પુરાણવેત્તા ધર્મજ્ઞઃ સ્વાધ્યાયજપતત્પરઃ શિવભક્તઃ પિતૃપરઃ સૂર્યભક્તો ઽથ વૈષ્ણવઃ
પુરાણ જાણનાર, ધર્મ જાણનાર, નિયમિત પાઠ કરનાર, શિવભક્ત, પિતૃભક્ત, સૂર્યભક્ત અને વૈષ્ણવ.
બ્રહ્મણ્યો યોગવિચ્છાન્તો વિજિતાત્મા ચ શીલવાન્ ભોજયેચ્ચાપિ દૌહિત્રં યત્નતઃ સ્વસુહૃદ્ગુરૂન્
બ્રહ્મણપ્રેમી, યોગમાં સ્થિર, આત્મસંયમી અને સદાચારી; અને દોહિત્ર, પોતાના મિત્ર અને ગુરુને પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન કરાવવું.
વિટ્પીતં માતુલં બન્ધુમ્ ઋત્વિગાચાર્યસોમપાન્ યશ્ચ વ્યાકુરુતે વાક્યં યશ્ચ મીમાંસતે ઽધ્વરમ્
વિટ, મામા, સંબંધિ, ઋત્વિજ, આચાર્ય, સોમપાન કરનાર, શાસ્ત્ર સમજાવનાર અને યજ્ઞનું વિશ્લેષણ કરનાર.
સામસ્વરવિધિજ્ઞશ્ચ પઙ્ક્તિપાવનપાવનઃ સામગો બ્રહ્મચારી ચ વેદયુક્તો ઽથ બ્રહ્મવિત્
સામવેદના સ્વર અને વિધિ જાણનાર, પંક્તિ પવિત્ર કરનાર, સામગાન કરનાર, બ્રહ્મચારી, વેદજ્ઞ અને બ્રહ્મજ્ઞ.
યત્રૈતે ભુઞ્જતે શ્રાદ્ધે તદેવ પરમાર્થવત્ એતે ભોજ્યાઃ પ્રયત્નેન વર્જનીયાન્નિબોધ મે
જ્યાં આવા લોકો શ્રાદ્ધમાં ભોજન કરે, એ શ્રાદ્ધ સર્વોત્તમ ગણાય છે. આવા લોકોને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભોજન કરાવવું જોઈએ; હવે કોને ટાળવા તે સાંભળો.
પતિતો ઽભિશસ્તઃ ક્લીબઃ પિશુનવ્યઙ્ગરોગિણઃ કુનખી શ્યાવદન્તશ્ચ કુણ્ડગોલાશ્વપાલકાઃ
પતિત, દોષિત, નિર્બળ, નિંદક, વિકલાંગ, બીમાર, ખરાબ નખવાળા, કાળા દાંતવાળા અને ડુક્કર, ગધેડા કે ઘોડા રાખનાર.
પરિવિત્તિર્નિયુક્તાત્મા પ્રમત્તોન્મત્તદારુણાઃ બૈડાલી બકવૃત્તિશ્ચ દમ્ભી દેવલકાદયઃ
જે લોકોનું મન પરધન તરફ વળેલું હોય, જે બેધ્યાન, પાગલ અને ક્રૂર હોય, જે બિલાડી અને બગલા જેવી ચાળવ ધરાવે છે, જે દંભી હોય, એવા દેવલકાદિ લોકોનું પણ આવું જ વર્તન છે.
કૃતઘ્નાન્નાસ્તિકાંસ્ તદ્વન્ મ્લેચ્છદેશનિવાસિનઃ ત્રિશઙ્કુર્ બર્બરદ્રાવવીતદ્રવિડકોઙ્કણાન્
જે અકૃતજ્ઞ છે, નાસ્તિક છે, અને જે મ્લેચ્છ દેશોમાં રહે છે, જેમ કે ત્રિશંકુ, બરબર, દ્રાવિડ, કોનકણ વગેરે, તેઓ પણ આવાં જ ગણાય છે.
વર્જયેલ્લિઙ્ગિનઃ સર્વાઞ્ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ પૂર્વેદ્યુરપરેદ્યુર્વા વિનીતાત્મા નિમન્ત્રયેત્
શ્રાદ્ધ સમયે ખાસ કરીને, બધા લિંગધારી લોકોનું ટાળવું જોઈએ; પરંતુ શ્રાદ્ધના પૂર્વ દિવસે કે પછીના દિવસે, વિનયવંત વ્યક્તિ તેમને આમંત્રિત કરી શકે છે.
નિમન્ત્રિતાન્હિ પિતર ઉપતિષ્ઠન્તિ તાન્દ્વિજાન્ વાયુભૂતા નુ ગચ્છન્તિ તથાસીનાનુપાસતે
કારણ કે જ્યારે બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે પિતૃઓ ખરેખર ત્યાં આવે છે; તેઓ વાયુરૂપે આવી, જ્યાં બ્રાહ્મણો બેઠા હોય ત્યાં હાજર રહે છે અને તેમની સેવા કરવામાં આવે છે.
