સાધુ સાધ્વિત્યવોચંસ્તે તત્ર દૈત્યાઃ સવિસ્મયાઃ સો ઽગચ્છત્પારિયાત્રસ્ય ગિરેઃ કન્દરમુત્તમમ્
દૈત્યોએ આશ્ચર્યથી કહ્યું, 'સારા, ખૂબ સારું!' અને પછી તે પારીયાત્ર પર્વતની શ્રેષ્ઠ ગુફામાં ગયો.
સર્વર્તુકુસુમાકીર્ણં નાનૌષધિવિદીપિતમ્ નાનાધાતુરસસ્રાવચિત્રં નાનાગુહાગૃહમ્
એ ગુફા દરેક ઋતુના ફૂલોથી શોભાયમાન હતી, વિવિધ ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઉજવાઈ રહી હતી, અનેક ખનિજોના પ્રવાહોથી ભરેલી હતી અને અનેક પ્રકારની ગુફાઓ અને રહેઠાણોથી સજ્જ હતી.
ગહનૈઃ સર્વતો ગૂઢં ચિત્રકલ્પદ્રુમાશ્રયમ્ અનેકાકારબહુલં પૃથક્પક્ષિકુલાકુલમ્
એ ચારે બાજુ ઘન ઝાડીઓથી છુપાયેલી હતી, ચિત્રવત કલ્પવૃક્ષોથી છાયાયમાન હતી, અનેક પ્રકારના રૂપોથી અને જુદી-જુદી જાતિના પક્ષીઓના ટોળા થી ભરપૂર હતી.
નાનાપ્રસ્રવણોપેતં નાનાવિધજલાશયમ્ પ્રાપ્ય તત્કન્દરં દૈત્યશ્ ચચાર વિપુલં તપઃ
એ ગુફા અનેક ઝરણાઓ અને વિવિધ જળાશયોથી ભરપૂર હતી; ત્યાં દૈત્ય પહોંચ્યો અને વિશાળ તપ શરૂ કર્યું.
નિરાહારઃ પઞ્ચતપાઃ પત્ત્રભુગ્વારિભોજનઃ શતં શતં સમાનાં તુ તપાંસ્યેતાનિ સો ઽકરોત્
એણે ઉપવાસ કર્યો, પાંચ પ્રકારની તપસ્યા કરી, પાંદડા અને પાણીનું જ આહાર લીધું; એ રીતે એણે અનેક સો વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
તતઃ સ્વદેહાદુત્કૃત્ય કર્ષં કર્ષં દિને દિને માંસસ્યાગ્નૌ જુહાવાસૌ તતો નિર્માંસતાં ગતઃ
પછી એ રોજ પોતાના શરીરમાંથી માંસ કાપી અગ્નિમાં આહુતિ આપતો રહ્યો; આમ કરીને એ સંપૂર્ણ માંસવિહોણો થઈ ગયો.
તસ્મિન્નિર્માંસતાં યાતે તપોરાશિત્વમાગતે જજ્વલુઃ સર્વભૂતાનિ તેજસા તસ્ય સર્વતઃ
જ્યારે એ માંસવિહોણો થયો અને તપશક્તિ એકત્ર કરી, ત્યારે એની તેજસ્વી શક્તિથી બધા જીવોમાં પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો.
ઉદ્વિગ્નાશ્ચ સુરાઃ સર્વે તપસા તસ્ય ભીષિતાઃ એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા પરમં તોષમાગતઃ
એની તપસ્યાથી બધા દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા અને ડરી ગયા; એ સમયે બ્રહ્માજી ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
તારકસ્ય વરં દાતું જગામ ત્રિદશાલયાત્ પ્રાપ્ય તં શૈલરાજાનં સ ગિરેઃ કન્દરસ્થિતમ્ ઉવાચ તારકં દેવો ગિરા મધુરયા યુતઃ
તારકને વરદાન આપવા માટે બ્રહ્માજી દેવલોકમાંથી આવ્યા; પર્વતરાજની ગુફામાં એને જોઈ, બ્રહ્માજી મીઠા શબ્દોમાં તારકને બોલ્યા.
પુત્રાલં તપસા તે ઽસ્તુ નાસ્ત્યસાધ્યં તવાધુના વરં વૃણીષ્વ રુચિરં યત્તે મનસિ વર્તતે
બેટા, હવે તારી તપસ્યા પૂરતી છે; હવે તારા માટે કંઈ અશક્ય નથી. તારા મનમાં જે સુંદર વરદાન હોય, તે માગ.
ઇત્યુક્તસ્તારકો દૈત્યઃ પ્રણમ્યાત્મભુવં વિભુમ્ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા પ્રણતઃ પૃથુવિક્રમઃ
આ રીતે સંભળીને દૈત્ય તારકે આત્મભૂ બ્રહ્માજીને નમન કર્યું અને હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી, બોલ્યો.
