તસ્યાં તપસિ વર્તન્ત્યામ્ ઇન્દ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્ ભૂત્વા તુ મર્કટસ્તત્ર તદાશ્રમપદં મહાન્
જ્યારે તે તપમાં લીન હતી, ત્યારે ઇન્દ્રે ત્યાં ભય પેદા કર્યો. તે સમયે એક મોટો વાંદરો બનીને તેના આશ્રમમાં આવ્યો.
ચક્રે વિલોલં નિઃશેષં તુમ્બીઘટકરણ્ડકમ્ તતસ્તુ મેઘરૂષેણ કમ્પં તસ્યાકરોન્મહાન્
એ વાંદરે તેના બધા પાણીના ઘડા, કૂંડા અને ટોપલાં હલાવી નાખ્યા અને ફેંકી દીધા. પછી મેઘરૂપ ધારણ કરીને ત્યાં મોટો કંપન કર્યો.
તતો ભુજંગરૂપેણ બદ્ધ્વા ચ ચરણદ્વયમ્ અપાકર્ષત્તતો દૂરં ભ્રમંસ્તસ્યા મહીમિમામ્
પછી સાપનું રૂપ લઈને, તેણે તેના બંને પગ બાંધી અને તેને દૂર ખેંચી લઈ ગયો, જેથી તે ધરતી પર ભટકતી રહી.
તપોબલાઢ્યા સા તસ્ય ન વધ્યત્વં જગામ હ તતો ગોમાયુરૂપેણ તસ્યાદૂષયદાશ્રમમ્
પણ તપની શક્તિથી તે તેની કોઈ હાનિ કરી શક્યો નહીં. પછી ગોમાયુ (શિયાળ) બનીને તેણે તેના આશ્રમને અશુદ્ધ કર્યો.
તતસ્તુ મેઘરૂપેણ તસ્યાઃ ક્લેદયદાશ્રમમ્ ભીષિકાભિર્ અનેકાભિસ્ તાં ક્લિશ્યન્પાકશાસનઃ
પછી મેઘરૂપે તેના આશ્રમને ભીંજવી નાખ્યો. પાકશાસનએ અનેક પ્રકારના ભયથી તેને ત્રાસ આપ્યો.
વિરરામ યદા નૈવં વજ્રાઙ્ગમહિષી તદા શૈલસ્ય દુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું વ્યવસ્થિતા
જ્યારે વજ્રાંગની પત્નીએ તપ છોડ્યું નહીં, ત્યારે તેણે પર્વતને દોષી માની, શાપ આપવા મનમાં નક્કી કર્યું.
સ શાપાભિમુખાં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાઙ્ગીં ભીરુચેતનઃ
તેને શાપ આપવા તૈયાર જોઈ, પર્વતે મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કર્યું અને ભયભીત ચિત્તે, વરાંગી એ મહાન સ્ત્રીને કહ્યું.
નાહં વરાઙ્ગને દુષ્ટઃ સેવ્યો ઽહં સર્વદેહિનામ્ વિભ્રમં તુ કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ
"હે વરાંગી, હું દુષ્ટ નથી. બધા જીવો મને પૂજે છે. આ પાકશાસન છે, જે ગુસ્સામાં આવીને આ બધું વિક્ષેપ કરે છે."
એતસ્મિન્નન્તરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રિકઃ તસ્મિન્ગતે તુ ભગવાન્ કાલે કમલસંભવઃ તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાઙ્ગં તમાગમ્ય જલાશ્રયમ્
આ દરમ્યાન, હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા. પછી ભગવાન કમળમાંથી જન્મેલા, પ્રસન્ન થઈ, જળમાં રહેલા વજ્રાંગ પાસે આવ્યા અને કહ્યું.
દદામિ સર્વકામાંસ્તે ઉત્તિષ્ઠ દિતિનન્દન એવમુક્તસ્તદોત્થાય દૈત્યેન્દ્રસ્તપસાં નિધિઃ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્
"હું તને સર્વે ઇચ્છાઓ આપું છું, ઊઠ દિતિના પુત્ર." એમ કહી, તપનો ખજાનો એવા દૈત્યરાજે હાથ જોડીને સર્વલોકના પિતામહને કહ્યું.
