ષ થશે અને વીરોએ જીવ ગુમાવશે.'
જિત એષ શશાઙ્કો ઽત્ર યદ્બલં વયમાશ્રિતાઃ ઇત્યુક્તશ્ચોદયામાસ રથં ગરુડપૂર્વજઃ
'અહીં ચંદ્ર પરાજિત થયો છે, જેના બળ પર આપણે આધાર રાખ્યો હતો.' આમ કહી, ગરુડના મોટા ભાઈએ રથ આગળ ધપાવ્યો.'
પ્રયત્નવિધૃતૈરશ્વૈઃ સિતચામરમાલિભિઃ જગદ્દીપો ઽથ ભગવાઞ્ જગ્રાહ વિતતં ધનુઃ
'મજબૂતીથી સંભાળેલા ઘોડાઓ અને સફેદ ચામરાવાળી શોભાથી, જગતના પ્રકાશરૂપ ભગવાને પોતાનું ખેંચાયેલું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.'
શરૌ ચ દ્વૌ મહાભાગો દિવ્યાવાશીવિષદ્યુતી સંચારાસ્ત્રેણ સંધાય બાણમેકં સસર્જ સઃ
તેણે બે તીરો લીધા, જે દિવ્ય સાપના ઝેર જેવી તેજસ્વી ઝાકઝમાળ ધરાવતા હતા. સંચાર નામના અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને, એક તીર ધનુષ પર ચઢાવ્યો અને છોડી દીધો.
દ્વિતીયમિન્દ્રજાલેન યોજિતં પ્રમુમોચ હ સંચારાસ્ત્રેણ રૂપાણાં ક્ષણાચ્ચક્રે વિપર્યયમ્
બીજો તીર તેણે ઇન્દ્રજાળથી ભ્રમ ભર્યો હતો, તે પણ સંચાર અસ્ત્રથી છોડ્યો; અને ક્ષણમાત્રમાં રૂપોનો ઉલટફેર કરી નાખ્યો.
દેવાનાં દાનવં રૂપં દાનવાનાં ચ દૈવિકમ્ મત્વા સુરાન્સ્વકાનેવ જઘ્ને ઘોરાસ્ત્રલાઘવાત્
દેવતાઓને દાનવો જેવું અને દાનવોને દેવતાઓ જેવું રૂપ આપી દીધું. ભયાનક અને ઝડપી અસ્ત્રોથી, પોતાના જ દેવતાઓ સમજીને તેમને ઘાયલ કર્યા.
કાલનેમી રુષાવિષ્ટઃ કૃતાન્ત ઇવ સંક્ષયે કાંશ્ચિત્ખડ્ગેન તીક્ષ્ણેન કાંશ્ચિન્ નારાચવૃષ્ટિભિઃ કાંશ્ચિદ્ગદાભિર્ઘોરાભિઃ કાંશ્ચિદ્ઘોરૈઃ પરશ્વધૈઃ
કાળનેમી ક્રોધથી ભરાઈને, જાણે અંતકાળનો યમરાજ હોય તેમ, કેટલાકને તીક્ષ્ણ ખડગથી, કેટલાકને તીરોની વરસાદથી, કેટલાકને ભયાનક ગદાથી અને કેટલાકને ભયાનક કુહાડાથી મારી નાખ્યા.
શિરાંસિ કેષાંચિદપાતયચ્ચ ભુજાન્રથાન્સારથીંશ્ચોગ્રવેગઃ કાંશ્ચિત્ પિપેષાથ રથસ્ય વેગાત્ કાંશ્ચિત્ક્રુધા ચોદ્ધતમુષ્ટિપાતૈઃ
ભયાનક ઝડપથી, કેટલાકના માથા કાપી નાખ્યા, કેટલાકના હાથ, રથ અને રથચાલકોને પણ અલગ કરી દીધા; કેટલાકને રથના જોરથી પીસી નાખ્યા અને કેટલાકને ક્રોધભર્યા મુઠ્ઠીના ઘા વડે ઘાયલ કર્યા.
રણે વિનિહતાન્દૃષ્ટ્વા નેમિઃ સ્વાન્દાનવાધિપઃ રૂપં સ્વં તુ પ્રપદ્યન્ત હ્ય્ અસુરાઃ સુરધર્ષિતાઃ
યુદ્ધમાં પોતાના દાનવોને મરેલા જોઈને, દાનવોના રાજા નેમી અને દેવતાઓથી પરાજિત અસુરોએ પોતાનું સાચું રૂપ ફરી ધારણ કર્યું.
