તસ્માજ્જયાયામરપુંગવાનાં ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીહરણાય શીઘ્રમ્ સંયોજ્યતાં મે રથમષ્ટચક્રં બલં ચ મે દુર્જયદૈત્યચક્રમ્ ધ્વજં ચ મે કાઞ્ચનપટ્ટનદ્ધં છત્ત્રં ચ મે મૌક્તિકજાલબદ્ધમ્
આથી, અમર દેવતાઓ પર વિજય મેળવવા અને ત્રણેય લોકનું ઐશ્વર્ય મેળવવા માટે, તરત જ મારા માટે આઠ ચકડી રથ તૈયાર કરો, મારી અજેય દૈત્યસેના ભેગી કરો, સોનાના પટ્ટાવાળો ધ્વજ અને મુક્તાની જાળથી ઢંકાયેલું છત્ર પણ તૈયાર કરો.
તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગ્રસનો નામ દાનવઃ સેનાનીર્ દૈત્યરાજસ્ય તથા ચક્રે બલાન્વિતઃ
તારકના વચન સાંભળી, ગ્રસન નામનો દૈત્ય, દૈત્યરાજાનો સેના પ્રમુખ, શક્તિ સાથે બધું એ જ પ્રમાણે તૈયાર કરવા લાગ્યો.
આહત્ય ભેરીં ગમ્ભીરાં દૈત્યાનાહૂય સત્વરઃ તુરગાણાં સહસ્રેણ ચક્રાષ્ટકવિભૂષિતમ્
ઘણો ઊંડો ઢોલ વગાડી, તેણે દૈત્યોને તરત બોલાવ્યા. તેના રથને આઠ ચક્કા અને હજાર ઘોડા જોડાયેલા હતા.
શુક્લામ્બરપરિષ્કારં ચતુર્યોજનવિસ્તૃતમ્ નાનાક્રીડાગૃહયુતં ગીતવાદ્યમનોહરમ્
સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલું એ રથ ચાર યોજન જેટલું પહોળું હતું, તેમાં અનેક રમણિય મકાનો હતા અને ગીત-વાદ્યની મીઠી ધ્વનિથી સૌને મોહી લેતો હતો.
વિમાનમિવ દેવસ્ય સુરભર્તુઃ શતક્રતોઃ દશકોટીશ્વરા દૈત્યા દૈત્યાનાં ચણ્ડવિક્રમાઃ
એ રથ દેવોના રાજા ઇન્દ્રના વિમાન જેવું લાગતું હતું. દસ કરોડ દૈત્યોએ, જેઓ બહુ જ ભયાનક અને શક્તિશાળી હતા, ત્યાં ભેગા થયા.
તેષામગ્રેસરો જમ્ભઃ કુજમ્ભો ઽનન્તરસ્તતઃ મહિષઃ કુઞ્જરો મેઘઃ કાલનેમિર્નિમિસ્તથા
એમાં સૌથી આગળ જંભ હતો, પછી કુજંભ, પછી મહિષ, પછી કુંજર, મેઘ, કાલનેમિ અને નિમિ આવ્યા.
મથનો જમ્ભકઃ શુમ્ભો દૈત્યેન્દ્રા દશ નાયકાઃ અન્યે ઽપિ શતશસ્તસ્ય પૃથિવીદલનક્ષમાઃ
મથન, જંભક અને શુમ્ભ—આ દસ દૈત્યરાજા મુખ્ય નેતા હતા. તેમના સાથે પૃથ્વી હલાવી શકે એવા સૈંકડો અન્ય દૈત્યો પણ હતા.
દૈત્યેન્દ્રા ગિરિવર્ષ્માણઃ સન્તિ ચણ્ડપરાક્રમાઃ નાનાયુધપ્રહરણા નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ
આ દૈત્યરાજાઓ પહાડ જેટલા ઊંચા અને ખૂબ જ પરાક્રમી હતા. તેઓ વિવિધ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ હતા.
તારકસ્યાભવત્કેતૂ રૌદ્રઃ કનકભૂષણઃ કેતુના મકરેણાપિ સેનાનીર્ ગ્રસનો ઽરિહા
તારકનું ધ્વજ બહુ જ ભયાનક અને સોનાથી શોભાયમાન હતું. ગ્રસણ, જે દુશ્મનોનો વિનાશક હતો, તે સેના પ્રમુખ હતો અને તેના ધ્વજ પર મકરનું ચિહ્ન હતું.