આસુરો માસ્તુ મે ભાવઃ સન્તુ લોકા મમાક્ષયાઃ તપસ્યેવ રતિર્ મેઽસ્તુ શરીરસ્યાસ્તુ વર્તનમ્
મારે અસુર જેવા ભાવ કદી ન આવે, મારા લોકો સદા અવિનાશી રહે, તપમાં મને હમેશાં આનંદ મળે અને મારું શરીર યથાવત્ ચાલતું રહે.
એવમસ્ત્વિતિ તં દેવો જગામ સ્વકમાલયમ્ વજ્રાઙ્ગો ઽપિ સમાપ્તે તુ તપસિ સ્થિરસંયમઃ
દેવતાએ કહ્યું, 'એવું જ થાવું,' અને પોતાનાં સ્થાન પર પાછા ગયા; વજ્રાંગે પણ પોતાનું તપ પૂર્ણ કરીને દૃઢ સંયમ રાખ્યો.
આહારમિચ્છન્ભાર્યાં સ્વાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ શૈલસ્ય ગહનં પ્રવિવેશ હ
જ્યારે તેને ખોરાકની ઇચ્છા થઇ અને પત્નીને શોધવા ગયો, ત્યારે પોતાના આશ્રમમાં તે મળી નહીં; ભૂખે વ્યાકુળ થઈ, તે પહાડના ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
આદાતું ફલમૂલાનિ સ ચ તસ્મિન્વ્યલોકયત્ રુદતીં તાં પ્રિયાં દીનાં તનુપ્રચ્છાદિતાનનામ્ તાં વિલોક્ય સ દૈત્યેન્દ્રઃ પ્રોવાચ પરિસાન્ત્વયન્
ફળ અને મૂળ લેવા ગયો ત્યારે તેણે પોતાની પ્રિયાને રડતી, દુઃખી અને વસ્ત્રથી ચહેરો ઢાંકી બેઠેલી જોઈ; તેને જોઈને દૈત્યરાજાએ ધીરજથી તેને સમજાવવાનું શરૂ કર્યું.
કેન તે ઽપકૃતં ભીરુ યમલોકં યિયાસુના કં વા કામં પ્રયચ્છામિ શીઘ્રં મે બ્રૂહિ ભામિનિ
કોણે તને દુઃખ આપ્યું છે, ભયભીતે? કોઈ યમલોક જવા ઈચ્છે છે એવાં માણસે? કે પછી તારી કઈ ઈચ્છા છે, જે હું પૂરી કરી શકું? વહેલી તકે મને કહો, સૌંદર્યવતી.
ત્રાસિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ તાડિતા પીડિતાપિ ચ રૌદ્રેણ દેવરાજેન નષ્ટનાથેવ ભૂરિશઃ
હું વારંવાર ભયભીત થઈ, દૂર ફેંકાઈ, માર ખાઈ અને પીડાઈ ગઈ છું, ભયાનક દેવરાજે મને એમ જ ત્રાસ આપ્યો છે, જાણે રક્ષક વિના repeatedly.
દુઃખપારમપશ્યન્તી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા પુત્રં મે તારકં દેહિ દુઃખશોકમહાર્ણવાત્
મારે મારા દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, એટલે હું જીવ છોડવાનું નક્કી કર્યું છે; મને મારો પુત્ર તારક પાછો આપ, જેથી હું આ દુઃખ અને શોકના મહાસાગરથી બહાર આવી શકું.
એવમુક્તઃ સ દૈત્યેન્દ્રઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ શક્તો ઽપિ દેવરાજસ્ય પ્રતિકર્તું મહાસુરઃ
આ રીતે કહ્યાબાદ, દૈત્યરાજાના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો, દેવરાજ સામે બદલો લઈ શકે તેમ છતાં, એ મહાન અસુર—
તપઃ કર્તું પુનર્દૈત્યો વ્યવસ્વેત મહાબલઃ જ્ઞાત્વા તુ તસ્ય સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ
—પુનઃ તપ કરવા માટે દૃઢ સંકલ્પ કર્યો; પણ તેની આ કઠોર ઈચ્છા જાણીને, બ્રહ્માએ ફરી—
આજગામ તદા તત્ર યત્રાસૌ દિતિનન્દનઃ ઉવાચ તસ્મૈ ભગવાન્ પ્રભુર્મધુરયા ગિરા
—ત્યાં આવ્યા, જ્યાં દિતિના પુત્ર હતા; ભગવાને મીઠા શબ્દોમાં તેને સંબોધન કર્યું.
