કુમ્ભેન રત્નચિત્રેણ કેતુર્ અશ્વિનયોર્ અભૂત્ હેમમાતંગરચિતં ચિત્રરત્નપરિષ્કૃતમ્
અશ્વિનીકુમારોના ધ્વજ પર રત્નોથી શોભતો કુંભ હતો, જે સોનાના હાથીથી બનાવેલો અને રંગબેરંગી રત્નોથી શણગારો હતો.
ધ્વજં શતક્રતોરાસીત્ સિતચામરમણ્ડિતમ્ સનાગયક્ષગન્ધર્વમ્ અહોરગનિશાચરા
શતક્રતુનો ધ્વજ સફેદ ચામરોથી શોભતો, અને આસપાસ નાગ, યક્ષ, ગંધર્વ, સાપો અને રાત્રિમાં ફરતા જીવોથી ઘેરાયેલો હતો.
સેના સા દેવરાજસ્ય દુર્જયા ભુવનત્રયે કોટયસ્તાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ દેવદેવનિકાયિનામ્
દેવરાજની એ સેના ત્રણેય લોકમાં અપરાજેય હતી; તેમાં ત્રેત્રીસ કરોડ દેવદેવતાઓના દળો સામેલ હતા.
હિમાચલાભે સિતકર્ણચામરે સુવર્ણપદ્મામલસુન્દરસ્રજિ કૃતાભિરાગોજ્જ્વલકુઙ્કુમાઙ્કુરે કપોલલીલાલિકદમ્બસંકુલે
હિમાલય જેવી સફેદ ચામર, શુદ્ધ સોનાના કમળની સુંદર માળાઓ, તેજસ્વી કુંકુમના ટપકા, અને ગાલે રમતી વાળની ગૂંચ – એ સૌ શોભતા હતા.
સ્થિતસ્તદૈરાવતનામકુઞ્જરે મહાબલશ્ચિત્રવિભૂષણામ્બરઃ વિશાલવસ્ત્રાંશુવિતાનભૂષિતઃ પ્રકીર્ણકેયૂરભુજાગ્રમણ્ડલઃ સહસ્રદૃગ્બન્દિસહસ્રસંસ્તુતસ્ ત્રિવિષ્ટપે ઽશોભત પાકશાસનઃ
એરાવત નામના મહાબળવાન હાથી પર ઊભેલા, અદભુત આભૂષણો અને વસ્ત્રોથી શોભતા, વિશાળ વસ્ત્રો અને કાંડા પર કયૂરોથી શણગારા, હજારો વંદીજનોએ જેની સ્તુતિ કરી, એવા પાકશાસન ત્રિવિષ્ટપમાં તેજ પામતા હતા.
તુરંગમાતંગબલૌઘસંકુલા સિતાતપત્રધ્વજરાજિશાલિની ચમૂશ્ચ સા દુર્જયપત્ત્રિસંતતા વિભાતિ નાનાયુધયોધદુસ્તરા
એ સેના ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, સફેદ છત્ર અને ધ્વજોની પાંખીઓથી શોભતી, અપરાજેય અને વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતી, યુદ્ધમાં હરાવવી અઘરી હતી.
સુરાસુરાણાં સમ્મર્દસ્ તસ્મિન્નત્યન્તદારુણે તુમુલો ઽતિમહાનાસીત્ સેનયોરુભયોરપિ
તે અત્યંત ભયાનક સંઘર્ષમાં દેવો અને અસુરો વચ્ચે બંને સેનાઓ વચ્ચે ભયંકર અને વિશાળ યુદ્ધ શરૂ થયું.
ગર્જતાં દેવદૈત્યાનાં શઙ્ખભેરીરવેણ ચ તૂર્યાણાં ચૈવ નિર્ઘોષૈર્ માતંગાનાં ચ બૃંહિતૈઃ
દેવો અને દૈત્યોના ગર્જન, શંખ અને ભેરીના ઘોંઘાટ, તુર્યના ગજ્જન અને હાથીઓના ડંકારથી આખું میدان ગુંજી ઉઠ્યું.
હ્વેષતાં હયવૃન્દાનાં રથનેમિસ્વનેન ચ જ્યાઘોષેણ ચ શૂરાણાં તુમુલો ઽતિમહાનભૂત્
ઘોડાઓના હણહણાટ, રથના ચકરાંની ગર્જના, ધનુષ્યની તાણ અને વીરોના ઉગ્ર ઘોંઘાટથી ભયાનક અને મોટો રણભેર ઊભો થયો.
