કક્ષાવાલમ્બ્ય પાણિભ્યામ્ ઉપવિષ્ટો હ્યધોમુખઃ સર્વે તે નિષ્પ્રતીકારા દૈત્યાશ્ચન્દ્રમસા જિતાઃ
પાંજરે હાથ રાખી, માથું નીચે કરી બેઠેલા, બધા દૈત્ય ચંદ્રથી પરાસ્ત થઈ નિષ્ક્રિય થઈ ગયા.
રણેચ્છાં દૂરતસ્ત્યક્ત્વા તસ્થુસ્તે જીવિતાર્થિનઃ તત્રાબ્રવીત્કાલનેમિર્ દૈત્યાન્કોપેન દીપિતઃ
યુદ્ધની ઈચ્છા છોડી, તેઓ દૂર ઊભા રહ્યા, હવે માત્ર જીવતા રહેવાની આશા રાખતા; ત્યારે કાલનેમિ ગુસ્સાથી દૈત્યોએ કહ્યું.
ભો ભોઃ શૃઙ્ગારિણઃ શરાઃ સર્વે શસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ એકૈકો ઽપિ જગત્સર્વં શક્તસ્તુલયિતું ભુજૈઃ
'હે શૃંગધારી વીરો, તમે બધા શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર ચલાવવામાં નિપુણ છો; દરેક જણ પોતાના બળથી આખું જગત સંભાળી શકે છે.'
એકૈકો ઽપિ ક્ષમો ગ્રસ્તું જગત્સર્વં ચરાચરમ્ એકૈકસ્યાપિ પર્યાપ્તા ન સર્વે ઽપિ દિવૌકસઃ
'દરેક જણ ચાલતું અને અચળ આખું જગત ગળી શકે છે; એક પણ દૈત્ય સામે બધા દેવો મળીને પણ પૂરતા નથી.'
કલાં પૂરયિતું યત્નાત્ ષોડશીમતિવિક્રમાઃ કિં પ્રયાતાશ્ચ તિષ્ઠધ્વં સમરે ઽમરનિર્જિતાઃ
'તમારી મહાન શક્તિથી દરેક જણ ચંદ્રના સોળમા ભાગને પણ ભરી શકે છે—તો પછી તમે પાછળ કેમ હટ્યા? અમર દેવો પણ તમને હરાવી શક્યા નથી, યુદ્ધમાં અડગ રહો!'
ન યુક્તમેતચ્છૂરાણાં વિશેષાદ્દૈત્યજન્મનામ્ રાજા ચાન્તરિતો ઽસ્માકં તારકો લોકમારકઃ
'આવી દૈત્ય વીરતા ધરાવનારાઓ માટે આ યોગ્ય નથી; આપણા રાજા તારક, જે લોકનો વિનાશક છે, તે આપણા વચ્ચે છુપાયેલો છે.'
વિરતાનાં રણાદસ્માત્ ક્રુદ્ધઃ પ્રાણાન્હરિષ્યતિ શીતેન નષ્ટશ્રુતયો ભ્રષ્ટવાક્પાટવાસ્તથા
'જો તમે યુદ્ધ છોડશો તો રાજા ગુસ્સામાં તમારી જાન લઈ લેશે; ઠંડાથી તમારું સાંભળવું અને બોલવાની તાકાત ગુમાઈ ગઈ છે.'
મૂકાસ્તદાભવન્દૈત્યા રણદ્દશનપઙ્ક્તયઃ તાન્દૃષ્ટ્વા નષ્ટચેતસ્કાન્ દૈત્યાઞ્છીતેન સાદિતાન્
'પછી દૈત્ય મૌન થઈ ગયા, યુદ્ધમાં તેમના દાંત કંપી રહ્યા હતા; ઠંડાથી પરાજિત, ચેતના ગુમાવેલા દૈત્યોને જોઈને—'
મત્વા કાલક્ષમં કાર્યં કાલનેમિર્મહાસુરઃ આશ્રિત્ય દાનવીં માયાં વિતત્ય સ્વં મહાવપુઃ
'સમયને યોગ્ય જાણીને મહાસુર કાલનેમિએ દૈત્યમાયાનો આશરો લીધો અને પોતાનું વિશાળ રૂપ ફેલાવ્યું.'
પૂરયામાસ ગગનં દિશો વિદિશ એવ ચ નિર્મમે દાનવેન્દ્રેશઃ શરીરે ભાસ્કરાયુતમ્
'તે આકાશ, દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ બધે વ્યાપી ગયો; દૈત્યોના રાજાએ પોતાના શરીરમાં દસ હજાર સૂર્યો જેટલું તેજ ઉત્પન્ન કર્યું.'
