તપસો ઽન્તે ભગવતી જનયામાસ દુર્જયમ્ પુત્રમપ્રતિકર્માણમ્ અજેયં વજ્રદુશ્છિદમ્
તપના અંતે, એ પવિત્ર સ્ત્રીએ અપરાજિત, કોઈ શસ્ત્રથી ન મરતો અને દુર્જય પુત્રને જન્મ આપ્યો.
સ જાતમાત્ર એવાભૂત્ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપારગઃ ઉવાચ માતરં ભક્ત્યા માતઃ કિં કરવાણ્યહમ્
જન્મતાની સાથે જ એ બધાં શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં પારંગત થયો અને ભક્તિભાવે માતાને પૂછ્યું: 'માતા, હું શું કરું?'
તમુવાચ તતો હૃષ્ટા દિતિર્દૈત્યાધિપં ચ સા બહવો મે હતાઃ પુત્રાઃ સહસ્રાક્ષેણ પુત્રક
પછી દિતી ખુશ થઈને પોતાના દૈત્યપતિ પુત્રને કહ્યું: 'બેટા, મારા ઘણા પુત્રો હજાર આંખાવાળા એ ઇન્દ્ર દ્વારા મારવામાં આવ્યા છે.'
તેષાં ત્વં પ્રતિકર્તું વૈ ગચ્છ શક્રવધાય ચ બાઢમિત્યેવ તામુક્ત્વા જગામ ત્રિદિવં બલી
'તુ જઈને તેમનો બદલો લે અને ઇન્દ્રને મારો.' એમ કહીને તે શક્તિશાળી પુત્ર સ્વર્ગ તરફ ગયો.
બદ્ધ્વા તતઃ સહસ્રાક્ષં પાશેનામોઘવર્ચસા માતુરન્તિકમાગચ્છદ્ વ્યાઘ્રઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
પછી તેણે અજેય તેજસ્વી પાશથી હજાર આંખાવાળા ઇન્દ્રને બાંધીને, વાઘ જેવું નાનકડા મૃગને લાવે તેમ, માતા પાસે લાવ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા કશ્યપશ્ચ મહાતપાઃ આગતૌ તત્ર યત્રાસ્તાં માતાપુત્રાવભીતકૌ
એ સમયે બ્રહ્મા અને મહાતપસ્વી કશ્યપ ત્યાં આવ્યા, જ્યાં માતા અને પુત્ર નિર્ભય ઊભા હતા.
દૃષ્ટ્વા તુ તાવુવાચેદં બ્રહ્મા કશ્યપ એવ ચ મુઞ્ચૈનં પુત્ર દેવેન્દ્રં કિમનેન પ્રયોજનમ્
તેમને જોઈને બ્રહ્મા અને કશ્યપે કહ્યું: 'પુત્ર, દેવેન્દ્રને છોડી દે; તેને બાંધી રાખવાથી શું ફાયદો?'
અપમાનો વધઃ પ્રોક્તઃ પુત્ર સંભાવિતસ્ય ચ અસ્મદ્વાક્યેન યો મુક્તો વિદ્ધિ તં મૃતમેવ ચ
'પુત્ર, માનવાવનારોના માટે હત્યા અપમાન ગણાય છે. જે અમારાં શબ્દથી મુક્ત થાય છે, તેને મૃત જ માન.'
પરસ્ય ગૌરવાન્મુક્તઃ શત્રૂણાં ભારમાવહેત્ જીવન્નેવ મૃતો વત્સ દિવસે દિવસે સ તુ
'બીજાના માન માટે છોડવામાં આવેલો શત્રુ હંમેશા દુશ્મનોનું ભારણ વહેંચે છે. બેટા, એ જીવતો હોય છતાં રોજે રોજ મરેલો જ ગણાય.'
મહતાં વશમાયાતે વૈરં નૈવાસ્તિ વૈરિણિ એતચ્છ્રુત્વા તુ વજ્રાઙ્ગઃ પ્રણતો વાક્યમબ્રવીત્
'મહાન લોકોના વશમાં આવેલા માટે શત્રુ સાથે વેર નથી રહેતું.' આવું સાંભળીને વજ્રાંગે નમન કરીને કહ્યું.
