ઇત્યુક્તસ્તારકો દૈત્યઃ પ્રણમ્યાત્મભુવં વિભુમ્ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા પ્રણતઃ પૃથુવિક્રમઃ
આ રીતે સંભળીને દૈત્ય તારકે આત્મભૂ બ્રહ્માજીને નમન કર્યું અને હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી, બોલ્યો.
દેવભૂતમનોવાસ વેત્સિ જન્તુવિચેષ્ટિતમ્ કૃતપ્રતિકૃતાકાઙ્ક્ષી જિગીષુઃ પ્રાયશો જનઃ
હે ભગવાન, તમે દેવતાઓના મન અને સર્વ જીવોની ક્રિયાઓ જાણો છો; લોકો ફળ કે બદલો મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે જીતવા ઈચ્છે છે.
વયં ચ જાતિધર્મેણ કૃતવૈરાઃ સહામરૈઃ તૈશ્ચ નિઃશેષિતા દૈત્યાઃ ક્રૂરૈઃ સંત્યજ્ય ધર્મિતામ્ તેષામહં સમુદ્ધર્તા ભવેયમિતિ મે મતિઃ
અમે જન્મ અને ધર્મથી અમર દેવતાઓ સાથે શત્રુતા રાખીએ છીએ; એ ક્રૂર દેવતાઓએ અમારા દૈત્યોને ધર્મ છોડીને નષ્ટ કરી દીધા છે. હવે હું એમનો ઉદ્ધારક બનવા માગું છું—એજ મારી મનોકામના છે.
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અસ્ત્રાણાં ચ મહૌજસામ્ સ્યામહં પરમો હ્યેષ વરો મમ હૃદિ સ્થિતઃ
હું બધા જીવો અને શક્તિશાળી શસ્ત્રોથી અવિનાશી બની જઉં—આ સર્વોચ્ચ વરદાન મારા હૃદયમાં સ્થિર છે.
એતન્મે દેહિ દેવેશ નાન્યો મે રોચતે વરઃ તમુવાચ તતો દૈત્યં વિરિઞ્ચિઃ સુરનાયકઃ
હે દેવોના સ્વામી, મને આ વરદાન આપો; બીજું કંઈ મને પસંદ નથી. પછી બ્રહ્મા દેવએ, દેવોના નેતા, એ દૈત્યને આ રીતે કહ્યું.
ન યુજ્યન્તે વિના મૃત્યું દેહિનો દૈત્યસત્તમ યતસ્તતો ઽપિ વરય મૃત્યું યસ્માન્ન શઙ્કસે
હે શ્રેષ્ઠ દૈત્ય, શરીરધારી જીવો મૃત્યુ વિના રહી શકતા નથી; તેથી, મૃત્યુ સિવાય બીજું વરદાન માગો, કારણ કે તું તેને ડરેતો નથી.
તતઃ સંચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રઃ શિશોર્વૈ સપ્તવાસરાત્ વવ્રે મહાસુરો મૃત્યુમ્ અવલેપેન મોહિતઃ
પછી દૈતોના રાજાએ, અહંકારથી મોહિત થઈ, વિચાર કરીને, બાળક રૂપે જન્મ્યા પછી સાતમા દિવસે જ મૃત્યુ મળે એવું વરદાન માગ્યું.
બ્રહ્મા ચાસ્મૈ વરં દત્ત્વા યત્કિંચિન્મનસેપ્સિતમ્ જગામ ત્રિદિવં દેવો દૈત્યો ઽપિ સ્વકમાલયમ્
બ્રહ્માજીએ તેને મનમાં ઇચ્છેલું જે કંઈ હતું તે વરદાન આપી, સ્વર્ગમાં ચાલ્યા ગયા; અને દૈત્ય પણ પોતાના ઘર પર પાછો ફર્યો.
ઉત્તીર્ણં તપસસ્તં તુ દૈત્યં દૈત્યેશ્વરાસ્તથા પરિવવ્રુઃ સહસ્રાક્ષં દિવિ દેવગણા યથા
જ્યારે એ દૈત્યે તપ પૂર્ણ કર્યું, ત્યારે દૈતોના રાજાઓ એના આસપાસ ભેગા થયા, જેમ સ્વર્ગમાં દેવતાઓ ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તસ્મિન્મહતિ રાજ્યસ્થે તારકે દૈત્યનન્દને ઋતવો મૂર્તિમન્તશ્ચ સ્વકાલગુણબૃંહિતાઃ
જ્યારે તારક, દૈતોને આનંદ આપનાર, મહાન રાજ્યમાં બેઠો હતો, ત્યારે ઋતુઓ પણ પોતાની પોતાની વિશેષતાઓ સાથે સ્વરૂપ ધારણ કરીને હાજર થઈ.