દિશશ્ચ માયયા ચણ્ડૈઃ પૂરયામાસ પાવકૈઃ તતો જ્વાલાકુલં સર્વં ત્રૈલોક્યમભવત્ક્ષણાત્
'માયાથી ઉત્પન્ન કરેલા ભયાનક અગ્નિથી તેણે દિશાઓ ભરી દીધી; તરત જ ત્રણેય લોક જ્વાળાઓથી ઘેરાઈ ગયા.'
તેન જ્વાલાસમૂહેન હિમાંશુરગમચ્છમમ્ તતઃ ક્રમેણ વિભ્રષ્ટં શીતદુર્દિનમ્ આબભૌ
'આ જ્વાળાના સમૂહથી ચંદ્રે પોતાની ઠંડક ગુમાવી દીધી; પછી ધીમે ધીમે કઠોર ઠંડકવાળો દિવસ ટળી ગયો.'
તદ્બલં દાનવેન્દ્રાણાં માયયા કાલનેમિનઃ તદ્દૃષ્ટ્વા દાનવાનીકં લબ્ધસંજ્ઞં દિવાકરઃ ઉવાચારુણમુદ્ભ્રાન્તઃ કોપાલ્લોકૈકલોચનઃ
'દૈત્યરાજાઓની એ શક્તિ અને કાલનેમિની માયા હતી; આ જોઈને, સૂર્યદેવે, જાગૃત થઈ, ગુસ્સાથી પોતાના સારથી અરુણને કહ્યું.'
નયારુણ રથં શીઘ્રં કાલનેમિરથો યતઃ વિમર્દસ્તત્ર વિષમો ભવિતા શૂરસંક્ષયઃ
'અરુણ, રથને ઝડપથી હંકારી લેજે, કેમ કે કાલનેમિનો રથ ત્યાં છે; ત્યાં ભયાનક સંઘર્ષ થશે અને વીરોએ જીવ ગુમાવશે.'
જિત એષ શશાઙ્કો ઽત્ર યદ્બલં વયમાશ્રિતાઃ ઇત્યુક્તશ્ચોદયામાસ રથં ગરુડપૂર્વજઃ
'અહીં ચંદ્ર પરાજિત થયો છે, જેના બળ પર આપણે આધાર રાખ્યો હતો.' આમ કહી, ગરુડના મોટા ભાઈએ રથ આગળ ધપાવ્યો.'
પ્રયત્નવિધૃતૈરશ્વૈઃ સિતચામરમાલિભિઃ જગદ્દીપો ઽથ ભગવાઞ્ જગ્રાહ વિતતં ધનુઃ
'મજબૂતીથી સંભાળેલા ઘોડાઓ અને સફેદ ચામરાવાળી શોભાથી, જગતના પ્રકાશરૂપ ભગવાને પોતાનું ખેંચાયેલું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.'
શરૌ ચ દ્વૌ મહાભાગો દિવ્યાવાશીવિષદ્યુતી સંચારાસ્ત્રેણ સંધાય બાણમેકં સસર્જ સઃ
તેણે બે તીરો લીધા, જે દિવ્ય સાપના ઝેર જેવી તેજસ્વી ઝાકઝમાળ ધરાવતા હતા. સંચાર નામના અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને, એક તીર ધનુષ પર ચઢાવ્યો અને છોડી દીધો.
દ્વિતીયમિન્દ્રજાલેન યોજિતં પ્રમુમોચ હ સંચારાસ્ત્રેણ રૂપાણાં ક્ષણાચ્ચક્રે વિપર્યયમ્
બીજો તીર તેણે ઇન્દ્રજાળથી ભ્રમ ભર્યો હતો, તે પણ સંચાર અસ્ત્રથી છોડ્યો; અને ક્ષણમાત્રમાં રૂપોનો ઉલટફેર કરી નાખ્યો.
દેવાનાં દાનવં રૂપં દાનવાનાં ચ દૈવિકમ્ મત્વા સુરાન્સ્વકાનેવ જઘ્ને ઘોરાસ્ત્રલાઘવાત્
દેવતાઓને દાનવો જેવું અને દાનવોને દેવતાઓ જેવું રૂપ આપી દીધું. ભયાનક અને ઝડપી અસ્ત્રોથી, પોતાના જ દેવતાઓ સમજીને તેમને ઘાયલ કર્યા.
કાલનેમી રુષાવિષ્ટઃ કૃતાન્ત ઇવ સંક્ષયે કાંશ્ચિત્ખડ્ગેન તીક્ષ્ણેન કાંશ્ચિન્ નારાચવૃષ્ટિભિઃ કાંશ્ચિદ્ગદાભિર્ઘોરાભિઃ કાંશ્ચિદ્ઘોરૈઃ પરશ્વધૈઃ
કાળનેમી ક્રોધથી ભરાઈને, જાણે અંતકાળનો યમરાજ હોય તેમ, કેટલાકને તીક્ષ્ણ ખડગથી, કેટલાકને તીરોની વરસાદથી, કેટલાકને ભયાનક ગદાથી અને કેટલાકને ભયાનક કુહાડાથી મારી નાખ્યા.
