ન મે કૃત્યમનેનાસ્તિ માતુરાજ્ઞા કૃતા મયા ત્વં સુરાસુરનાથો ઽસિ મમ ચ પ્રપિતામહઃ
'હવે મને એ સાથે કોઈ કામ નથી; માતાની આજ્ઞા પૂરી કરી છે. તમે દેવ અને દૈત્યોના સ્વામી અને મારા પ્રપિતામહ છો.'
કરિષ્યે ત્વદ્વચો દેવ એષ મુક્તઃ શતક્રતુઃ તપસે મે રતિર્દેવ નિર્વિઘ્નં ચૈવ મે ભવેત્
'હું તમારું કહેવું માનું છું, દેવ; શતક્રતુને મુક્ત કરો. દેવ, મારું મન તપમાં લગાવું અને કોઈ અવરોધ ન આવે.'
ત્વત્પ્રસાદેન ભગવન્ન્ ઇત્યુક્ત્વા વિરરામ સઃ તસ્મિંસ્તૂષ્ણીં સ્થિતે દૈત્યે પ્રોવાચેદં પિતામહઃ
"તમારી કૃપાથી, હે ભગવાન," એમ કહી તે ચૂપ રહી ગયો. ત્યારે દૈત્ય પણ શાંત ઊભો રહ્યો, તો પિતામહે તેને આવું કહ્યું.
તપસ્ત્વં ક્રૂરમાપન્નો હ્ય્ અસ્મચ્છાસનસંસ્થિતઃ અનયા ચિત્તશુદ્ધ્યા તે પર્યાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્
"તમે અમારા આદેશ અનુસાર ભારે તપ કર્યું છે. આ મનની પવિત્રતાથી તમારો જન્મ સફળ થયો છે."
ઇત્યુક્ત્વા પદ્મજઃ કન્યાં સસર્જાયતલોચનામ્ તામસ્મૈ પ્રદદૌ દેવઃ પત્ન્યર્થં પદ્મસમ્ભવઃ
પદ્મમાંથી જન્મેલા દેવએ આવું કહી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એક સુંદર કન્યા સર્જી. પછી પદ્મસમુદભવ દેવએ તેને પત્ની તરીકે દઈ દીધી.
વરાઙ્ગીતિ ચ નામાસ્યાઃ કૃત્વા યાતઃ પિતામહઃ વજ્રાઙ્ગો ઽપિ તયા સાર્ધં જગામ તપસે વનમ્
પિતામહે તેનું નામ વરાંગી રાખ્યું અને પછી ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. વજ્રાંગ પણ તેની સાથે તપ કરવા માટે વનમાં ગયો.
ઊર્ધ્વબાહુઃ સ દૈત્યેન્દ્રો ઽચરદબ્દસહસ્રકમ્ કાલં કમલપત્ત્રાક્ષઃ શુદ્ધબુદ્ધિર્ મહાતપાઃ
દૈત્યરાજ વજ્રાંગે હાથ ઉપર ઉંચા કરીને હજાર વર્ષ સુધી કઠોર તપ કર્યું. તે કાળ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, શુદ્ધ બુદ્ધિ અને મહાન તપસ્વી હતો.
તાવચ્ચાવાઙ્મુખઃ કાલં તાવત્પઞ્ચાગ્નિમધ્યગઃ નિરાહારો ઘોરતપાસ્ તપોરાશિરજાયત
એ સમય દરમિયાન, તે ઊંધા મોઢે બેઠો રહ્યો અને પાંચ અગ્નિ વચ્ચે ઉપવાસ કરીને ભયાનક તપ કરતો રહ્યો. એ રીતે તે તપનો ઢગલો બની ગયો.
તતઃ સો ઽન્તર્જલે ચક્રે કાલં વર્ષસહસ્રકમ્ જલાન્તરં પ્રવિષ્ટસ્ય તસ્ય પત્ની મહાવ્રતા
પછી તેણે પાણીમાં જઈને હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું. જ્યારે તે જળમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેની પત્ની મહાન વ્રતવાળી હતી.
તસ્યૈવ તીરે સરસસ્ તત્પ્રીત્યા મૌનમાસ્થિતા નિરાહારા તપો ઘોરં પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ
એ જ સરોવરનાં કાંઠે, પતિની પ્રસન્નતા માટે, તે મૌન રહી, ઉપવાસ કરીને, ભયાનક તપમાં પ્રવેશી ગઈ. તે તેજસ્વી હતી.