અભવન્કિંકરાસ્તસ્ય લોકપાલાશ્ચ સર્વશઃ કાન્તિર્દ્યુતિર્ધૃતિર્મેધા શ્રીરવેક્ષ્ય ચ દાનવમ્
બધા લોકપાલો એના સેવક બની ગયા; સૌંદર્ય, તેજ, ધૈર્ય, બુદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ એ દાનવને રક્ષવા લાગ્યા.
પરિવવ્રુર્ગુણાકીર્ણા નિશ્છિદ્રાઃ સર્વ એવ હિ કાલાગુરુવિલિપ્તાઙ્ગં મહામુકુટભૂષણમ્
સૌ ગુણોથી યુક્ત અને નિર્દોષ એવા એ દૈત્યને, સુગંધિત અગરુથી અંકિત શરીર અને મોટા મુગટથી શોભિત માથું, બધાએ ઘેરી લીધો.
રુચિરાઙ્ગદનદ્ધાઙ્ગં મહાસિંહાસને સ્થિતમ્ વીજયન્ત્યપ્સરઃશ્રેષ્ઠા ભૃશં મુઞ્ચન્તિ નૈવ તાઃ
એના અંગો સુંદર કંગણોથી સજ્જ હતા, અને એ મહાસિંહાસન પર બેઠો હતો; શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ સતત પંખો કરી રહી હતી, એક ક્ષણ પણ અટકતી ન હતી.
ચન્દ્રાર્કૌ દીપમાર્ગેષુ વ્યજનેષુ ચ મારુતઃ કૃતાન્તો ઽગ્રેસરસ્તસ્ય બભૂવુર્મુનિસત્તમાઃ
ચાંદ્ર અને સૂર્ય એના માર્ગે દીવો બની ગયા, પવન પંખો બન્યો; અને યમરાજ એના આગળ આગળ ચાલતા હતા, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ.
એવં પ્રયાતિ કાલે તુ વિતતે તારકાસુરઃ બભાષે સચિવાન્દૈત્યઃ પ્રભૂતવરદર્પિતઃ
આ રીતે સમય પસાર થતો ગયો, ત્યારે અનેક વરદાનના અહંકારથી ભરેલો તારકાસુરે પોતાના દૈત્ય મંત્રીઓને સંબોધ્યા.
રાજ્યેન કારણં કિં મે ત્વ્ અનાક્રમ્ય ત્રિવિષ્ટપમ્ અનિર્યાપ્ય સુરૈર્વૈરં કા શાન્તિર્હૃદયે મમ
મારે સ્વર્ગ જીત્યા વિના, અને દેવતાઓ સાથેની દુશ્મનાવટ પૂરી કર્યા વિના, આ રાજ્યનું શું કામ? મારા હૃદયને શાંતિ કેવી રીતે મળે?
ભુઞ્જતે ઽદ્યાપિ યજ્ઞાંશાન્ અમરા નાક એવ હિ વિષ્ણુઃ શ્રિયં ન જહતિ તિષ્ઠતે ચ ગતભ્રમઃ
આજે પણ અમર દેવતાઓ સ્વર્ગમાં યજ્ઞના ભાગ ભોગવે છે; વિષ્ણુ પોતાનું ઐશ્વર્ય છોડતા નથી અને મોહથી મુક્ત રહી છે.
સ્વસ્થાભિઃ સ્વર્ગનારીભિઃ પીડ્યન્તે ઽમરવલ્લભાઃ સોત્પલા મદિરામોદા દિવિ ક્રીડાયનેષુ ચ
સ્વર્ગના સ્ત્રીઓ, કમળ અને મદિરાથી મસ્ત થઈ, રમણીઓ પોતાના સૌંદર્યથી દેવતાઓને રમણસ્થળોમાં અને ઉદ્યાનોમાં મોહિત કરે છે.
લબ્ધ્વા જન્મ ન યઃ કશ્ચિદ્ ઘટયેત્પૌરુષં નરઃ જન્મ તસ્ય વૃથા ભૂતમ્ અજન્મા તુ વિશિષ્યતે
જે મનુષ્યે જન્મ લઈને પણ પરાક્રમ માટે પ્રયત્ન કરતો નથી, એનો જન્મ વ્યર્થ છે; એવો માણસ જે જન્મ્યો જ નથી, એ પણ એના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
માતાપિતૃભ્યાં ન કરોતિ કામાન્ બન્ધૂનશોકાન્ન કરોતિ યો વા કીર્તિં હિ વા નાર્જયતે હિમાભાં પુમાન્સ જાતો ઽપિ મૃતો મતં મે
જે પુત્ર માતા-પિતાની ઇચ્છા પૂરી કરતો નથી, સંબંધીઓના દુઃખ દૂર કરતો નથી, કે ચાંદની જેવી શુદ્ધ કીર્તિ મેળવતો નથી, એવો માણસ જન્મ્યો હોવા છતાં મારે મરેલો જ ગણાય છે.