સમાસાદ્યોભયે સેને પરસ્પરજયૈષિણામ્ રોષેણાતિપરીતાનાં ત્યક્તજીવિતચેતસામ્
બંને સેનાઓ સામસામે આવી, એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છા, ક્રોધથી ભરેલા અને જીવ આપવાની તૈયારી સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સમાસાદ્ય તુ તે ઽન્યોન્યં પ્રક્રમેણ વિલોમતઃ રથેનાસક્તપાદાતો રથેન ચ તુરંગમઃ
સામસામે આવીને, વિવિધ રીતે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા – ઘોડાએ રથ પર હુમલો કર્યો, રથીએ પગપાળા સૈનિક પર પ્રહાર કર્યો.
હસ્તી પદાતિસંયુક્તો રથિના ચ ક્વચિદ્રથી માતંગેનાપરો હસ્તી તુરંગૈર્બહુભિર્ગજઃ
ક્યાંક હાથી પગપાળા સૈનિકો સાથે, ક્યાંક રથીએ રથીએ લડ્યા, તો બીજે હાથીએ અનેક ઘોડાઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
પદાતિરેકો બહુભિર્ ગજૈર્મત્તૈશ્ચ યુજ્યતે તતઃ પ્રાસાશનિગદાભિન્દિપાલપરશ્વધૈઃ
એક પગપાળા સૈનિક સામે અનેક મસ્ત હાથીઓ હતા; પછી ભાલા, ગદા, મુગદા, કટારી અને તલવારથી યુદ્ધ થયું.
શક્તિભિઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલૈર્ મુદ્ગરૈઃ કુણપૈર્ગડૈઃ ચક્રૈશ્ચ શઙ્કુભિશ્ચૈવ તોમરૈરઙ્કુશૈઃ સિતૈઃ
શક્તિ, પટ્ટીશ, શૂળ, મુગદા, મૃતદેહ, ગદા, ચક્ર, શૂળ, ભાલા અને સફેદ અંકુશથી યુદ્ધ થતું હતું.
કર્ણિનાલીકનારાચવત્સદન્તાર્ધચન્દ્રકૈઃ ભલ્લૈશ્ચ શતપત્ત્રૈશ્ચ શુકતુણ્ડૈશ્ચ નિર્મલૈઃ
કાનના આકારવાળા, નળી જેવા, નારાચ જેવા, વાછરડાના દાંત જેવા, અર્ધચંદ્ર જેવા, પહોળા ફલવાળા, સો પાંખડીઓ જેવા અને શુદ્ધ પોપટની ચાંચ જેવા તીક્ષ્ણ બાણોથી,
વૃષ્ટિરત્યદ્ભુતાકારા ગગને સમદૃશ્યત સંપ્રચ્છાદ્ય દિશઃ સર્વાસ્ તમોમયમિવાકરોત્
આકાશમાં અદ્ભુત પ્રકારની એવી બાણવર્ષાની વરસાદ જોવા મળી, જે સર્વ દિશાઓને ઢાંકી દીધી અને બધું જ અંધકારમય કરી દીધું.
ન પ્રાજ્ઞાયત તે ઽન્યોન્યં તસ્મિંસ્તમસિ સંકુલે અલક્ષ્યં વિસૃજન્તસ્તે હેતિસંઘાતમુદ્ધતમ્
એ ઘોર અંધકારમાં તેઓ એકબીજાને ઓળખી શક્યા નહીં; અજાણ્યા રહીને તેમણે ઉગ્ર બાણવર્ષા વરસાવી.
પતિતં સેનયોર્મધ્યે નિરીક્ષન્તે પરસ્પરમ્ તતો ધ્વજૈર્ભુજૈશ્છત્ત્રૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ
સેનાઓ વચ્ચે જે પડી ગયું હતું, તેને જોઈને તેઓ એકબીજાની તરફ નિહાળતા રહ્યા; પછી ધ્વજ, હાથ, છત્ર અને કુંડલવાળા માથાંઓ સાથે,
ગજૈસ્તુરંગૈઃ પાદાતૈઃ પતદ્ભિઃ પતિતૈરપિ આકાશસરસો ભ્રષ્ટૈઃ પઙ્કજૈરિવ ભૂઃ સ્તૃતા
હાથી, ઘોડા, પગદળ, પડતા અને પડી ગયેલા લોકો સાથે, જમીન એ રીતે છવાઈ ગઈ હતી જેમ કે આકાશમાંથી પડેલા કમળોથી સરોવર ભરાઈ જાય.
ભગ્નદન્તા ભિન્નકુમ્ભાશ્ છિન્નદીર્ઘમહાકરાઃ ગજાઃ શલનિભાઃ પેતુર્ ધરણ્યાં રુધિરસ્રવાઃ
તૂટેલા દાંત, ફાટેલા કપાળ અને કપાયેલા લાંબા સુંડવાળા, પર્વત જેવા હાથીઓ લોહી વહાવતા જમીન પર પડી ગયા.
