વિષણ્ણમનસો દેવાઃ સમહેન્દ્રાસ્તદાભવન્ વરાઙ્ગી સ્વસુતં દૃષ્ટ્વા હર્ષેણાપૂરિતા તદા
દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર પણ દુઃખી અને નિરાશ થઈ ગયા. વરાંગી પોતાના દીકરાને જોઈને આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
બહુ મેને ન દેવેન્દ્રવિજયં તુ તદેવ સા જાતમાત્રસ્તુ દૈત્યેન્દ્રસ્ તારકશ્ચણ્ડવિક્રમઃ
એમણે ઇન્દ્રના વિજયને ખાસ મહત્વ આપ્યું નહીં. નવજાત દૈત્યરાજા તારક બહુ જ ભયાનક પરાક્રમી હતો.
અભિષિક્તો ઽસુરૈઃ સર્વૈઃ કુજમ્ભમહિષાદિભિઃ સર્વાસુરમહારાજ્યે પૃથિવીતુલનક્ષમૈઃ
કુજંભ, મહિષ અને બીજા બધા દૈત્યો એના રાજતિલક માટે એકઠા થયા અને ધરતી હલાવી શકે એવો દૈત્યોમાં સર્વોચ્ચ રાજા બનાવ્યો.
સ તુ પ્રાપ્ય મહારાજ્યં તારકો મુનિસત્તમાઃ ઉવાચ દાનવશ્રેષ્ઠાન્ યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ
મહાન રાજ્ય મેળવ્યા પછી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તારકે શ્રેષ્ઠ દાનવોને સમજદારી ભર્યું વચન કહ્યું.
શૃણુધ્વમસુરાઃ સર્વે વાક્યં મમ મહાબલાઃ શ્રેયસે ક્રિયતાં બુદ્ધિઃ સર્વૈઃ કૃત્યસ્ય સંવિધૌ
હે મહાબલી દૈત્યો, તમે બધા મારા વચન સાંભળો. આપણા સર્વાંગી કલ્યાણ માટે, બધાએ મળીને વિચાર કરવો જોઈએ.
વંશક્ષયકરા દેવાઃ સર્વેષામેવ દાનવાઃ અસ્માકં જાતિધર્મો વૈ વિરૂઢં વૈરમક્ષયમ્
દેવતાઓ આપણા વંશનો નાશ કરે છે; બધા દૈત્યો, આપણી જાતિનો સ્વભાવ એ છે કે દેવતાઓ સાથે અમર વૈર રાખવું.
વયમદ્ય ગમિષ્યામઃ સુરાણાં નિગ્રહાય તુ સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય સર્વ એવ ન સંશયઃ
આજે આપણે સૌ મળીને દેવતાઓને જીતવા જઈશું, અને આપણા પોતાના બળ પર આધાર રાખીશું—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કિંતુ નાતપસા યુક્તો મન્યે ઽહં સુરસંગમમ્ અહમાદૌ કરિષ્યામિ તતો ઘોરં દિતેઃ સુતાઃ
પણ હું માનું છું કે વિના તપસ્યા દેવતાઓનો સામનો કરવો યોગ્ય નથી; પહેલા હું તપ કરું, પછી દિતિના પુત્રો ભયાનક યુદ્ધ કરશે.
તતઃ સુરાન્વિજેષ્યામો ભોક્ષ્યામો ઽથ જગત્ત્રયમ્ સ્થિરોપાયો હિ પુરુષઃ સ્થિરશ્રીરપિ જાયતે
પછી આપણે દેવતાઓને હરાવીને ત્રણેય લોકનો આનંદ માણીશું; કારણ કે જે મનુષ્ય દૃઢ નિશ્ચય રાખે છે, તેને ચિરસ્થાયી સમૃદ્ધિ મળે છે.
રક્ષિતું નૈવ શક્નોતિ ચપલશ્ચપલાઃ શ્રિયઃ તચ્છ્રુત્વા દાનવાઃ સર્વે વાક્યં તસ્યાસુરસ્ય તુ
જે મનુષ્ય ચંચળ હોય છે, તે રક્ષણ આપી શકતો નથી, કેમ કે લક્ષ્મી પણ ચંચળ છે; આ સાંભળીને બધા દાનવો એ અસુરના વચન સાંભળવા લાગ્યા.
સાધુ સાધ્વિત્યવોચંસ્તે તત્ર દૈત્યાઃ સવિસ્મયાઃ સો ઽગચ્છત્પારિયાત્રસ્ય ગિરેઃ કન્દરમુત્તમમ્
દૈત્યોએ આશ્ચર્યથી કહ્યું, 'સારા, ખૂબ સારું!' અને પછી તે પારીયાત્ર પર્વતની શ્રેષ્ઠ ગુફામાં ગયો.
