ન શાન્તિગોચરે લુબ્ધઃ ક્રૂરો લબ્ધસમાશ્રયઃ સંતાપિતઃ ખલો યાતિ સાધ્યતાં ભ્રષ્ટસંશયઃ
લોભી, ક્રૂર અને આધાર મેળવનાર દુષ્ટ માણસ દુઃખી થાય ત્યારે શાંત થતો નથી; જેની શંકા જતી જાય છે, એ દુષ્ટ કદી વશ થતો નથી.
સામ દૈત્યેષુ નૈવાસ્તિ યતસ્તે લબ્ધસંશ્રયાઃ જાતિધર્મેણ વા ભેદ્યા દાનં પ્રાપ્તશ્રિયે ચ કિમ્
દૈત્યોમાં મૈત્રી શક્ય નથી, કારણ કે તેમને આધાર મળી ગયો છે; જાતિ કે ધર્મથી ફૂટ પાડવી શક્ય નથી, અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનારને દાનનો લાભ નથી.
એકો ઽભ્યુપાયો દણ્ડો ઽત્ર ભવતાં યદિ રોચતે દુર્જનેષુ કૃતં સામ મહદ્યાતિ ચ વન્ધ્યતામ્
અહીં એક જ ઉપાય બાકી રહે છે—દંડ, જો તમને યોગ્ય લાગે; દુષ્ટ સાથે મૈત્રી કરવી વ્યર્થ જાય છે.
ભવાદિતિ વ્યવસ્યન્તિ ક્રૂરાઃ સામ મહાત્મનામ્ ઋજુતામાર્યબુદ્ધિત્વં દયાનીતિવ્યતિક્રમમ્
ક્રૂર લોકો હંમેશાં માને છે કે મહાન હૃદયવાળા લોકોની મૈત્રી એ કમજોરી, સીધાઈ, ઉદારતા કે દયાની અતિશયતા છે.
મન્યન્તે દુર્જના નિત્યં સામ ચાપિ ભયોદયાત્ તસ્માદ્ દુર્જનમ્ આક્રાન્તું શ્રેયાન્પૌરુષસંશ્રયઃ
દુષ્ટ લોકો હંમેશાં માને છે કે મૈત્રી ભયથી થાય છે; તેથી દુષ્ટને વશ કરવા માટે બળ પર આધાર રાખવો શ્રેષ્ઠ છે.
આક્રાન્તે તુ ક્રિયા યુક્તા સતામેતન્મહાવ્રતમ્ દુર્જનઃ સુજનત્વાય કલ્પતે ન કદાચન
જ્યારે સારા લોકો પર આક્રમણ થાય ત્યારે કાર્ય કરવું યોગ્ય છે—એ તેમનો મોટો સંકલ્પ છે; દુષ્ટ કદી સારા બનતા નથી.
સુજનો ઽપિ સ્વભાવસ્ય ત્યાગં વાઞ્છેત્કદાચન એવં મે બુધ્યતે બુદ્ધિર્ યૂયમત્ર વ્યવસ્યત
સારો માણસ પણ ક્યારેક પોતાનો સ્વભાવ છોડવાની ઈચ્છા રાખે છે; એમ મારું મન સમજ્યું છે—હવે તમે નક્કી કરો.
એવમુક્તઃ સહસ્રાક્ષ એવમેવેત્યુવાચ તમ્ કર્તવ્યતાં સ સંચિન્ત્ય પ્રોવાચામરસંસદિ
આ રીતે સાંભળીને, સહસ્રનેત્રે 'એ જ યોગ્ય છે' એમ કહ્યું અને શું કરવું તે વિચારી, દેવસભામાં વાત કરી.
સાવધાનેન મે વાચં શૃણુધ્વં નાકવાસિનઃ ભવન્તો યજ્ઞભોક્તારસ્ તુષ્ટાત્માનો ઽતિસાત્ત્વિકાઃ
હે સ્વર્ગવાસીઓ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો. તમે યજ્ઞના ફળ ભોગો છો, મનથી સંતોષી અને અત્યંત શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવો છો.
સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતા નિત્યં જગતઃ પરિપાલકાઃ ભવતશ્ચાનિમિત્તેન બાધને દાનવેશ્વરાઃ
તમે હંમેશા તમારી મહિમામાં સ્થિર રહીને જગતની રક્ષા કરો છો. પણ, હે દેવતાઓના સ્વામી, દૈત્યપતિઓ કોઈ કારણ વિના તમારો વિરોધ કરે છે.
