નન્દિના સાદિતે દૈત્યે વિદ્યુન્માલૌ હતે મયઃ દદાહ પ્રમથાનીકં વનમગ્નિરિવોદ્ધતઃ
નંદિએ દૈત્યને હરાવ્યો અને વિદ્યુન્માલી મારાયો પછી, માયાએ પ્રમથાઓની સેના જંગલમાં આગ ફાટી નીકળે તેમ દહન કરી.
શૂલનિર્દારિતોરસ્કા ગદાચૂર્ણિતમસ્તકાઃ ઇષુભિર્ગાઢવિદ્ધાશ્ચ પતન્તિ પ્રમથાર્ણવે
કેટલાંયના છાતી શૂળથી ફાટેલા, માથાં ગદાથી ચૂર્ણ થયેલા અને શરીર બાણોથી ઘાયલ, એ બધા પ્રમથાઓના મહાસાગરમાં પડી ગયા.
નાગં તુ નાગાધિપતેઃ શતાક્ષં મયો વિદાર્યેષુવરેણ તૂર્ણમ્ યમં ચ વિત્તાધિપતિં ચ વિદ્ધ્વા રરાસ મત્તામ્બુદવત્તદાનીમ્
માયાએ તુરંત જ બળવાન બાણથી શતાક્ષ નામના નાગાધિપતિને ઘાયલ કર્યો, પછી યમ અને ધનના સ્વામી પર પણ ઘા કર્યો અને ઉગ્ર મેઘ જેવો ગર્જના કરી.
તતઃ શરૈઃ પ્રમથગણૈશ્ચ દાનવા દૃઢાહતાશ્ચોત્તમવેગવિક્રમાઃ ભૃશાનુવિદ્ધાસ્ત્રિપુરં પ્રવેશિતા યથા શિવશ્ચક્રધરેણ સંયુગે
પછી પ્રમથોની બળવાન બાણોથી દૈત્યો ઘાયલ થયા અને ભારે પીડાથી ત્રિપુરમાં ખદડાઈ ગયા, જેમ શિવ યુદ્ધમાં ચક્રધારી બની પ્રવેશ્યા.
તતસ્તુ શઙ્ખાનકભેરિમર્દલાઃ સસિંહનાદા દનુપુત્રભઙ્ગદાઃ કપર્દિસૈન્યે પ્રબભુઃ સમન્તતો નિપાત્યમાના યુધિ વજ્રસંનિભાઃ
પછી શંખ, ઢોલ, મૃદંગ અને સિંહના ગર્જનાથી દાનવપુત્રોના પરાજયની ઘોષણા થઈ; કપર્દિની સેના યુદ્ધમાં ચમકતી વીજળી જેવી સર્વત્ર પડતી ગઈ.
અથ દૈત્યપુરાભાવે પુષ્યયોગો બભૂવ હ બભૂવ ચાપિ સંયુક્તં તદ્યોગેન પુરત્રયમ્
દૈત્યોનું નગર નાશ પામ્યું ત્યારે શુભ સંયોગ થયો અને એ સંયોગથી ત્રણે શહેરો એક થઈ ગયા.
તતો બાણં ત્રિધા દેવસ્ ત્રિદૈવતમયં હરઃ મુમોચ ત્રિપુરે તૂર્ણં ત્રિનેત્રસ્ત્રિપથાધિપઃ
પછી ત્રિનેત્રવાળા, ત્રણ માર્ગોના સ્વામી હરએ, ત્રણ દેવોથી બનેલું ત્રિધા બાણ ઝડપથી ત્રિપુર પર છોડ્યું.
તેન મુક્તેન બાણેન બાણપુષ્પસમપ્રભમ્ આકાશં સ્વર્ણસંકાશં કૃતં સૂર્યેણ રઞ્જિતમ્
એ છોડાયેલા બાણે બાણમાળ જેવી તેજસ્વિતા પામીને, આખું આકાશ સોનાની જેમ ઝગમગતું અને સૂર્યથી રંગાયેલું થઈ ગયું.
મુક્ત્વા ત્રિદૈવતમયં ત્રિપુરે ત્રિદશઃ શરમ્ ધિગ્ધિઙ્ મામિતિ ચક્રન્દ કષ્ટં કષ્ટમિતિ બ્રુવન્
ત્રણ દેવોથી બનેલું બાણ ત્રિપુર પર છોડ્યા પછી દેવતાઓએ 'હાય, હાય!' કહી દુઃખ વ્યક્ત કર્યું અને 'આ કેટલું ભયાનક!' એમ બોલ્યા.
વૈધુર્યં દૈવતં દૃષ્ટ્વા શૈલાદિર્ગજવદ્ગતઃ કિમિદં ત્વિતિ પપ્રચ્છ શૂલપાણિં મહેશ્વરમ્
દેવતાઓને મૂંઝાયલા જોઈ, શૈલાદિ હાથી જેવો આગળ ગયો અને ત્રિશૂળધારી મહેશ્વરને પૂછ્યું: 'આ શું છે?'
તતઃ શશાઙ્કતિલકઃ કપર્દી પરમાર્તવત્ ઉવાચ નન્દિનં ભક્તઃ સ મયો ઽદ્ય વિનઙ્ક્ષ્યતિ
પછી ચાંદની કલગી અને જટાવાળા, અત્યંત વ્યથિત, નંદીને કહ્યું: 'માયા ભલે ભક્ત છે, પણ આજે તેનો અંત આવી જશે.'