સર્વર્તુકુસુમાકીર્ણં નાનૌષધિવિદીપિતમ્ નાનાધાતુરસસ્રાવચિત્રં નાનાગુહાગૃહમ્
એ ગુફા દરેક ઋતુના ફૂલોથી શોભાયમાન હતી, વિવિધ ઔષધિઓના પ્રકાશથી ઉજવાઈ રહી હતી, અનેક ખનિજોના પ્રવાહોથી ભરેલી હતી અને અનેક પ્રકારની ગુફાઓ અને રહેઠાણોથી સજ્જ હતી.
ગહનૈઃ સર્વતો ગૂઢં ચિત્રકલ્પદ્રુમાશ્રયમ્ અનેકાકારબહુલં પૃથક્પક્ષિકુલાકુલમ્
એ ચારે બાજુ ઘન ઝાડીઓથી છુપાયેલી હતી, ચિત્રવત કલ્પવૃક્ષોથી છાયાયમાન હતી, અનેક પ્રકારના રૂપોથી અને જુદી-જુદી જાતિના પક્ષીઓના ટોળા થી ભરપૂર હતી.
નાનાપ્રસ્રવણોપેતં નાનાવિધજલાશયમ્ પ્રાપ્ય તત્કન્દરં દૈત્યશ્ ચચાર વિપુલં તપઃ
એ ગુફા અનેક ઝરણાઓ અને વિવિધ જળાશયોથી ભરપૂર હતી; ત્યાં દૈત્ય પહોંચ્યો અને વિશાળ તપ શરૂ કર્યું.
નિરાહારઃ પઞ્ચતપાઃ પત્ત્રભુગ્વારિભોજનઃ શતં શતં સમાનાં તુ તપાંસ્યેતાનિ સો ઽકરોત્
એણે ઉપવાસ કર્યો, પાંચ પ્રકારની તપસ્યા કરી, પાંદડા અને પાણીનું જ આહાર લીધું; એ રીતે એણે અનેક સો વર્ષ સુધી તપ કર્યું.
તતઃ સ્વદેહાદુત્કૃત્ય કર્ષં કર્ષં દિને દિને માંસસ્યાગ્નૌ જુહાવાસૌ તતો નિર્માંસતાં ગતઃ
પછી એ રોજ પોતાના શરીરમાંથી માંસ કાપી અગ્નિમાં આહુતિ આપતો રહ્યો; આમ કરીને એ સંપૂર્ણ માંસવિહોણો થઈ ગયો.
તસ્મિન્નિર્માંસતાં યાતે તપોરાશિત્વમાગતે જજ્વલુઃ સર્વભૂતાનિ તેજસા તસ્ય સર્વતઃ
જ્યારે એ માંસવિહોણો થયો અને તપશક્તિ એકત્ર કરી, ત્યારે એની તેજસ્વી શક્તિથી બધા જીવોમાં પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો.
ઉદ્વિગ્નાશ્ચ સુરાઃ સર્વે તપસા તસ્ય ભીષિતાઃ એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા પરમં તોષમાગતઃ
એની તપસ્યાથી બધા દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા અને ડરી ગયા; એ સમયે બ્રહ્માજી ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
તારકસ્ય વરં દાતું જગામ ત્રિદશાલયાત્ પ્રાપ્ય તં શૈલરાજાનં સ ગિરેઃ કન્દરસ્થિતમ્ ઉવાચ તારકં દેવો ગિરા મધુરયા યુતઃ
તારકને વરદાન આપવા માટે બ્રહ્માજી દેવલોકમાંથી આવ્યા; પર્વતરાજની ગુફામાં એને જોઈ, બ્રહ્માજી મીઠા શબ્દોમાં તારકને બોલ્યા.
પુત્રાલં તપસા તે ઽસ્તુ નાસ્ત્યસાધ્યં તવાધુના વરં વૃણીષ્વ રુચિરં યત્તે મનસિ વર્તતે
બેટા, હવે તારી તપસ્યા પૂરતી છે; હવે તારા માટે કંઈ અશક્ય નથી. તારા મનમાં જે સુંદર વરદાન હોય, તે માગ.
ઇત્યુક્તસ્તારકો દૈત્યઃ પ્રણમ્યાત્મભુવં વિભુમ્ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા પ્રણતઃ પૃથુવિક્રમઃ
આ રીતે સંભળીને દૈત્ય તારકે આત્મભૂ બ્રહ્માજીને નમન કર્યું અને હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી, બોલ્યો.