તેષાં સામાદિ નૈવાસ્તિ દણ્ડ એવ વિધીયતામ્ ક્રિયતાં સમરોદ્યોગઃ સૈન્યં સંયોજ્યતાં મમ
એમના માટે સમજાવટ કે અન્ય ઉપાય કામના નથી; માત્ર દંડ જ યોગ્ય છે. યુદ્ધની તૈયારી કરો અને મારી સેના ભેગી કરો.
આદ્રિયન્તાં ચ શસ્ત્રાણિ પૂજ્યન્તામસ્ત્રદેવતાઃ વાહનાનિ ચ યાનાનિ યોજયન્તુ મમામરાઃ
હથિયારોનું સન્માન કરો, શસ્ત્રદેવતાઓની પૂજા કરો. અમરદેવતાઓએ મારા માટે વાહનો અને રથો તૈયાર રાખો.
યમં સેનાપતિં કૃત્વા શીઘ્રમેવં દિવૌકસઃ ઇત્યુક્તાઃ સમનહ્યન્ત દેવાનાં યે પ્રધાનતઃ
યમરાજને સેના પ્રમુખ બનાવો અને તરત જ તૈયાર થાઓ, હે સ્વર્ગવાસીઓ. આવું કહેતાં મુખ્ય દેવતાઓએ તૈયારીઓ શરૂ કરી.
વાજિનામયુતેનાજૌ હેમઘણ્ટાપરિષ્કૃતમ્ નાનાશ્ચર્યગુણોપેતં સમ્પ્રાપ્તં સર્વદૈવતૈઃ
દસ હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલા, સુવર્ણ ઘંટીઓથી શોભિત અને અદ્ભુત ગુણોથી ભરપૂર એવો રથ બધા દેવતાઓએ લાવ્યો.
રથં માતલિના કૢપ્તં દેવરાજસ્ય દુર્જયમ્ યમો મહિષમાસ્થાય સેનાગ્રે સમવર્તત
માતલીએ દેવરાજ માટે અપરાજિત રથ તૈયાર કર્યો. યમરાજે પોતાના મહિષ પર ચડીને સેના આગળ સ્થાન લીધું.
ચણ્ડકિંકરવૃન્દેન સર્વતઃ પરિવારિતઃ કલ્પકાલોદ્ધતજ્વાલાપૂરિતામ્બરલોચનઃ
ભયાનક દૂતોથી ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલા, કલ્પાંતની જ્વાળાઓ જેવી આંખોથી આકાશ ભરાઈ ગયું.
હુતાશનશ્છાગરૂઢઃ શક્તિહસ્તો વ્યવસ્થિતઃ પવનો ઽઙ્કુશપાણિસ્તુ વિસ્તારિતમહાજવઃ
અગ્નિ દેવમાંમાં પર બેસીને હાથમાં ભાલા સાથે ઊભા રહ્યા; પવનદેવએ હાથમાં અંકુશ લઈને પોતાની મહાન ગતિ બતાવી.
ભુજગેન્દ્રસમારૂઢો જલેશો ભગવાન્સ્વયમ્ નરયુક્તરથે દેવો રાક્ષસેશો વિયચ્ચરઃ
જલદેવ પોતે મહાન સાપ પર આરૂઢ થયા; રાક્ષસાધિપતિ આકાશમાં મનુષ્યો જોડેલા રથ પર ફરતો હતો.
તીક્ષ્ણખડ્ગયુતો ભીમઃ સમરે સમવસ્થિતઃ મહાસિંહરવો દેવો ધનાધ્યક્ષો ગદાયુધઃ
તીક્ષ્ણ ખડગથી સજ્જ ભયાનક દેવ યુદ્ધમાં મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા; ધનના દેવ સિંહ જેવી ગર્જના સાથે ગદા ધારણ કરીને ઊભા રહ્યા.
ચન્દ્રાદિત્યાવશ્વિનૌ ચ ચતુરઙ્ગબલાન્વિતૌ રાજભિઃ સહિતાસ્તસ્થુર્ ગન્ધર્વા હેમભૂષણાઃ
ચંદ્ર, સૂર્ય અને અશ્વિનીકુમારો ચતુરંગી સેના સાથે રાજાઓ અને સુવર્ણભૂષિત ગંધર્વો સાથે ઊભા રહ્યા.