દક્ષિણં જાનુમાલભ્ય ત્વં મયા તુ નિમન્ત્રિતઃ એવં નિમન્ત્ર્ય નિયમં શ્રાવયેત્પિતૃબાન્ધવાન્
જમણું ઘૂંટણ સ્પર્શી, કહેવું જોઈએ: 'તમને મેં આમંત્રિત કર્યા છો.' આમ આમંત્રિત કરીને, પિતૃબંધુઓને નિયમો સમજાવવાના છે.
અક્રોધનૈઃ શૌચપરૈઃ સતતં બ્રહ્મચારિભિઃ ભવિતવ્યં ભવદ્ભિશ્ચ મયા ચ શ્રાદ્ધકારિણા
તમારે અને મને, શ્રાદ્ધકર્તાને, હંમેશાં ક્રોધરહિત, શુદ્ધિપ્રેમી અને બ્રહ્મચારી રહેવું જોઈએ.
પિતૃયજ્ઞં વિનિર્વર્ત્ય તર્પણાખ્યં તુ યો ઽગ્નિમાન્ પિણ્ડાન્વાહાર્યકં કુર્યાચ્ છ્રાદ્ધમિન્દુક્ષયે સદા
તર્પણ નામના પિતૃયજ્ઞને પૂર્ણ કર્યા પછી, અગ્નિ ધરાવનાર વ્યક્તિએ હંમેશા પિંડો સાથે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને ચંદ્રક્ષય સમયે.
ગોમયેનોપલિપ્તે તુ દક્ષિણપ્રવણે સ્થલે શ્રાદ્ધં સમાચરેદ્ભક્ત્યા ગોષ્ઠે વા જલસંનિધૌ
ગાયના લોટથી લિપેલા અને દક્ષિણ તરફ ઢોળાયેલા સ્થાન પર, ભક્તિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ, ગૌશાળામાં કે પાણીની નજીક પણ કરી શકાય.
અગ્નિમાન્નિર્વપેત્પિત્ર્યં ચરું ચ સમમુષ્ટિભિઃ પિતૃભ્યો નિર્વપામીતિ સર્વં દક્ષિણતો ન્યસેત્
અગ્નિ હોવો જોઈએ, પછી સમાન મુઠ્ઠીથી પિતૃઓ માટે ચરુ અને પિંડ અર્પણ કરવા, 'હું પિતૃઓને અર્પણ કરું છું' એમ કહી, બધું દક્ષિણ તરફ મૂકવું.
અભિઘાર્યં તતઃ કુર્યાન્ નિર્વાપત્રયમગ્રતઃ તે ઽપિ તસ્યાયતાઃ કાર્યાશ્ ચતુરઙ્ગુલવિસ્તૃતાઃ
પછી છાંટણી કરીને, આગળ ત્રણ અર્પણો કરવી; આ અર્પણો લાંબી અને ચાર આંગળ જેટલી પહોળી હોવી જોઈએ.
દર્વીત્રયં તુ કુર્વીત ખાદિરં રજતાન્વિતમ્ રત્નિમાત્રં પરિશ્લક્ષ્ણં હસ્તાકારાગ્રમુત્તમમ્
ખાદિરની ત્રણ ચમચી, ચાંદીથી શોભિત, એક આંગળી જેટલી મોટી, સારી રીતે ઘસેલી અને હાથ જેવું મોઢું ધરાવતી તૈયાર કરવી.
ઉદપાત્રં ચ કાંસ્યં ચ મેક્ષણં ચ સમિત્કુશાન્ તિલાઃ પાત્રાણિ સદ્વાસો ગન્ધધૂપાનુલેપનમ્
પાણીનું વાસણ, કાંસ્યનું વાસણ, છાણણી, સમિધ, કુશ, તિલ, વાસણો, સ્વચ્છ વસ્ત્રો, સુગંધિત ધૂપ અને લેપ લાવવું જોઈએ.
આહરેદપસવ્યં તુ સર્વં દક્ષિણતઃ શનૈઃ એવમાસાદ્ય તત્સર્વં ભવનસ્યાગ્રતો ભુવિ
આ બધું ડાબી બાજુ રાખીને, ધીમે ધીમે દક્ષિણ તરફથી લાવવું; અને પછી ઘર સામે જમીન પર ગોઠવવું.
ગોમયેનોપલિપ્તાયાં ગોમૂત્રેણ તુ મણ્ડલમ્ અક્ષતાભિઃ સપુષ્પાભિસ્ તદભ્યર્ચ્યાપસવ્યવત્
ગાયના લોટથી લિપેલી જગ્યાએ, ગૌમૂત્રથી મંડળ દોરવું, અને અક્ષત તથા ફૂલો વડે ડાબા હાથથી પૂજન કરવું.