ભગ્નેષાદણ્ડચક્રાક્ષા રથાશ્ચ શકલીકૃતાઃ પેતુઃ શકલતાં યાતાસ્ તુરંગાશ્ચ સહસ્રશઃ
તૂટેલા યોક, ધુરા અને ચકરા વાળાં રથો તૂટી તૂટીને ટુકડા થઈ ગયા; અને હજારો ઘોડાઓ પણ પડીને ચકનાચૂર થઈ ગયા.
તતો ઽસૃઘ્રદદુસ્તારા પૃથિવી સમજાયત નદ્યશ્ચ રુધિરાવર્તા હર્ષદાઃ પિશિતાશિનામ્ વેતાલાક્રીડમભવત્ તત્સંકુલરણાજિરમ્
પછી જમીન લોહીની નદીઓથી પાર ન કરી શકાય એવી બની ગઈ; લોહીના ઘૂમરાવાળી નદીઓ માંસખોરો માટે આનંદદાયી બની, અને એ યુદ્ધભૂમિ ભૂતો માટે રમણિય સ્થળ બની ગઈ.
અથ ગ્રસનમાલોક્ય યમઃ ક્રોધવિમૂર્છિતઃ વવર્ષ શરવર્ષેણ વિશેષેણાગ્નિવર્ચસા
પછી એ ભયાનક ભક્ષણ જોઈને યમ રાજા ક્રોધથી ભરાઈ ગયા અને અગ્નિ સમાન તેજવાળા બાણોથી ભારે વરસાદ વરસાવ્યો.
સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્ ગ્રસનો ઽતિપરાક્રમઃ કૃતપ્રતિકૃતાકાઙ્ક્ષી ધનુરાનમ્ય ભૈરવમ્
ઘણા બાણોથી ઘાયલ થયેલા, અત્યંત પરાક્રમી ગ્રાસનાએ બદલો લેવા આતુર થઈ ભયાનક રૂપે પોતાનું ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
શતૈઃ પઞ્ચભિરત્યુગ્રૈઃ શરાણાં યમમર્દયત્ સ વિચિન્ત્ય યમો બાણાન્ ગ્રસનસ્યાતિપૌરુષમ્
પાંચસો ભયાનક બાણોથી તેણે યમને ઘાયલ કર્યો; યમએ એ બાણો અને ગ્રાસનાનું અસાધારણ શૌર્ય વિચારીને,
બાણવૃષ્ટિભિરુગ્રાભિર્ યમો ગ્રસનમર્દયત્ કૃતાન્તશરવૃષ્ટિં તાં વિયતિ પ્રતિસર્પિણીમ્
યમએ ઉગ્ર બાણવર્ષાથી ગ્રાસનાને ઘાયલ કર્યો, અને મૃત્યુદેવના બાણોની વરસાદ આકાશમાં આગળ વધી.
ચિછેદ શરવર્ષેણ ગ્રસનો દાનવેશ્વરઃ વિફલાં તાં સમાલોક્ય યમસ્તાં શરસંતતિમ્
દૈત્યપતિ ગ્રાસનાએ પોતાની બાણવર્ષાથી એ વરસાદને કાપી નાખ્યો; અને એ નિષ્ફળ થઈ ગયું જોઈને યમએ એ બાણોની ધારા નિહાળી.
સ વિચિન્ત્ય શરવ્રાતં ગ્રસનસ્ય રથં પ્રતિ ચિક્ષેપ મુદ્ગરં ઘોરં તરસા તસ્ય ચાન્તકઃ
ગ્રાસનાના રથ પર પડતા બાણોના સમૂહને વિચારીને, અંતક યમએ ભયાનક ગદા જોરથી તેના તરફ ફેંકી.
સ તં મુદ્ગરમ્ આયાન્તમ્ ઉત્પ્લુત્ય ગગનસ્થિતમ્ જગ્રાહ વામહસ્તેન યામ્યં દાનવનન્દનઃ
એ ગદા આકાશમાં ઉડી રહી હતી ત્યારે દૈત્યોના આનંદદાતા ગ્રાસનાએ ઊંચકીને ડાબા હાથથી પકડી લીધી.
તમેવ મુદ્ગરં ગૃહ્ય યમસ્ય મહિષં રુષા પાતયામાસ વેગેન સ પપાત મહીતલે
એ જ ગદા લઈને, ગુસ્સાથી ગ્રાસનાએ યમના મહિષ પર જોરથી પ્રહાર કર્યો અને તે જમીન પર પડી ગયો.