તસ્માજ્જયાયામરપુંગવાનાં ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીહરણાય શીઘ્રમ્ સંયોજ્યતાં મે રથમષ્ટચક્રં બલં ચ મે દુર્જયદૈત્યચક્રમ્ ધ્વજં ચ મે કાઞ્ચનપટ્ટનદ્ધં છત્ત્રં ચ મે મૌક્તિકજાલબદ્ધમ્
આથી, અમર દેવતાઓ પર વિજય મેળવવા અને ત્રણેય લોકનું ઐશ્વર્ય મેળવવા માટે, તરત જ મારા માટે આઠ ચકડી રથ તૈયાર કરો, મારી અજેય દૈત્યસેના ભેગી કરો, સોનાના પટ્ટાવાળો ધ્વજ અને મુક્તાની જાળથી ઢંકાયેલું છત્ર પણ તૈયાર કરો.
તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગ્રસનો નામ દાનવઃ સેનાનીર્ દૈત્યરાજસ્ય તથા ચક્રે બલાન્વિતઃ
તારકના વચન સાંભળી, ગ્રસન નામનો દૈત્ય, દૈત્યરાજાનો સેના પ્રમુખ, શક્તિ સાથે બધું એ જ પ્રમાણે તૈયાર કરવા લાગ્યો.
આહત્ય ભેરીં ગમ્ભીરાં દૈત્યાનાહૂય સત્વરઃ તુરગાણાં સહસ્રેણ ચક્રાષ્ટકવિભૂષિતમ્
ઘણો ઊંડો ઢોલ વગાડી, તેણે દૈત્યોને તરત બોલાવ્યા. તેના રથને આઠ ચક્કા અને હજાર ઘોડા જોડાયેલા હતા.
શુક્લામ્બરપરિષ્કારં ચતુર્યોજનવિસ્તૃતમ્ નાનાક્રીડાગૃહયુતં ગીતવાદ્યમનોહરમ્
સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલું એ રથ ચાર યોજન જેટલું પહોળું હતું, તેમાં અનેક રમણિય મકાનો હતા અને ગીત-વાદ્યની મીઠી ધ્વનિથી સૌને મોહી લેતો હતો.
વિમાનમિવ દેવસ્ય સુરભર્તુઃ શતક્રતોઃ દશકોટીશ્વરા દૈત્યા દૈત્યાનાં ચણ્ડવિક્રમાઃ
એ રથ દેવોના રાજા ઇન્દ્રના વિમાન જેવું લાગતું હતું. દસ કરોડ દૈત્યોએ, જેઓ બહુ જ ભયાનક અને શક્તિશાળી હતા, ત્યાં ભેગા થયા.
તેષામગ્રેસરો જમ્ભઃ કુજમ્ભો ઽનન્તરસ્તતઃ મહિષઃ કુઞ્જરો મેઘઃ કાલનેમિર્નિમિસ્તથા
એમાં સૌથી આગળ જંભ હતો, પછી કુજંભ, પછી મહિષ, પછી કુંજર, મેઘ, કાલનેમિ અને નિમિ આવ્યા.
મથનો જમ્ભકઃ શુમ્ભો દૈત્યેન્દ્રા દશ નાયકાઃ અન્યે ઽપિ શતશસ્તસ્ય પૃથિવીદલનક્ષમાઃ
મથન, જંભક અને શુમ્ભ—આ દસ દૈત્યરાજા મુખ્ય નેતા હતા. તેમના સાથે પૃથ્વી હલાવી શકે એવા સૈંકડો અન્ય દૈત્યો પણ હતા.
દૈત્યેન્દ્રા ગિરિવર્ષ્માણઃ સન્તિ ચણ્ડપરાક્રમાઃ નાનાયુધપ્રહરણા નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ
આ દૈત્યરાજાઓ પહાડ જેટલા ઊંચા અને ખૂબ જ પરાક્રમી હતા. તેઓ વિવિધ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ હતા.
તારકસ્યાભવત્કેતૂ રૌદ્રઃ કનકભૂષણઃ કેતુના મકરેણાપિ સેનાનીર્ ગ્રસનો ઽરિહા
તારકનું ધ્વજ બહુ જ ભયાનક અને સોનાથી શોભાયમાન હતું. ગ્રસણ, જે દુશ્મનોનો વિનાશક હતો, તે સેના પ્રમુખ હતો અને તેના ધ્વજ પર મકરનું ચિહ્ન હતું.
પૈશાચં યસ્ય વદનં જમ્ભસ્યાસીદયોમયમ્ ખરવિધૂતલાઙ્ગૂલં કુજમ્ભસ્યાભવદ્ધ્વજે
જંભના ધ્વજ પર લોખંડથી બનેલું પિશાચનું મુખ હતું. કુજંભના ધ્વજ પર લંબાતી પૂંછવાળો ગધેડો હતો.