પૈશાચં યસ્ય વદનં જમ્ભસ્યાસીદયોમયમ્ ખરવિધૂતલાઙ્ગૂલં કુજમ્ભસ્યાભવદ્ધ્વજે
જંભના ધ્વજ પર લોખંડથી બનેલું પિશાચનું મુખ હતું. કુજંભના ધ્વજ પર લંબાતી પૂંછવાળો ગધેડો હતો.
મહિષસ્ય તુ ગોમાયુઃ કેતોર્હૈમસ્તદાભવત્ ધ્વાઙ્ક્ષો ધ્વજે તુ શુમ્ભસ્ય કૃષ્ણાયોમયમુચ્છ્રિતમ્
મહિષના ધ્વજ પર સોનાનો ગીધ હતો. શુમ્ભના ધ્વજ પર કાળાં લોખંડનો ઊંચો ગિધ બિરાજતો હતો.
અનેકાકારવિન્યાસાશ્ ચાન્યેષાં તુ ધ્વજાસ્તથા શતેન શીઘ્રવેગાણાં વ્યાઘ્રાણાં હેમમાલિનામ્
અન્ય દૈત્યોના ધ્વજો અનેક પ્રકારના હતા. ત્યાં સોનાની માળા પહેરેલા અને ઝડપથી દોડતા સો વાઘ પણ હતા.
ગ્રસનસ્ય રથો યુક્તાં કિઙ્કિણીજાલમાલિનામ્ શતેનાપિ ચ સિંહાનાં રથો જમ્ભસ્ય દુર્જયઃ
ગ્રસણનો રથ ઘંટડીવાળા સો સિંહોથી જોડાયેલો હતો. જંભનો ભયાનક રથ પણ સિંહોથી જ ખેંચાતો હતો.
કુજમ્ભસ્ય રથો યુક્તઃ પિશાચવદનૈઃ ખરૈઃ રથસ્તુ મહિષસ્યોષ્ટ્રૈર્ ગજસ્ય તુ તુરંગમૈઃ
કુજંભનો રથ પિશાચ જેવા ચહેરાવાળા ગધેડાઓએ ખેંચતો. મહિષનો રથ ઊંટોથી અને કુંજરનો રથ ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો.
મેષસ્ય દ્વીપિભિર્ભીમૈઃ કુઞ્જરૈઃ કાલનેમિનઃ પર્વતાભૈઃ સમારૂઢો નિમિર્મત્તૈર્મહાગજૈઃ
મેષનો રથ ભયાનક ચિત્તાઓએ ખેંચતો. કાલનેમિનો રથ પહાડ જેવા હાથીઓએ ખેંચ્યો અને નિમિ તો ઉગ્ર અને મસ્ત હાથીઓ પર સવાર હતો.
ચતુર્દન્તૈર્ગન્ધવદ્ભિઃ શિક્ષિતૈર્મેઘભૈરવૈઃ શતહસ્તાયતૈઃ કૃષ્ણૈસ્ તુરંગૈર્હેમભૂષણૈઃ
ચારે દાંતવાળા, સુગંધિત અને ગર્જના કરતા હાથીઓ, તેમજ સો હાથ જેટલા લાંબા, કાળા અને સોનાથી શોભતા ઘોડાઓ પણ હતા.
સિતચામરજાલેન શોભિતે દક્ષિણાં દિશમ્ સિતચન્દનચાર્વઙ્ગો નાનાપુષ્પસ્રજોજ્જ્વલઃ
દક્ષિણ દિશા સફેદ ચામરોથી શોભતી હતી. તેઓના શરીર પર સફેદ ચંદન લગાવેલું અને અનેક ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી તેઓ તેજસ્વી લાગતા હતા.
મથનો નામ દૈત્યેન્દ્રઃ પાશહસ્તો વ્યરાજત જમ્ભકઃ કિઙ્કિણીજાલમાલમુષ્ટ્રં સમાસ્થિતઃ
મથન નામનો દૈત્યરાજા હાથમાં ફાંસો લઈને તેજ પમાડતો હતો. જંભક ઘંટડીવાળા ઊંટ પર સવાર હતો.
કાલશુક્લમહામેષમ્ આરૂઢઃ શુમ્ભદાનવઃ અન્યે ઽપિ દાનવા વીરા નાનાવાહનગામિનઃ
શુમ્ભ દાનવ કાળાં અને મોટા મેષ પર સવાર હતો. બીજા વીર દાનવો પણ વિવિધ વાહનો પર સવાર હતા.