હેમપીતોત્તરાસઙ્ગાશ્ ચિત્રવર્મરથાયુધાઃ નાકપૃષ્ઠશિખણ્ડાસ્તુ વૈડૂર્યમકરધ્વજાઃ
સુવર્ણ પીળા ઉપરવસ્ત્ર પહેરેલા, રંગબેરંગી કવચ, રથ અને હથિયારો ધરાવનારા, સ્વર્ગની ઊંચાઈએ વજ્ર અને મકરચિહ્નવાળા ધ્વજાવાળા હતા.
જપારક્તોત્તરાસઙ્ગા રાક્ષસા રક્તમૂર્ધજાઃ ગૃધ્રધ્વજા મહાવીર્યા નિર્મલાયોવિભૂષણાઃ
રાક્ષસો લાલ જાપાની રંગના ઉપરવસ્ત્ર અને લોહી જેવા લાલ વાળ ધરાવતા, ગૃધ્રધ્વજવાળા, મહાન પરાક્રમી અને શુદ્ધ આભૂષણોથી શોભતા હતા.
મુસલાસિગદાહસ્તા રથે ચોષ્ણીષદંશિતાઃ મહામેઘરવા નાગા ભીમોલ્કાશનિહેતયઃ
મુસળ, તલવાર અને ગદા હાથમાં લઈને, રથ પર પાગડી પહેરીને, મહાન નાગો મેઘ જેવી ગર્જના કરતા અને ભયાનક ઉલ્કા તથા વીજળી ફેંકતા હતા.
યક્ષાઃ કૃષ્ણામ્બરભૃતો ભીમબાણધનુર્ધરાઃ તામ્રોલૂકધ્વજા રૌદ્રા હેમરત્નવિભૂષણાઃ
યક્ષો કાળા વસ્ત્રમાં, ભયાનક બાણ અને ધનુષ ધારણ કરીને, તાંબાના ઉલ્લૂના ધ્વજવાળા, ક્રોધી અને સુવર્ણ-મણિભૂષિત હતા.
દ્વીપિચર્મોત્તરાસઙ્ગં નિશાચરબલં બભૌ ગાર્ધ્રપત્ત્રધ્વજપ્રાયમ્ અસ્થિભૂષણભૂષિતમ્
રાત્રિમાં ફરનારી સેના વાઘછાલના ઉપરવસ્ત્ર પહેરીને, મોટેભાગે ગૃધ્રપાંખના ધ્વજવાળી અને હાડકાંના આભૂષણોથી શોભિત હતી.
મુસલાયુધદુષ્પ્રેક્ષ્યં નાનાપ્રાણિમહારવમ્ કિંનરાઃ શ્વેતવસનાઃ સિતપત્ત્રિપતાકિનઃ
મુસળધારી, ભયાનક દેખાવવાળી અને અનેક પ્રાણીઓની ગર્જના કરતા, કિન્નરોએ સફેદ વસ્ત્ર પહેરીને સફેદ પાંખવાળા ધ્વજ ધારણ કર્યા હતા.
મત્તેભવાહનપ્રાયાસ્ તીક્ષ્ણતોમરહેતયઃ મુક્તાજાલપરિષ્કારો હંસો રજતનિર્મિતઃ
મસ્ત હાથીઓ પર સવાર, હાથમાં તીખા ભાલા, ગળામાં મુક્તાની માળા, અને ચાંદીથી બનાવેલો હંસ – એમ શોભાયમાન હતા.
કેતુર્જલાધિનાથસ્ય ભીમધૂમધ્વજાનલઃ પદ્મરાગમહારત્નવિટપં ધનદસ્ય તુ
જળના દેવતાનો ધ્વજ ભયાનક ધૂમ્ર જ્વાળાવાળો હતો; ધનદેના ધ્વજ પર કમળમણિ અને મહામૂલ્યા રત્નોની ડાળી હતી.
ધ્વજં સમુચ્છ્રિતં ભાતિ ગન્તુકામમિવામ્બરમ્ વૃકેણ કાષ્ઠલોહેન યમસ્યાસીન્મહાધ્વજઃ
ઊંચે લહેરાતો ધ્વજ આકાશમાં જવા ઈચ્છે એવો તેજસ્વી લાગતો; યમરાજનો મહાધ્વજ વાઘે બનાવેલો લાકડું અને લોખંડનો હતો.
રાક્ષસેશસ્ય કેતોર્વૈ પ્રેતસ્ય મુખમાબભૌ હેમસિંહધ્વજૌ દેવૌ ચન્દ્રાર્કાવમિતદ્યુતી
રાક્ષસોના રાજાના ધ્વજ પર ભૂતનું મુખ દેખાતું; દેવતાઓના ધ્વજ સોનાના સિંહવાળા અને ચાંદ્રસૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતા હતા.