કાલનેમી રુષાવિષ્ટસ્ તેષાં રૂપં ન બુદ્ધવાન્ નેમિદૈત્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા કાલનેમિમુવાચ હ
કાળનેમી ક્રોધથી અંધ બનીને, તેમના રૂપને ઓળખી શક્યો નહીં; ત્યારે દૈત્ય નેમી એ બધું જોઈને કાળનેમીને કહ્યું.
અહં નેમિઃ સુરો નૈવ કાલનેમે વિદસ્વ મામ્ ભવતા મોહિતેનાજૌ નિહતા ભૂરિવિક્રમાઃ
હું નેમી છું, દેવ નથી, કાળનેમી, મને ઓળખ. યુદ્ધમાં તારા ભ્રમથી અનેક વિક્રમશાળી માર્યા ગયા છે.
દૈત્યાનાં દશલક્ષાણિ દુર્જયાનાં સુરૈરિહ સર્વાસ્ત્રવારણં મુઞ્ચ બ્રાહ્મમસ્ત્રં ત્વરાન્વિતઃ
અહીં દસ લાખ એવા દૈત્યો છે, જેને દેવતાઓ પણ જીતવા અસમર્થ છે; બધા અસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરવા માટે, તું ઝડપથી બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ.
સ તેન બોધિતો દૈત્યઃ સમ્ભ્રમાકુલચેતનઃ યોજયામાસ બાણં હિ બ્રહ્માસ્ત્રવિહિતેન તુ
આ રીતે સમજાવતાં, દૈત્ય ગભરાઈ ગયો અને મનમાં ભયથી વ્યાકુળ થઈ, બ્રહ્માસ્ત્રથી સંસ્કૃત તીર ચઢાવ્યો.
મુમોચ ચાપિ દૈત્યેન્દ્રઃ સ સ્વયં સુરકણ્ટકઃ તતો ઽસ્ત્રતેજસા વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
પછી દૈતોના રાજા, પોતે દેવતાઓ માટે કંટકરૂપ, એ તીર છોડ્યું; અને એ અસ્ત્રની શક્તિથી ત્રણેય લોક, ચાલતા અને અચળ બધું આવરી લીધું.
દેવાનાં ચાભવત્સૈન્યં સર્વમેવ ભયાન્વિતમ્ સંચરાસ્ત્રં ચ સંશાન્તં સ્વયમાયોધને બભૌ
દેવતાઓની આખી સેના ભયથી ભરાઈ ગઈ; સંચાર અસ્ત્ર શાંત થઈ ગયું અને યુદ્ધમાં તે તેજસ્વી દેખાતું હતું.
તસ્મિન્પ્રતિહતે હ્યસ્ત્રે ભ્રષ્ટતેજા દિવાકરઃ મહેન્દ્રજાલમાશ્રિત્ય ચક્રે સ્વાં કોટિશસ્તનુમ્
જ્યારે એ અસ્ત્ર પરાસ્ત થયું, ત્યારે સૂર્યનું તેજ ઘટી ગયું; મહેન્દ્રની માયા ધારણ કરીને, તેણે પોતાનું અસંખ્ય રૂપ પ્રગટાવ્યું.
વિસ્ફૂર્જત્કરસમ્પાતસમાક્રાન્તજગત્ત્રયમ્ તતાપ દાનવાનીકં ગતમજ્જૌઘશોણિતમ્
તેણે પોતાના હાથના ગર્જનાભર્યા સંઘર્ષથી ત્રણેય લોકને કાબૂમાં લીધા; અને દાનવોની સેના, જેમના લોહી વહેતા ધારા બની ગયા હતા, તેને દાઝી નાખી.
તતશ્ચાવર્ષદનલં સમન્તાદ્ અતિસંહતમ્ ચક્ષૂંષિ દાનવેન્દ્રાણાં ચકારાન્ધાનિ ચ પ્રભુઃ
પછી તેણે ચારે બાજુ ભારે અગ્નિવર્ષા કરી; અને દાનવોના રાજાઓની આંખો અંધ કરી નાખી.