વિપ્રાણાં ક્ષાલયેત્ પાદાવ્ અભિનન્દ્ય પુનઃ પુનઃ આસનેષૂપકૢપ્તેષુ દર્ભવત્સુ વિધાનવત્
બ્રાહ્મણોના પગ ધોઈ, વારંવાર અભિવાદન કરી, નિયમ પ્રમાણે તેમને દર્ભ પર બેસાડવા.
ઉપસ્પૃષ્ટોદકાન્વિપ્રાન્ ઉપવેશ્યાનુમન્ત્રયેત્ દ્વૌ દૈવે પિતૃકૃત્યે ત્રીન્ એકૈકમુભયત્ર ચ
પાણી છાંટી, બ્રાહ્મણોને બેસાડવા અને આમંત્રિત કરવા; દૈવ કાર્ય માટે બે અને પિતૃ કાર્ય માટે ત્રણ, દરેક માટે એક અથવા બંને માટે આમંત્રિત કરવા.
ભોજયેદીશ્વરો ઽપીહ ન કુર્યાદ્વિસ્તરં બુધઃ દૈવપૂર્વં નિયોજ્યાથ વિપ્રાનર્ઘ્યાદિના બુધઃ
અહીં ભોજનમાં વિસતાર ન કરવો, ભલે સ્વામી હોય; વિદ્વાન વ્યક્તિએ પ્રથમ દૈવ કાર્ય માટે બ્રાહ્મણોને અર્ઘ્ય વગેરે આપી નિમણૂક કરવી.
અગ્નૌ કુર્યાદનુજ્ઞાતો વિપ્રૈર્ વિપ્રો યથાવિધિ સ્વગૃહ્યોક્તવિધાનેન કાંસ્યે કૃત્વા ચરું તતઃ
બ્રાહ્મણો દ્વારા અનુમતિ મળ્યા પછી, નિયમ પ્રમાણે પોતાના ગૃહ્યસૂત્ર મુજબ અગ્નિમાં વિધિ કરવી અને પછી કાંસ્યના વાસણમાં ચરુ તૈયાર કરવું.
અગ્નીષોમયમાભ્યાં તુ કુર્યાદાપ્યાયનં બુધઃ દક્ષિણાગ્નૌ પ્રતીતે વા ય એકાગ્નિર્દ્વિજોત્તમઃ
વિદ્યાવાન વ્યક્તિએ અગ્નિ અને સોમ સાથે આપ્યાયન વિધિ કરવી જોઈએ; અને જો એક જ અગ્નિ હોય, તો, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, દક્ષિણ અગ્નિમાં અથવા અગ્નિ પ્રગટ થયા પછી એ વિધિ કરવી.
યજ્ઞોપવીતી નિર્વર્ત્ય તતઃ પર્યુક્ષણાદિકમ્ પ્રાચીનાવીતિના કાર્યમ્ અતઃ સર્વં વિજાનતા
યજ્ઞોપવિત ધારણ કર્યા પછી, પ્રાચીનાવિતી રીતે, જાણકાર વ્યક્તિએ પાણી છાંટવાની અને સંબંધિત તમામ વિધિઓ કરવી જોઈએ.
ષટ્ ચ તસ્માદ્ધવિઃશેષાત્ પિણ્ડાન્કૃત્વા તતોદકમ્ દદ્યાદુદકપાત્રૈસ્ તુ સતિલં સવ્યપાણિના
પછી, હવનના બચેલા ભાગમાંથી છ પિંડ બનાવી, પાણીના પાત્રમાં તિલ સાથે, ડાબા હાથથી, પાણી અર્પણ કરવું.
જાન્વ્ આચ્ય સવ્યં યત્નેન દર્ભયુક્તો વિમત્સરઃ વિધાય લેખા યત્નેન નિર્વાપેષ્વવનેજનમ્
સાવધાનીપૂર્વક, ડાબા ઘૂંટણ પાસે દર્ભા મૂકી, મનમાં કોઈ ઈર્ષ્યા વિના, નિયમ પ્રમાણે લીટી દોરી, છાંટક અને શુદ્ધિકરણ કરવું.
દક્ષિણાભિમુખઃ કુર્યાત્ કરે દર્વીં નિધાય વૈ નિધાય પિણ્ડમ્ એકૈકં સર્વદર્ભેષ્વનુક્રમાત્
દક્ષિણ તરફ મોખું કરીને, હાથમાં કડછો રાખવો અને પછી દરેક પિંડને ક્રમશઃ તમામ દર્ભા પર મૂકવા.
નિનયેદથ દર્ભેષુ નામગોત્રાનુકીર્તનૈઃ તેષુ દર્ભેષુ તં હસ્તં વિમૃજ્યાલ્લેપભાગિનામ્
પછી, દર્ભા પર નામ અને ગોત્ર ઉચ્ચારી, એ દર્ભાને સ્પર્શ કર્યા પછી, અર્પણના હકદાર માટે હાથ સાફ કરવો.