કિમર્થં પુત્રં ભૂયસ્ત્વં નિયમં ક્રૂરમિચ્છસિ આહારાભિમુખો દૈત્ય તન્નો બ્રૂહિ મહાવ્રત
પુત્ર, તું ફરી આવું કઠોર તપ શા માટે કરવા માંગે છે? દૈત્ય, ખોરાકની શોધમાં, અમને કહો, મહાન વ્રતધારી.
યાવદબ્દસહસ્રેણ નિરાહારસ્ય યત્ફલમ્ ક્ષણેનૈકેન તલ્લભ્યં ત્યક્ત્વાહારમુપસ્થિતમ્
હજારો વર્ષ ઉપવાસથી જે ફળ મળે છે, તે યોગ્ય સમયે ખોરાક ત્યાગવાથી એક ક્ષણમાં મળી જાય છે.
ત્યાગો હ્યપ્રાપ્તકામાનાં કામેભ્યો ન તથા ગુરુઃ યથા પ્રાપ્તં પરિત્યજ્ય કામં કમલલોચન
અપૂરી ઇચ્છાઓનો ત્યાગ એટલો મોટો નથી, જેટલો પ્રાપ્ત થયેલી ઇચ્છાનો ત્યાગ, કમળની આંખવાળા.
શ્રુત્વૈતદ્બ્રહ્મણો વાક્યં દૈત્યઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ચિન્તયંસ્તપસા યુક્તો હૃદિ બ્રહ્મમુખેરિતમ્
બ્રહ્માના આ શબ્દો સાંભળી, દૈત્યે હાથ જોડીને કહ્યું, બ્રહ્માના મોઢેથી નીકળેલા શબ્દો હૃદયમાં વિચારી, તપમાં લીન થઈને.
ઉત્થિતેન મયા દૃષ્ટા સમાધાનાત્ત્વદાજ્ઞયા મહિષી ભીષિતા દીના રુદતી શાખિનસ્તલે
તમારી આજ્ઞાથી ધ્યાનમાંથી ઉઠ્યો ત્યારે મેં મારી રાણીને ડરી ગયેલી, દુઃખી અને રડતી જોઈ, વૃક્ષની નીચે.
સા મયોક્તા તુ તન્વઙ્ગી દૂયમાનેન ચેતસા કિમેવં વર્તસે ભીરુ વદ ત્વં કિં ચિકીર્ષસિ
હું મનમાં દુઃખી થઈને, તે સુકુમારીને પૂછ્યું: 'તું આવી કેમ છે, ભયભીતે? મને કહો, તું શું કરવા માંગે છે?'
ઇત્યુક્તા સા મયા દેવ પ્રોવાચ સ્ખલિતાક્ષરમ્ વાક્યં ચોવાચ તન્વઙ્ગી ભીતા સા હેતુસંહિતમ્
હું એમ પૂછ્યું ત્યારે, હે દેવ, તેણે અડખમ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો; એ સુકુમારી ભયથી, કારણ સાથે વાત કરી.
ત્રાસિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ કર્ષિતા પીડિતાસ્મિ ચ રૌદ્રેણ દેવરાજેન નષ્ટનાથેવ ભૂરિશઃ
હું વારંવાર ભયભીત થઈ, દૂર ફેંકાઈ, હેરાન અને પીડાઈ ગઈ છું, ભયાનક દેવરાજે મને એમ જ ત્રાસ આપ્યો છે, જાણે રક્ષક વિના.
દુઃખસ્યાન્તમપશ્યન્તી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા પુત્રં મે તારકં દેહિ હ્ય્ અસ્માદ્દુઃખમહાર્ણવાત્
મારા દુઃખનો અંત ક્યાંય દેખાતો નથી, તેથી હવે હું જીવ છોડવાનો નક્કી કર્યો છે. મને એક દીકરો આપો, તારક નામનો, જે મને આ દુઃખના વિશાળ દરિયાથી પાર ઉતારે.
એવમુક્તસ્તુ સંક્ષુબ્ધસ્ તસ્યાઃ પુત્રાર્થમુદ્યતઃ તપો ઘોરં કરિષ્યામિ જયાય ત્રિદિવૌકસામ્
આવી રીતે કહેતાં, તે વ્યાકુળ થયો અને દીકરાના માટે ઘોર તપ કરવા તૈયાર થયો—કે સ્વર્ગના દેવતાઓ પર વિજય મેળવવો છે.