ગજાનામગલન્મેદઃ પેતુશ્ચાપ્યરવા ભુવિ તુરગા નિઃશ્વસન્તશ્ચ ઘર્માર્તા રથિનો ઽપિ ચ
હાથીઓનું ચરબી ઓગળી ગઈ, તેમનાં ગર્જના જમીન પર પડતી હતી; ઘોડા તાપથી હાંફી રહ્યા હતા અને રથચાલકો પણ પીડાઈ રહ્યા હતા.
ઇતશ્ચેતશ્ચ સલિલં પ્રાર્થયન્તસ્તૃષાતુરાઃ પ્રચ્છાયવિટપાંશ્ચૈવ ગિરીણાં ગહ્વરાણિ ચ
અહીં-ત્યાં તરસથી પીડાઈને, તેઓ પાણી શોધતા હતા, વૃક્ષોની છાંય અને પર્વતોની ગુફાઓમાં આશરો લેતા હતા.
તેષાં પ્રાર્થયતાં શીતં દ્રુમાન્તરવિસર્પિણામ્ દાવાગ્નિઃ પ્રજ્વલંશ્ચૈવ ઘોરાર્ચિર્દગ્ધપાદપઃ તોયાર્થિનઃ પુરો દૃષ્ટ્વા તોયં કલ્લોલમાલિનમ્
જ્યારે તેઓ ઠંડક માટે વિનંતી કરતા હતા, ત્યારે જંગલમાં આગ ફાટી નીકળી, ભયાનક જ્વાળાઓએ વૃક્ષોને ભસ્મ કરી દીધા; પાણીની આશા રાખીને, તેઓ આગળ વધ્યા, જ્યાં લહેરાતું પાણી દેખાતું હતું.
પુરઃસ્થિતમપિ પ્રાપ્તું ન શેકુરવમર્દિતાઃ અપ્રાપ્ય સલિલં ભૂમૌ વ્યાત્તાસ્યા ગતચેતસઃ
પાણી સામે પડ્યું હતું છતાં, શક્તિવિહિન દૈત્યો તેને પહોંચી શક્યા નહીં; પાણી ન મળતાં, જમીન પર મોઢું ખોલીને, જીવ છૂટી ગયેલા, પડ્યા રહ્યા.
તત્ર તત્ર વ્યદૃશ્યન્ત મૃતા દૈત્યેશ્વરા ભુવિ રથા ગજાશ્ચ પતિતાસ્ તુરગાશ્ચ સમાપિતાઃ
અહીં ત્યાં જમીન પર મૃત દૈત્યરાજાઓ, પડેલા રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ દેખાતા—all અંત પામેલા.
સ્થિતા વમન્તો ધાવન્તો ગલદ્રક્તવસાસૃજઃ દાનવાનાં સહસ્રાણિ વ્યદૃશ્યન્ત મૃતાનિ તુ
કેટલાક ઊભા, કેટલાક દોડતા, ઉલટી કરતા, કપડાં અને લોહી વહેતા, હજારો મૃત દાનવો દેખાતા.
સંક્ષયે દાનવેન્દ્રાણાં તસ્મિન્મહતિ વર્તિતે પ્રકોપોદ્ભૂતતામ્રાક્ષઃ કાલનેમી રુષાતુરઃ
દૈત્યરાજાઓના મહાવિનાશ સમયે, ક્રોધથી આંખો લાલ થયેલા, ગુસ્સાથી ભરેલા કાલનેમી ઉભો થયો.
અભવત્કલ્પમેઘાભઃ સ્ફુરદ્ભૂરિશતહ્રદઃ ગમ્ભીરાસ્ફોટનિર્હ્રાદજગદ્ધૃદયઘટ્ટકઃ
એ વાદળ જેવો દેખાવ ધરાવતો, અસંખ્ય ઝળહળતા તળાવો જેવો, ઊંડા ગર્જનાથી સમગ્ર જગતના હૃદય ધ્રૂજાવતો બન્યો.
પ્રચ્છાદ્ય ગગનાભોગં રવિમાયાં વ્યનાશયત્ શીતં વવર્ષ સલિલં દાનવેન્દ્રબલં પ્રતિ
આકાશને ઢાંકી, તેણે સૂર્યની માયા દૂર કરી, અને દૈત્યરાજાઓની સેના પર ઠંડું પાણી વરસાવ્યું.