કુજમ્ભેનાથ સંસક્તો રજનીચરનન્દનઃ માયામમોઘામાશ્રિત્ય તામસીં રાક્ષસેશ્વરઃ
પછી, કુજંભ સાથે મળીને, રાત્રિચરનો પુત્ર અને રાક્ષસોના રાજાએ પોતાની અખૂટ, અંધકારમય માયા પર આધાર રાખીને યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
મોહયામાસ દૈત્યેન્દ્રં જગત્કૃત્વા તમોમયમ્ તતો વિફલનેત્રાણિ દાનવાનાં બલાનિ તુ
તેણે દૈત્યરાજાને મોહિત કરી દીધો અને આખું જગત અંધકારથી ઘેરી દીધું; ત્યારબાદ દૈત્યોના નેત્રો અને તેમની સેનાઓ બેકાર થઈ ગઈ.
ન શેકુશ્ચલિતં તત્ર પદાદપિ પદં તદા તતો નાનાસ્ત્રવર્ષેણ દાનવાનાં મહાચમૂમ્
ત્યાં, તેઓ એક પગલું પણ આગળ વધી શક્યા નહીં; પછી વિવિધ શસ્ત્રોના વરસાદથી દૈત્યોની મહાસેના—
જઘાન ઘનનીહારતિમિરાતુરવાહનામ્ વધ્યમાનેષુ દૈત્યેષુ કુજમ્ભે મૂઢચેતસિ
—જ deren વાહનો ઘન અંધકારથી પીડાઈ રહ્યા હતા—વિનાશ પામી; જ્યારે દૈત્યો મારાઈ રહ્યા હતા, ત્યારે કુજંભનું મન પણ ભ્રમિત થઈ ગયું.
મહિષો દાનવેન્દ્રસ્તુ કલ્પાન્તામ્ભોદસંનિભઃ અસ્ત્રં ચકાર સાવિત્રમ્ ઉલ્કાસંઘાતમણ્ડિતમ્
પછી દૈત્યરાજ મહિષ, જે કલ્પાંતના મેઘ જેવો કાળો હતો, તેણે સાવિત્ર નામનું શસ્ત્ર બનાવ્યું, જે ઉલ્કાઓના સમૂહથી શોભતું હતું.
વિજૃમ્ભત્યથ સાવિત્રે પરમાસ્ત્રે પ્રતાપિનિ પ્રણાશમગમત્તીવ્રં તમો ઘોરમનન્તરમ્
જ્યારે તે તેજસ્વી સાવિત્ર શસ્ત્ર ફેલાયું, ત્યારે ભયાનક અને ઘન અંધકાર તુરંત નાશ પામ્યું.
તતો ઽસ્ત્રં વિસ્ફુલિઙ્ગાઙ્કં તમઃ કૃત્સ્નં વ્યનાશયત્ પ્રફુલ્લારુણપદ્મૌઘં શરદીવામલં સરઃ
પછી, ચમકતા કણોથી યુક્ત એક શસ્ત્રે આખું અંધકાર દૂર કરી દીધું, જેમ શરદઋતુમાં ખીલેલા લાલ કમળોથી ભરેલું સ્વચ્છ સરોવર હોય.
તતસ્તમસિ સંશાન્તે દૈત્યેન્દ્રાઃ પ્રાપ્તચક્ષુષઃ ચક્રુઃ ક્રૂરેણ મનસા દેવાનીકૈઃ સહાદ્ભુતમ્
પછી, જ્યારે અંધકાર શાંત થયું, દૈત્યરાજાઓને ફરી નજર મળી અને તેમણે ક્રૂર મનથી પોતાની સેનાઓ સાથે દેવતાઓ સામે અદ્ભુત કાર્ય કર્યું.
શસ્ત્રૈરમર્ષાન્નિર્મુક્તૈર્ ભુજંગાસ્ત્રં વિનોદિતમ્ અથાદાય ધનુર્ઘોરમ્ ઇષૂંશ્ચાશીવિષોપમાન્
પછી, ગુસ્સામાં આવી, તેમણે શસ્ત્રો છોડ્યા અને ભુજંગાસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને ભયાનક ધનુષ્ય અને ઝેરી સાપ જેવા તીરો ઉપાડ્યા.