શિરાંસિ કેષાંચિદપાતયચ્ચ ભુજાન્રથાન્સારથીંશ્ચોગ્રવેગઃ કાંશ્ચિત્ પિપેષાથ રથસ્ય વેગાત્ કાંશ્ચિત્ક્રુધા ચોદ્ધતમુષ્ટિપાતૈઃ
ભયાનક ઝડપથી, કેટલાકના માથા કાપી નાખ્યા, કેટલાકના હાથ, રથ અને રથચાલકોને પણ અલગ કરી દીધા; કેટલાકને રથના જોરથી પીસી નાખ્યા અને કેટલાકને ક્રોધભર્યા મુઠ્ઠીના ઘા વડે ઘાયલ કર્યા.
રણે વિનિહતાન્દૃષ્ટ્વા નેમિઃ સ્વાન્દાનવાધિપઃ રૂપં સ્વં તુ પ્રપદ્યન્ત હ્ય્ અસુરાઃ સુરધર્ષિતાઃ
યુદ્ધમાં પોતાના દાનવોને મરેલા જોઈને, દાનવોના રાજા નેમી અને દેવતાઓથી પરાજિત અસુરોએ પોતાનું સાચું રૂપ ફરી ધારણ કર્યું.
કાલનેમી રુષાવિષ્ટસ્ તેષાં રૂપં ન બુદ્ધવાન્ નેમિદૈત્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા કાલનેમિમુવાચ હ
કાળનેમી ક્રોધથી અંધ બનીને, તેમના રૂપને ઓળખી શક્યો નહીં; ત્યારે દૈત્ય નેમી એ બધું જોઈને કાળનેમીને કહ્યું.
અહં નેમિઃ સુરો નૈવ કાલનેમે વિદસ્વ મામ્ ભવતા મોહિતેનાજૌ નિહતા ભૂરિવિક્રમાઃ
હું નેમી છું, દેવ નથી, કાળનેમી, મને ઓળખ. યુદ્ધમાં તારા ભ્રમથી અનેક વિક્રમશાળી માર્યા ગયા છે.
દૈત્યાનાં દશલક્ષાણિ દુર્જયાનાં સુરૈરિહ સર્વાસ્ત્રવારણં મુઞ્ચ બ્રાહ્મમસ્ત્રં ત્વરાન્વિતઃ
અહીં દસ લાખ એવા દૈત્યો છે, જેને દેવતાઓ પણ જીતવા અસમર્થ છે; બધા અસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરવા માટે, તું ઝડપથી બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ.
સ તેન બોધિતો દૈત્યઃ સમ્ભ્રમાકુલચેતનઃ યોજયામાસ બાણં હિ બ્રહ્માસ્ત્રવિહિતેન તુ
આ રીતે સમજાવતાં, દૈત્ય ગભરાઈ ગયો અને મનમાં ભયથી વ્યાકુળ થઈ, બ્રહ્માસ્ત્રથી સંસ્કૃત તીર ચઢાવ્યો.
મુમોચ ચાપિ દૈત્યેન્દ્રઃ સ સ્વયં સુરકણ્ટકઃ તતો ઽસ્ત્રતેજસા વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
પછી દૈતોના રાજા, પોતે દેવતાઓ માટે કંટકરૂપ, એ તીર છોડ્યું; અને એ અસ્ત્રની શક્તિથી ત્રણેય લોક, ચાલતા અને અચળ બધું આવરી લીધું.
દેવાનાં ચાભવત્સૈન્યં સર્વમેવ ભયાન્વિતમ્ સંચરાસ્ત્રં ચ સંશાન્તં સ્વયમાયોધને બભૌ
દેવતાઓની આખી સેના ભયથી ભરાઈ ગઈ; સંચાર અસ્ત્ર શાંત થઈ ગયું અને યુદ્ધમાં તે તેજસ્વી દેખાતું હતું.
તસ્મિન્પ્રતિહતે હ્યસ્ત્રે ભ્રષ્ટતેજા દિવાકરઃ મહેન્દ્રજાલમાશ્રિત્ય ચક્રે સ્વાં કોટિશસ્તનુમ્
જ્યારે એ અસ્ત્ર પરાસ્ત થયું, ત્યારે સૂર્યનું તેજ ઘટી ગયું; મહેન્દ્રની માયા ધારણ કરીને, તેણે પોતાનું અસંખ્ય રૂપ પ્રગટાવ્યું.
વિસ્ફૂર્જત્કરસમ્પાતસમાક્રાન્તજગત્ત્રયમ્ તતાપ દાનવાનીકં ગતમજ્જૌઘશોણિતમ્
તેણે પોતાના હાથના ગર્જનાભર્યા સંઘર્ષથી ત્રણેય લોકને કાબૂમાં લીધા; અને દાનવોની સેના, જેમના લોહી વહેતા ધારા બની ગયા હતા, તેને દાઝી નાખી.