ન મે કૃત્યમનેનાસ્તિ માતુરાજ્ઞા કૃતા મયા ત્વં સુરાસુરનાથો ઽસિ મમ ચ પ્રપિતામહઃ
'હવે મને એ સાથે કોઈ કામ નથી; માતાની આજ્ઞા પૂરી કરી છે. તમે દેવ અને દૈત્યોના સ્વામી અને મારા પ્રપિતામહ છો.'
કરિષ્યે ત્વદ્વચો દેવ એષ મુક્તઃ શતક્રતુઃ તપસે મે રતિર્દેવ નિર્વિઘ્નં ચૈવ મે ભવેત્
'હું તમારું કહેવું માનું છું, દેવ; શતક્રતુને મુક્ત કરો. દેવ, મારું મન તપમાં લગાવું અને કોઈ અવરોધ ન આવે.'
ત્વત્પ્રસાદેન ભગવન્ન્ ઇત્યુક્ત્વા વિરરામ સઃ તસ્મિંસ્તૂષ્ણીં સ્થિતે દૈત્યે પ્રોવાચેદં પિતામહઃ
"તમારી કૃપાથી, હે ભગવાન," એમ કહી તે ચૂપ રહી ગયો. ત્યારે દૈત્ય પણ શાંત ઊભો રહ્યો, તો પિતામહે તેને આવું કહ્યું.
તપસ્ત્વં ક્રૂરમાપન્નો હ્ય્ અસ્મચ્છાસનસંસ્થિતઃ અનયા ચિત્તશુદ્ધ્યા તે પર્યાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્
"તમે અમારા આદેશ અનુસાર ભારે તપ કર્યું છે. આ મનની પવિત્રતાથી તમારો જન્મ સફળ થયો છે."
ઇત્યુક્ત્વા પદ્મજઃ કન્યાં સસર્જાયતલોચનામ્ તામસ્મૈ પ્રદદૌ દેવઃ પત્ન્યર્થં પદ્મસમ્ભવઃ
પદ્મમાંથી જન્મેલા દેવએ આવું કહી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એક સુંદર કન્યા સર્જી. પછી પદ્મસમુદભવ દેવએ તેને પત્ની તરીકે દઈ દીધી.
વરાઙ્ગીતિ ચ નામાસ્યાઃ કૃત્વા યાતઃ પિતામહઃ વજ્રાઙ્ગો ઽપિ તયા સાર્ધં જગામ તપસે વનમ્
પિતામહે તેનું નામ વરાંગી રાખ્યું અને પછી ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. વજ્રાંગ પણ તેની સાથે તપ કરવા માટે વનમાં ગયો.
ઊર્ધ્વબાહુઃ સ દૈત્યેન્દ્રો ઽચરદબ્દસહસ્રકમ્ કાલં કમલપત્ત્રાક્ષઃ શુદ્ધબુદ્ધિર્ મહાતપાઃ
દૈત્યરાજ વજ્રાંગે હાથ ઉપર ઉંચા કરીને હજાર વર્ષ સુધી કઠોર તપ કર્યું. તે કાળ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, શુદ્ધ બુદ્ધિ અને મહાન તપસ્વી હતો.
તાવચ્ચાવાઙ્મુખઃ કાલં તાવત્પઞ્ચાગ્નિમધ્યગઃ નિરાહારો ઘોરતપાસ્ તપોરાશિરજાયત
એ સમય દરમિયાન, તે ઊંધા મોઢે બેઠો રહ્યો અને પાંચ અગ્નિ વચ્ચે ઉપવાસ કરીને ભયાનક તપ કરતો રહ્યો. એ રીતે તે તપનો ઢગલો બની ગયો.
તતઃ સો ઽન્તર્જલે ચક્રે કાલં વર્ષસહસ્રકમ્ જલાન્તરં પ્રવિષ્ટસ્ય તસ્ય પત્ની મહાવ્રતા
પછી તેણે પાણીમાં જઈને હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું. જ્યારે તે જળમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેની પત્ની મહાન વ્રતવાળી હતી.
તસ્યૈવ તીરે સરસસ્ તત્પ્રીત્યા મૌનમાસ્થિતા નિરાહારા તપો ઘોરં પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ
એ જ સરોવરનાં કાંઠે, પતિની પ્રસન્નતા માટે, તે મૌન રહી, ઉપવાસ કરીને, ભયાનક તપમાં પ્રવેશી ગઈ. તે તેજસ્વી હતી.