કુજમ્ભો ઽધાવત ક્ષિપ્તં રક્ષોરાજબલં પ્રતિ રાક્ષસેન્દ્રસ્તમ્ આયાન્તં વિલોક્ય સપદાનુગઃ
કુજંભે રાક્ષસરાજાની સેનાના સામે દોડ કર્યો, જે યુદ્ધ માટે તૈયાર હતી; તેને પોતાના સાથીઓ સાથે આગળ આવતો જોઈ, રાક્ષસોના સ્વામીએ—
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્રૂરાશીવિષભીષણૈઃ તદાદાનં ચ સંધાનં ન મોક્ષશ્ચાપિ લક્ષ્યતે
તેણે તીક્ષ્ણ તીરો વડે, જે ભયાનક ઝેરી સાપ જેવાં હતા, પ્રહાર કર્યો; ધનુષ્ય ખેંચવું, નિશાન સાધવું કે છોડવું—કંઈ જ દેખાતું નહોતું.
ચિછેદાસ્ય શરવ્રાતાન્ સ્વશરૈર્ અતિલાઘવાત્ ધ્વજં પરમતીક્ષ્ણેન ચિત્રકર્મામરદ્વિષઃ
પોતાના તીરોની વિદગ્ધતા વડે, વીજળી જેવી ઝડપથી, સામેના તીરોને કાપી નાખ્યા; અને એક અત્યંત તીક્ષ્ણ, સુંદર રીતે બનાવેલા તીરે, અમરદ્વેષીનો ધ્વજ તોડી નાખ્યો.
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાતયત્ કુજમ્ભઃ કર્મ તદ્દૃષ્ટ્વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સંયુગે
પછી કુજંભએ એક પહોળા ફલાવાળા તીરે સામેના રથચાલકને રથમાંથી નીચે પાડી દીધો; યુદ્ધમાં રાક્ષસોના રાજાએ આ કૃત્ય જોયું.
રોષરક્તેક્ષણયુતો રથાદાપ્લુત્ય દાનવઃ ખડ્ગં જગ્રાહ વેગેન શરદમ્બરનિર્મલમ્
કોપથી આંખો લાલ થઈ ગયેલી દાનવે, રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને ઝડપથી શરદના આકાશ જેટલું નિર્મળ ખડગ પકડી લીધો.
ચર્મ ચોદયખણ્ડેન્દુદશકેન વિભૂષિતમ્ અભ્યદ્રવદ્રણે દૈત્યો રક્ષો ઽધિપતિમોજસા
દસ સોના જેવા અર્ધચંદ્રથી શોભિત ઢાલ લઈને, દૈત્યે મહાન બળથી રાક્ષસાધિપતિ સામે યુદ્ધમાં ધાવાન કર્યો.
તં રક્ષો ઽધિપતિઃ પ્રાપ્તં મુદ્ગરેણાહનદ્ધૃદિ સ તુ તેન પ્રહારેણ ક્ષીણઃ સંભ્રાન્તમાનસઃ
રાક્ષસોના રાજાએ, જ્યારે તે નજીક આવ્યો, ત્યારે ગદાથી તેના છાતીમાં ઘા કર્યો; એ ઘા થી દૈત્ય દુર્બળ થઈ ગયો અને મન ગભરાઈ ગયું.
તસ્થાવચેષ્ટો દનુજો યથા ધીરો ધરાધરઃ સ મુહૂર્તં સમાશ્વસ્તો દાનવેન્દ્રો ઽતિદુર્જયઃ
દૈત્ય સ્થિર પર્વત જેવો અચળ ઊભો રહ્યો; થોડા ક્ષણમાં એ અતિ દુર્જય દાનવરાજે ફરી સંયમ પામ્યો.
રથમારુહ્ય જગ્રાહ રક્ષો વામકરેણ તુ કેશેષુ નિરૃતિં દૈત્યો જાનુનાક્રમ્ય ધિષ્ઠિતમ્
પછી રાક્ષસે રથ પર ચડી, ડાબા હાથથી નિૃતિના વાળ પકડી લીધા, અને દૈત્યએ ઘૂંટણથી દબાવીને તેને સ્થિર રાખ્યો.
તતઃ ખડ્ગેન ચ શિરશ્ છેત્તુમૈચ્છદમર્ષણઃ તસ્મિંસ્તદન્તરે દેવો વરુણો ઽપાંપતિર્દ્રુતમ્
પછી ક્રોધિત થઈ, તેણે ખડગથી તેનું માથું કાપવાની ઈચ્છા કરી; એ જ સમયે, જળોના દેવ વરુણે ઝડપથી—
પાશેન દાનવેન્દ્રસ્ય બબન્ધ ચ ભુજદ્વયમ્ તતો બદ્ધભુજં દૈત્યં વિફલીકૃતપૌરુષમ્
—પાશ વડે દૈત્યરાજના બંને હાથ બાંધી દીધા; આમ, બાંધાયેલા હાથવાળા દૈત્યનું બળ નિષ્ફળ થયું.