દેવભૂતમનોવાસ વેત્સિ જન્તુવિચેષ્ટિતમ્ કૃતપ્રતિકૃતાકાઙ્ક્ષી જિગીષુઃ પ્રાયશો જનઃ
હે ભગવાન, તમે દેવતાઓના મન અને સર્વ જીવોની ક્રિયાઓ જાણો છો; લોકો ફળ કે બદલો મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે જીતવા ઈચ્છે છે.
વયં ચ જાતિધર્મેણ કૃતવૈરાઃ સહામરૈઃ તૈશ્ચ નિઃશેષિતા દૈત્યાઃ ક્રૂરૈઃ સંત્યજ્ય ધર્મિતામ્ તેષામહં સમુદ્ધર્તા ભવેયમિતિ મે મતિઃ
અમે જન્મ અને ધર્મથી અમર દેવતાઓ સાથે શત્રુતા રાખીએ છીએ; એ ક્રૂર દેવતાઓએ અમારા દૈત્યોને ધર્મ છોડીને નષ્ટ કરી દીધા છે. હવે હું એમનો ઉદ્ધારક બનવા માગું છું—એજ મારી મનોકામના છે.
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અસ્ત્રાણાં ચ મહૌજસામ્ સ્યામહં પરમો હ્યેષ વરો મમ હૃદિ સ્થિતઃ
હું બધા જીવો અને શક્તિશાળી શસ્ત્રોથી અવિનાશી બની જઉં—આ સર્વોચ્ચ વરદાન મારા હૃદયમાં સ્થિર છે.
એતન્મે દેહિ દેવેશ નાન્યો મે રોચતે વરઃ તમુવાચ તતો દૈત્યં વિરિઞ્ચિઃ સુરનાયકઃ
હે દેવોના સ્વામી, મને આ વરદાન આપો; બીજું કંઈ મને પસંદ નથી. પછી બ્રહ્મા દેવએ, દેવોના નેતા, એ દૈત્યને આ રીતે કહ્યું.
ન યુજ્યન્તે વિના મૃત્યું દેહિનો દૈત્યસત્તમ યતસ્તતો ઽપિ વરય મૃત્યું યસ્માન્ન શઙ્કસે
હે શ્રેષ્ઠ દૈત્ય, શરીરધારી જીવો મૃત્યુ વિના રહી શકતા નથી; તેથી, મૃત્યુ સિવાય બીજું વરદાન માગો, કારણ કે તું તેને ડરેતો નથી.
તતઃ સંચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રઃ શિશોર્વૈ સપ્તવાસરાત્ વવ્રે મહાસુરો મૃત્યુમ્ અવલેપેન મોહિતઃ
પછી દૈતોના રાજાએ, અહંકારથી મોહિત થઈ, વિચાર કરીને, બાળક રૂપે જન્મ્યા પછી સાતમા દિવસે જ મૃત્યુ મળે એવું વરદાન માગ્યું.
બ્રહ્મા ચાસ્મૈ વરં દત્ત્વા યત્કિંચિન્મનસેપ્સિતમ્ જગામ ત્રિદિવં દેવો દૈત્યો ઽપિ સ્વકમાલયમ્
બ્રહ્માજીએ તેને મનમાં ઇચ્છેલું જે કંઈ હતું તે વરદાન આપી, સ્વર્ગમાં ચાલ્યા ગયા; અને દૈત્ય પણ પોતાના ઘર પર પાછો ફર્યો.
ઉત્તીર્ણં તપસસ્તં તુ દૈત્યં દૈત્યેશ્વરાસ્તથા પરિવવ્રુઃ સહસ્રાક્ષં દિવિ દેવગણા યથા
જ્યારે એ દૈત્યે તપ પૂર્ણ કર્યું, ત્યારે દૈતોના રાજાઓ એના આસપાસ ભેગા થયા, જેમ સ્વર્ગમાં દેવતાઓ ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તસ્મિન્મહતિ રાજ્યસ્થે તારકે દૈત્યનન્દને ઋતવો મૂર્તિમન્તશ્ચ સ્વકાલગુણબૃંહિતાઃ
જ્યારે તારક, દૈતોને આનંદ આપનાર, મહાન રાજ્યમાં બેઠો હતો, ત્યારે ઋતુઓ પણ પોતાની પોતાની વિશેષતાઓ સાથે સ્વરૂપ ધારણ કરીને હાજર થઈ.