પ્રચણ્ડચિત્રકર્માણઃ કુણ્ડલોષ્ણીષભૂષણાઃ નાનાવિધોત્તરાસઙ્ગા નાનામાલ્યવિભૂષણાઃ
તેઓ ભયાનક અને અદ્ભુત કાર્યો કરતા, કાનમાં કુંડળ અને માથે પાગડી પહેરતા, વિવિધ પ્રકારના ઉપરના વસ્ત્રો અને અનેક ફૂલોની માળાઓથી શોભતા હતા.
નાનાસુગન્ધિગન્ધાઢ્યા નાનાબન્દિજનસ્તુતાઃ નાનાવાદ્યપરિસ્પન્દાશ્ ચાગ્રેસરમહારથાઃ
વિવિધ સુગંધોથી મહેકતા, અનેક સેવકો દ્વારા વખાણાતા, વિવિધ વાદ્યોના ગુંજનથી ગૂંજતા, એ અગ્રણિ મહારથીઓ આગળ વધ્યા.
નાનાશૌર્યકથાસક્તાસ્ તસ્મિન્સૈન્યે મહાસુરાઃ તદ્બલં દૈત્યસિંહસ્ય ભીમરૂપં વ્યજાયત
એ સૈન્યમાં મહાન વીરોએ શૌર્યની વાર્તાઓમાં મન મૂક્યું હતું; એ રીતે દૈત્યસિંહનું ભયાનક બળ દેખાઈ આવ્યું.
પ્રમત્તચણ્ડમાતંગતુરંગરથસંકુલમ્ પ્રતસ્થે ઽમરયુદ્ધાય બહુપત્તિપતાકિ તત્
મસ્ત અને ઉગ્ર હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલું, અનેક ધ્વજાવાળું એ સૈન્ય દેવો સાથે યુદ્ધ કરવા માટે નીકળી પડ્યું.
એતસ્મિન્નન્તરે વાયુર્ દેવદૂતો ઽમ્બરાલયે દૃષ્ટ્વા સ દાનવબલં જગામેન્દ્રસ્ય શંસિતુમ્
એ દરમિયાન, દેવદૂત વાયુએ આ દાનવોનું સૈન્ય આકાશમાંથી જોઈને, એ સમાચાર ઈન્દ્રને જણાવવા ગયો.
સ ગત્વા તુ સભાં દિવ્યાં મહેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ શશંસ મધ્યે દેવાનાં તત્કાર્યં સમુપસ્થિતમ્
પછી તે મહાત્મા મહેન્દ્રની દિવ્ય સભામાં પહોંચીને, દેવોના વચ્ચે એ ઘટનાની જાણ કરી.
તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્તુ નિમીલિતવિલોચનઃ બૃહસ્પતિમુવાચેદં વાક્યં કાલે મહાભુજઃ
આ સાંભળીને દેવરાજે આંખો બંધ કરી, બળવાન બૃહસ્પતિને યોગ્ય સમયે એ વાત કહી.
સમ્પ્રાપ્તો ઽતિ વિમર્દો ઽયં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ કાર્યં કિમત્ર તદ્બ્રૂહિ નીત્યુપાયસમન્વિતમ્
હવે દેવો અને દાનવો વચ્ચે મોટું સંઘર્ષ ઊભું થયો છે; હવે શું કરવું જોઈએ? યોગ્ય રીત સાથે કહો.
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં મહેન્દ્રસ્ય ગિરાંપતિઃ ઇત્યુવાચ મહાભાગો બૃહસ્પતિરુદારધીઃ
મહેન્દ્રના આ વચન સાંભળીને, વાણીના સ્વામી, મહાન અને ઉદારમન બૃહસ્પતિએ કહ્યું:
સામપૂર્વા સ્મૃતા નીતિશ્ ચતુરઙ્ગા પતાકિની જિગીષતાં સુરશ્રેષ્ઠ સ્થિતિરેષા સનાતની
મૈત્રીથી શરૂ થતી, ચાર અંગો અને ધ્વજાવાળી નીતિ, જય ઈચ્છનાર માટે હંમેશાં યોગ્ય છે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.
સામ ભેદસ્તથા દાનં દણ્ડશ્ચાઙ્ગચતુષ્ટયમ્ નીતૌ ક્રમાદ્દેશકાલરિપુયોગ્યક્રમાદિદમ્
મૈત્રી, ફૂટ, દાન અને દંડ—આ નીતિના ચાર ભાગ છે, જે સ્થળ, સમય, શત્રુ અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે વાપરવા.