તાડયામાસ ગદયા દયામુત્સૃજ્ય પાશભૃત્ સ તુ તેન પ્રહારેણ સ્રોતોભિઃ ક્ષતજં વમન્
પાશધારી વરુણે દૈત્યના બાંધેલા હાથ હોવા છતાં, દયા વિના ગદાથી પ્રહાર કર્યો; એ ઘા થી તેના ઘા માંથી લોહી ઉગળી પડ્યું.
દધાર રૂપં મેઘસ્ય વિદ્યુન્માલાલતાવૃતમ્ તદવસ્થાગતં દૃષ્ટ્વા કુજમ્ભં મહિષાસુરઃ
પછી તેણે વીજળીની માળા વડે શોભતા મેઘ જેવું રૂપ ધારણ કર્યું; એ સ્થિતિમાં કુજંભને જોઈને મહિષાસુરે—
વ્યાવૃત્તવદને ઽગાધે ગ્રસ્તુમૈચ્છત્ સુરાવુભૌ નિરૃતિં વરુણં ચૈવ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રોત્કટાનનઃ
વિશાળ ખોલેલા મોઢા અને ભયાનક તીક્ષ્ણ દાંત સાથે, બંને દેવો નિૃતિ અને વરુણને ગળી જવાની ઈચ્છા કરી.
તાવભિપ્રાયમાલક્ષ્ય તસ્ય દૈત્યસ્ય દૂષિતમ્ ત્યક્ત્વા રથપથં ભીતૌ મહિષસ્યાતિરંહસા
દૈત્યની દુષ્ટ ઈચ્છા જાણી, મહિષાની પ્રચંડતા થી ડરીને, બંને રથમાર્ગ છોડી ભાગી ગયા.
ભૃશં દ્રુતૌ જવાદ્ દિગ્ભ્યામ્ ઉભાભ્યાં ભયવિહ્વલૌ જગામ નિરૃતિઃ ક્ષિપ્રં શરણં પાકશાસનમ્
ભયથી વ્યાકુળ થઈ, બંને અલગ-અલગ દિશામાં ઝડપથી દોડ્યા; નિૃતિ તો તરત જ પાકશાસન ઇન્દ્રના આશ્રયે ગયો.
ક્રુદ્ધસ્તુ મહિષો દૈત્યો વરુણં સમભિદ્રુતઃ તમન્તકમુખાસક્તમ્ આલોક્ય હિમવદ્દ્યુતિઃ
પણ ક્રોધિત દૈત્ય મહિષાએ વરુણ પર આક્રમણ કર્યું; તેને મૃત્યુ સાથે જોડાયેલો અને હિમાલય જેવી તેજસ્વી અવસ્થામાં જોઈને—
ચક્રે સોમાસ્ત્રનિઃસૃષ્ટં હિમસંઘાતકણ્ટકમ્ વાયવ્યં ચાસ્ત્રમતુલં ચન્દ્રશ્ચક્રે દ્વિતીયકમ્
સોમદેવે હિમથી ભરેલું, બરફના કાંટાવાળું શસ્ત્ર છોડ્યું; અને બીજું, અપ્રતિમ વાયુશસ્ત્ર પણ તૈયાર કર્યું.
વાયુના તેન ચન્દ્રેણ સંશુષ્કેણ હિમેન ચ વ્યથિતા દાનવાઃ સર્વે શીતોચ્છિન્ના વિપૌરુષાઃ
એ વાયુ, ચાંદણી અને તીવ્ર ઠંડીથી બધા દૈત્યો પીડાઈ ગયા; ઠંડીના ઘા થી તેમનું બળ તૂટી ગયું.
ન શેકુશ્ચલિતું પદ્ભ્યાં નાસ્ત્રાણ્યાદાતુમેવ ચ મહાહિમનિપાતેન શસ્ત્રૈશ્ચન્દ્રપ્રચોદિતૈઃ
મહાન બળથી અને ચંદ્ર દ્વારા સંચાલિત શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા તેઓ પગે ઊભા રહી શક્યા નહીં કે પોતાના હથિયારો પણ ઉઠાવી શક્યા નહીં.
ગાત્રાણ્યસુરસૈન્યાનામ્ અદહ્યન્ત સમન્તતઃ મહિષો નિષ્પ્રયત્નસ્તુ શીતેનાકમ્પિતાનનઃ
અસુર સેના ના શરીરો સર્વત્ર સળગી રહ્યા હતા; પણ મહિષ, થાકેલો, ઠંડામાં અડગ બેઠો રહ્યો, તેનું મુખ અચળ હતું.