તસ્યાં તપસિ વર્તન્ત્યામ્ ઇન્દ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્ ભૂત્વા તુ મર્કટસ્તત્ર તદાશ્રમપદં મહાન્
જ્યારે તે તપમાં લીન હતી, ત્યારે ઇન્દ્રે ત્યાં ભય પેદા કર્યો. તે સમયે એક મોટો વાંદરો બનીને તેના આશ્રમમાં આવ્યો.
ચક્રે વિલોલં નિઃશેષં તુમ્બીઘટકરણ્ડકમ્ તતસ્તુ મેઘરૂષેણ કમ્પં તસ્યાકરોન્મહાન્
એ વાંદરે તેના બધા પાણીના ઘડા, કૂંડા અને ટોપલાં હલાવી નાખ્યા અને ફેંકી દીધા. પછી મેઘરૂપ ધારણ કરીને ત્યાં મોટો કંપન કર્યો.
તતો ભુજંગરૂપેણ બદ્ધ્વા ચ ચરણદ્વયમ્ અપાકર્ષત્તતો દૂરં ભ્રમંસ્તસ્યા મહીમિમામ્
પછી સાપનું રૂપ લઈને, તેણે તેના બંને પગ બાંધી અને તેને દૂર ખેંચી લઈ ગયો, જેથી તે ધરતી પર ભટકતી રહી.
તપોબલાઢ્યા સા તસ્ય ન વધ્યત્વં જગામ હ તતો ગોમાયુરૂપેણ તસ્યાદૂષયદાશ્રમમ્
પણ તપની શક્તિથી તે તેની કોઈ હાનિ કરી શક્યો નહીં. પછી ગોમાયુ (શિયાળ) બનીને તેણે તેના આશ્રમને અશુદ્ધ કર્યો.
તતસ્તુ મેઘરૂપેણ તસ્યાઃ ક્લેદયદાશ્રમમ્ ભીષિકાભિર્ અનેકાભિસ્ તાં ક્લિશ્યન્પાકશાસનઃ
પછી મેઘરૂપે તેના આશ્રમને ભીંજવી નાખ્યો. પાકશાસનએ અનેક પ્રકારના ભયથી તેને ત્રાસ આપ્યો.
વિરરામ યદા નૈવં વજ્રાઙ્ગમહિષી તદા શૈલસ્ય દુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું વ્યવસ્થિતા
જ્યારે વજ્રાંગની પત્નીએ તપ છોડ્યું નહીં, ત્યારે તેણે પર્વતને દોષી માની, શાપ આપવા મનમાં નક્કી કર્યું.
સ શાપાભિમુખાં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાઙ્ગીં ભીરુચેતનઃ
તેને શાપ આપવા તૈયાર જોઈ, પર્વતે મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કર્યું અને ભયભીત ચિત્તે, વરાંગી એ મહાન સ્ત્રીને કહ્યું.
નાહં વરાઙ્ગને દુષ્ટઃ સેવ્યો ઽહં સર્વદેહિનામ્ વિભ્રમં તુ કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ
"હે વરાંગી, હું દુષ્ટ નથી. બધા જીવો મને પૂજે છે. આ પાકશાસન છે, જે ગુસ્સામાં આવીને આ બધું વિક્ષેપ કરે છે."
એતસ્મિન્નન્તરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રિકઃ તસ્મિન્ગતે તુ ભગવાન્ કાલે કમલસંભવઃ તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાઙ્ગં તમાગમ્ય જલાશ્રયમ્
આ દરમ્યાન, હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા. પછી ભગવાન કમળમાંથી જન્મેલા, પ્રસન્ન થઈ, જળમાં રહેલા વજ્રાંગ પાસે આવ્યા અને કહ્યું.
દદામિ સર્વકામાંસ્તે ઉત્તિષ્ઠ દિતિનન્દન એવમુક્તસ્તદોત્થાય દૈત્યેન્દ્રસ્તપસાં નિધિઃ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્
"હું તને સર્વે ઇચ્છાઓ આપું છું, ઊઠ દિતિના પુત્ર." એમ કહી, તપનો ખજાનો એવા દૈત્યરાજે હાથ જોડીને સર્વલોકના પિતામહને કહ્યું.