દેવભૂતમનોવાસ વેત્સિ જન્તુવિચેષ્ટિતમ્ કૃતપ્રતિકૃતાકાઙ્ક્ષી જિગીષુઃ પ્રાયશો જનઃ
હે ભગવાન, તમે દેવતાઓના મન અને સર્વ જીવોની ક્રિયાઓ જાણો છો; લોકો ફળ કે બદલો મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે જીતવા ઈચ્છે છે.
વયં ચ જાતિધર્મેણ કૃતવૈરાઃ સહામરૈઃ તૈશ્ચ નિઃશેષિતા દૈત્યાઃ ક્રૂરૈઃ સંત્યજ્ય ધર્મિતામ્ તેષામહં સમુદ્ધર્તા ભવેયમિતિ મે મતિઃ
અમે જન્મ અને ધર્મથી અમર દેવતાઓ સાથે શત્રુતા રાખીએ છીએ; એ ક્રૂર દેવતાઓએ અમારા દૈત્યોને ધર્મ છોડીને નષ્ટ કરી દીધા છે. હવે હું એમનો ઉદ્ધારક બનવા માગું છું—એજ મારી મનોકામના છે.
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અસ્ત્રાણાં ચ મહૌજસામ્ સ્યામહં પરમો હ્યેષ વરો મમ હૃદિ સ્થિતઃ
હું બધા જીવો અને શક્તિશાળી શસ્ત્રોથી અવિનાશી બની જઉં—આ સર્વોચ્ચ વરદાન મારા હૃદયમાં સ્થિર છે.
એતન્મે દેહિ દેવેશ નાન્યો મે રોચતે વરઃ તમુવાચ તતો દૈત્યં વિરિઞ્ચિઃ સુરનાયકઃ
હે દેવોના સ્વામી, મને આ વરદાન આપો; બીજું કંઈ મને પસંદ નથી. પછી બ્રહ્મા દેવએ, દેવોના નેતા, એ દૈત્યને આ રીતે કહ્યું.
ન યુજ્યન્તે વિના મૃત્યું દેહિનો દૈત્યસત્તમ યતસ્તતો ઽપિ વરય મૃત્યું યસ્માન્ન શઙ્કસે
હે શ્રેષ્ઠ દૈત્ય, શરીરધારી જીવો મૃત્યુ વિના રહી શકતા નથી; તેથી, મૃત્યુ સિવાય બીજું વરદાન માગો, કારણ કે તું તેને ડરેતો નથી.
તતઃ સંચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રઃ શિશોર્વૈ સપ્તવાસરાત્ વવ્રે મહાસુરો મૃત્યુમ્ અવલેપેન મોહિતઃ
પછી દૈતોના રાજાએ, અહંકારથી મોહિત થઈ, વિચાર કરીને, બાળક રૂપે જન્મ્યા પછી સાતમા દિવસે જ મૃત્યુ મળે એવું વરદાન માગ્યું.
બ્રહ્મા ચાસ્મૈ વરં દત્ત્વા યત્કિંચિન્મનસેપ્સિતમ્ જગામ ત્રિદિવં દેવો દૈત્યો ઽપિ સ્વકમાલયમ્
બ્રહ્માજીએ તેને મનમાં ઇચ્છેલું જે કંઈ હતું તે વરદાન આપી, સ્વર્ગમાં ચાલ્યા ગયા; અને દૈત્ય પણ પોતાના ઘર પર પાછો ફર્યો.
ઉત્તીર્ણં તપસસ્તં તુ દૈત્યં દૈત્યેશ્વરાસ્તથા પરિવવ્રુઃ સહસ્રાક્ષં દિવિ દેવગણા યથા
જ્યારે એ દૈત્યે તપ પૂર્ણ કર્યું, ત્યારે દૈતોના રાજાઓ એના આસપાસ ભેગા થયા, જેમ સ્વર્ગમાં દેવતાઓ ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તસ્મિન્મહતિ રાજ્યસ્થે તારકે દૈત્યનન્દને ઋતવો મૂર્તિમન્તશ્ચ સ્વકાલગુણબૃંહિતાઃ
જ્યારે તારક, દૈતોને આનંદ આપનાર, મહાન રાજ્યમાં બેઠો હતો, ત્યારે ઋતુઓ પણ પોતાની પોતાની વિશેષતાઓ સાથે સ્વરૂપ ધારણ કરીને હાજર થઈ.