તસ્યાં તપસિ વર્તન્ત્યામ્ ઇન્દ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્ ભૂત્વા તુ મર્કટસ્તત્ર તદાશ્રમપદં મહાન્
જ્યારે તે તપમાં લીન હતી, ત્યારે ઇન્દ્રે ત્યાં ભય પેદા કર્યો. તે સમયે એક મોટો વાંદરો બનીને તેના આશ્રમમાં આવ્યો.
ચક્રે વિલોલં નિઃશેષં તુમ્બીઘટકરણ્ડકમ્ તતસ્તુ મેઘરૂષેણ કમ્પં તસ્યાકરોન્મહાન્
એ વાંદરે તેના બધા પાણીના ઘડા, કૂંડા અને ટોપલાં હલાવી નાખ્યા અને ફેંકી દીધા. પછી મેઘરૂપ ધારણ કરીને ત્યાં મોટો કંપન કર્યો.
તતો ભુજંગરૂપેણ બદ્ધ્વા ચ ચરણદ્વયમ્ અપાકર્ષત્તતો દૂરં ભ્રમંસ્તસ્યા મહીમિમામ્
પછી સાપનું રૂપ લઈને, તેણે તેના બંને પગ બાંધી અને તેને દૂર ખેંચી લઈ ગયો, જેથી તે ધરતી પર ભટકતી રહી.
તપોબલાઢ્યા સા તસ્ય ન વધ્યત્વં જગામ હ તતો ગોમાયુરૂપેણ તસ્યાદૂષયદાશ્રમમ્
પણ તપની શક્તિથી તે તેની કોઈ હાનિ કરી શક્યો નહીં. પછી ગોમાયુ (શિયાળ) બનીને તેણે તેના આશ્રમને અશુદ્ધ કર્યો.
તતસ્તુ મેઘરૂપેણ તસ્યાઃ ક્લેદયદાશ્રમમ્ ભીષિકાભિર્ અનેકાભિસ્ તાં ક્લિશ્યન્પાકશાસનઃ
પછી મેઘરૂપે તેના આશ્રમને ભીંજવી નાખ્યો. પાકશાસનએ અનેક પ્રકારના ભયથી તેને ત્રાસ આપ્યો.
વિરરામ યદા નૈવં વજ્રાઙ્ગમહિષી તદા શૈલસ્ય દુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું વ્યવસ્થિતા
જ્યારે વજ્રાંગની પત્નીએ તપ છોડ્યું નહીં, ત્યારે તેણે પર્વતને દોષી માની, શાપ આપવા મનમાં નક્કી કર્યું.
સ શાપાભિમુખાં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાઙ્ગીં ભીરુચેતનઃ
તેને શાપ આપવા તૈયાર જોઈ, પર્વતે મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કર્યું અને ભયભીત ચિત્તે, વરાંગી એ મહાન સ્ત્રીને કહ્યું.
નાહં વરાઙ્ગને દુષ્ટઃ સેવ્યો ઽહં સર્વદેહિનામ્ વિભ્રમં તુ કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ
"હે વરાંગી, હું દુષ્ટ નથી. બધા જીવો મને પૂજે છે. આ પાકશાસન છે, જે ગુસ્સામાં આવીને આ બધું વિક્ષેપ કરે છે."
એતસ્મિન્નન્તરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રિકઃ તસ્મિન્ગતે તુ ભગવાન્ કાલે કમલસંભવઃ તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાઙ્ગં તમાગમ્ય જલાશ્રયમ્
આ દરમ્યાન, હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા. પછી ભગવાન કમળમાંથી જન્મેલા, પ્રસન્ન થઈ, જળમાં રહેલા વજ્રાંગ પાસે આવ્યા અને કહ્યું.
દદામિ સર્વકામાંસ્તે ઉત્તિષ્ઠ દિતિનન્દન એવમુક્તસ્તદોત્થાય દૈત્યેન્દ્રસ્તપસાં નિધિઃ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્
"હું તને સર્વે ઇચ્છાઓ આપું છું, ઊઠ દિતિના પુત્ર." એમ કહી, તપનો ખજાનો એવા દૈત્યરાજે હાથ જોડીને સર્વલોકના પિતામહને કહ્યું.