અભવન્કિંકરાસ્તસ્ય લોકપાલાશ્ચ સર્વશઃ કાન્તિર્દ્યુતિર્ધૃતિર્મેધા શ્રીરવેક્ષ્ય ચ દાનવમ્
બધા લોકપાલો એના સેવક બની ગયા; સૌંદર્ય, તેજ, ધૈર્ય, બુદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ એ દાનવને રક્ષવા લાગ્યા.
પરિવવ્રુર્ગુણાકીર્ણા નિશ્છિદ્રાઃ સર્વ એવ હિ કાલાગુરુવિલિપ્તાઙ્ગં મહામુકુટભૂષણમ્
સૌ ગુણોથી યુક્ત અને નિર્દોષ એવા એ દૈત્યને, સુગંધિત અગરુથી અંકિત શરીર અને મોટા મુગટથી શોભિત માથું, બધાએ ઘેરી લીધો.
રુચિરાઙ્ગદનદ્ધાઙ્ગં મહાસિંહાસને સ્થિતમ્ વીજયન્ત્યપ્સરઃશ્રેષ્ઠા ભૃશં મુઞ્ચન્તિ નૈવ તાઃ
એના અંગો સુંદર કંગણોથી સજ્જ હતા, અને એ મહાસિંહાસન પર બેઠો હતો; શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ સતત પંખો કરી રહી હતી, એક ક્ષણ પણ અટકતી ન હતી.
ચન્દ્રાર્કૌ દીપમાર્ગેષુ વ્યજનેષુ ચ મારુતઃ કૃતાન્તો ઽગ્રેસરસ્તસ્ય બભૂવુર્મુનિસત્તમાઃ
ચાંદ્ર અને સૂર્ય એના માર્ગે દીવો બની ગયા, પવન પંખો બન્યો; અને યમરાજ એના આગળ આગળ ચાલતા હતા, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ.
એવં પ્રયાતિ કાલે તુ વિતતે તારકાસુરઃ બભાષે સચિવાન્દૈત્યઃ પ્રભૂતવરદર્પિતઃ
આ રીતે સમય પસાર થતો ગયો, ત્યારે અનેક વરદાનના અહંકારથી ભરેલો તારકાસુરે પોતાના દૈત્ય મંત્રીઓને સંબોધ્યા.
રાજ્યેન કારણં કિં મે ત્વ્ અનાક્રમ્ય ત્રિવિષ્ટપમ્ અનિર્યાપ્ય સુરૈર્વૈરં કા શાન્તિર્હૃદયે મમ
મારે સ્વર્ગ જીત્યા વિના, અને દેવતાઓ સાથેની દુશ્મનાવટ પૂરી કર્યા વિના, આ રાજ્યનું શું કામ? મારા હૃદયને શાંતિ કેવી રીતે મળે?
ભુઞ્જતે ઽદ્યાપિ યજ્ઞાંશાન્ અમરા નાક એવ હિ વિષ્ણુઃ શ્રિયં ન જહતિ તિષ્ઠતે ચ ગતભ્રમઃ
આજે પણ અમર દેવતાઓ સ્વર્ગમાં યજ્ઞના ભાગ ભોગવે છે; વિષ્ણુ પોતાનું ઐશ્વર્ય છોડતા નથી અને મોહથી મુક્ત રહી છે.
સ્વસ્થાભિઃ સ્વર્ગનારીભિઃ પીડ્યન્તે ઽમરવલ્લભાઃ સોત્પલા મદિરામોદા દિવિ ક્રીડાયનેષુ ચ
સ્વર્ગના સ્ત્રીઓ, કમળ અને મદિરાથી મસ્ત થઈ, રમણીઓ પોતાના સૌંદર્યથી દેવતાઓને રમણસ્થળોમાં અને ઉદ્યાનોમાં મોહિત કરે છે.
લબ્ધ્વા જન્મ ન યઃ કશ્ચિદ્ ઘટયેત્પૌરુષં નરઃ જન્મ તસ્ય વૃથા ભૂતમ્ અજન્મા તુ વિશિષ્યતે
જે મનુષ્યે જન્મ લઈને પણ પરાક્રમ માટે પ્રયત્ન કરતો નથી, એનો જન્મ વ્યર્થ છે; એવો માણસ જે જન્મ્યો જ નથી, એ પણ એના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
માતાપિતૃભ્યાં ન કરોતિ કામાન્ બન્ધૂનશોકાન્ન કરોતિ યો વા કીર્તિં હિ વા નાર્જયતે હિમાભાં પુમાન્સ જાતો ઽપિ મૃતો મતં મે
જે પુત્ર માતા-પિતાની ઇચ્છા પૂરી કરતો નથી, સંબંધીઓના દુઃખ દૂર કરતો નથી, કે ચાંદની જેવી શુદ્ધ કીર્તિ મેળવતો નથી, એવો માણસ જન્મ્યો હોવા છતાં મારે મરેલો જ ગણાય છે.