આસુરો માસ્તુ મે ભાવઃ સન્તુ લોકા મમાક્ષયાઃ તપસ્યેવ રતિર્ મેઽસ્તુ શરીરસ્યાસ્તુ વર્તનમ્
મારે અસુર જેવા ભાવ કદી ન આવે, મારા લોકો સદા અવિનાશી રહે, તપમાં મને હમેશાં આનંદ મળે અને મારું શરીર યથાવત્ ચાલતું રહે.
એવમસ્ત્વિતિ તં દેવો જગામ સ્વકમાલયમ્ વજ્રાઙ્ગો ઽપિ સમાપ્તે તુ તપસિ સ્થિરસંયમઃ
દેવતાએ કહ્યું, 'એવું જ થાવું,' અને પોતાનાં સ્થાન પર પાછા ગયા; વજ્રાંગે પણ પોતાનું તપ પૂર્ણ કરીને દૃઢ સંયમ રાખ્યો.
આહારમિચ્છન્ભાર્યાં સ્વાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ શૈલસ્ય ગહનં પ્રવિવેશ હ
જ્યારે તેને ખોરાકની ઇચ્છા થઇ અને પત્નીને શોધવા ગયો, ત્યારે પોતાના આશ્રમમાં તે મળી નહીં; ભૂખે વ્યાકુળ થઈ, તે પહાડના ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
આદાતું ફલમૂલાનિ સ ચ તસ્મિન્વ્યલોકયત્ રુદતીં તાં પ્રિયાં દીનાં તનુપ્રચ્છાદિતાનનામ્ તાં વિલોક્ય સ દૈત્યેન્દ્રઃ પ્રોવાચ પરિસાન્ત્વયન્
ફળ અને મૂળ લેવા ગયો ત્યારે તેણે પોતાની પ્રિયાને રડતી, દુઃખી અને વસ્ત્રથી ચહેરો ઢાંકી બેઠેલી જોઈ; તેને જોઈને દૈત્યરાજાએ ધીરજથી તેને સમજાવવાનું શરૂ કર્યું.
કેન તે ઽપકૃતં ભીરુ યમલોકં યિયાસુના કં વા કામં પ્રયચ્છામિ શીઘ્રં મે બ્રૂહિ ભામિનિ
કોણે તને દુઃખ આપ્યું છે, ભયભીતે? કોઈ યમલોક જવા ઈચ્છે છે એવાં માણસે? કે પછી તારી કઈ ઈચ્છા છે, જે હું પૂરી કરી શકું? વહેલી તકે મને કહો, સૌંદર્યવતી.
ત્રાસિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ તાડિતા પીડિતાપિ ચ રૌદ્રેણ દેવરાજેન નષ્ટનાથેવ ભૂરિશઃ
હું વારંવાર ભયભીત થઈ, દૂર ફેંકાઈ, માર ખાઈ અને પીડાઈ ગઈ છું, ભયાનક દેવરાજે મને એમ જ ત્રાસ આપ્યો છે, જાણે રક્ષક વિના repeatedly.
દુઃખપારમપશ્યન્તી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા પુત્રં મે તારકં દેહિ દુઃખશોકમહાર્ણવાત્
મારે મારા દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, એટલે હું જીવ છોડવાનું નક્કી કર્યું છે; મને મારો પુત્ર તારક પાછો આપ, જેથી હું આ દુઃખ અને શોકના મહાસાગરથી બહાર આવી શકું.
એવમુક્તઃ સ દૈત્યેન્દ્રઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ શક્તો ઽપિ દેવરાજસ્ય પ્રતિકર્તું મહાસુરઃ
આ રીતે કહ્યાબાદ, દૈત્યરાજાના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો, દેવરાજ સામે બદલો લઈ શકે તેમ છતાં, એ મહાન અસુર—
તપઃ કર્તું પુનર્દૈત્યો વ્યવસ્વેત મહાબલઃ જ્ઞાત્વા તુ તસ્ય સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ
—પુનઃ તપ કરવા માટે દૃઢ સંકલ્પ કર્યો; પણ તેની આ કઠોર ઈચ્છા જાણીને, બ્રહ્માએ ફરી—
આજગામ તદા તત્ર યત્રાસૌ દિતિનન્દનઃ ઉવાચ તસ્મૈ ભગવાન્ પ્રભુર્મધુરયા ગિરા
—ત્યાં આવ્યા, જ્યાં દિતિના પુત્ર હતા; ભગવાને મીઠા શબ્દોમાં તેને સંબોધન કર્યું.