અથ નન્દીશ્વરસ્તૂર્ણં મનોમારુતવદ્બલી શરે ત્રિપુરમાયાતિ ત્રિપુરં પ્રવિવેશ સઃ
ત્યાંથી નંદી, મનની પવન જેવી ઝડપ અને શક્તિથી, ત્રિપુરા તરફ દોડી ગયો અને શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
સ મયં પ્રેક્ષ્ય ગણપઃ પ્રાહ કાઞ્ચનસંનિભઃ વિનાશસ્ત્રિપુરસ્યાસ્ય પ્રાપ્તો મય સુદારુણઃ અનેનૈવ ગૃહેણ ત્વમ્ અપક્રામ બ્રવીમ્યહમ્
નંદીએ માયાને જોઈને, સુવર્ણ સમાન તેજવાળાએ કહ્યું: 'માયા, ત્રિપુરા પર ભયાનક વિનાશ આવી ગયો છે. તું તરત આ ઘર છોડીને બહાર નીકળી જા, હું કહે છું.'
શ્રુત્વા તન્નન્દિવચનં દૃઢભક્તો મહેશ્વરે તેનૈવ ગૃહમુખ્યેણ ત્રિપુરાદ્ અપસર્પિતઃ
નંદીના શબ્દો સાંભળીને, મહાદેવના દૃઢ ભક્તે મુખ્ય દ્વારથી ત્રિપુરા શહેર છોડ્યું.
સો ઽપીષુઃ પત્ત્રપુટવદ્ દગ્ધ્વા તન્નગરત્રયમ્ ત્રિધા ઇવ હુતાશશ્ચ સોમો નારાયણસ્તથા
પછી, પાંદડું જેમ અગ્નિમાં બળી જાય છે તેમ, તેણે ત્રણેય શહેરોને દહન કરી નાખ્યા; અને આગ, ચંદ્ર અને નારાયણ પણ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાઈને એમ જ બળી ઉઠ્યા.
શરતેજઃપરીતાનિ પુરાણિ દ્વિજપુંગવાઃ દુષ્પુત્રદોષાદ્દહ્યન્તે કુલાન્યૂર્ધ્વં યથા તથા
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બાણના તેજથી ભરાયેલા એ શહેરો એવા જ બળી ગયા જેમ દુષ્ટ પુત્રના દોષથી વંશ ઉપરથી નાશ પામે છે.
મેરુકૈલાસકલ્પાનિ મન્દરાગ્રનિભાનિ ચ સકપાટગવાક્ષાણિ બલિભિઃ શોભિતાનિ ચ
એ શહેરો મેરુ અને કૈલાસ જેવા, મંદર પર્વતના શિખરો જેવા, સુંદર દરવાજા-ખિડકીઓથી શોભિત અને અનેક બલિથી વિભૂષિત હતા.
સપ્રાસાદાનિ રમ્યાણિ કૂટાગારોત્કટાનિ ચ સજલાનિ સમાખ્યાનિ સાવલોકનકાનિ ચ
સુદર મહેલો, ઊંચા મકાનો, પાણીથી ભરેલા તળાવો અને દર્શન માટે પ્રસિદ્ધ સભાઓથી એ શહેરો અતિ રમણીય લાગતા હતા.
બદ્ધધ્વજપતાકાનિ સ્વર્ણરૌપ્યમયાનિ ચ ગૃહાણિ તસ્મિંસ્ત્રિપુરે દાનવાનામુપદ્રવે દહ્યન્તે દહનાભાનિ દહનેન સહસ્રશઃ
ત્રિપુરાના દાનવોના ઘરો, સુવર્ણ અને ચાંદીની ધ્વજાપતાકાઓથી સજ્જ, હજારોની સંખ્યામાં અગ્નિથી બળી ઉઠ્યા, જાણે અગ્નિ જ અગ્નિમાં ભળી ગયો હોય.
પ્રાસાદાગ્રેષુ રમ્યેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ વાતાયનગતાશ્ચાન્યાશ્ ચાકાશસ્ય તલેષુ ચ
સુંદર મહેલો, વનો અને ઉપવનોમાં, તથા મકાનની ઉપરની ઓરડીઓ અને ખુલ્લી જગ્યાઓમાં પણ અનેક લોકો હાજર હતા.
રમણૈરુપગૂઢાશ્ચ રમન્ત્યો રમણૈઃ સહ દહ્યન્તે દાનવેન્દ્રાણામ્ અગ્નિના હ્યપિ તાઃ સ્ત્રિયઃ
પ્રેમીઓની બાહોમાં સમાઈ, આનંદ માણતી દાનવ રાજાઓની પત્નીઓ પણ પોતાના પ્રિયજન સાથે જ અગ્નિમાં બળી ગઈ.
કાચિત્પ્રિયં પરિત્યજ્ય અશક્તા ગન્તુમન્યતઃ પુરઃ પ્રિયસ્ય પઞ્ચત્વં ગતાગ્નિવદને ક્ષયમ્
કોઈ એક, અન્યત્ર જવાની શક્તિ ન હોવાથી, પોતાના પ્રિયને છોડી, તેની આંખ સામે જ અગ્નિના મુખમાં સમાઈ, જીવનનો અંત પામી.
ઉવાચ શતપત્ત્રાક્ષી સાસ્રાક્ષીવ કૃતાઞ્જલિઃ હવ્યવાહન ભાર્યાહં પરસ્ય પરતાપન ધર્મસાક્ષી ત્રિલોકસ્ય ન માં સ્પ્રષ્ટુમિહાર્હસિ
કમળ જેવી આંખવાળી સ્ત્રીએ, આંખોમાં આંસુ અને હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે અગ્નિદેવ, હું બીજાની પત્ની છું, હે દુશ્મનોના દહનહાર, ત્રણેય લોકના ધર્મના સાક્ષી, તું મને સ્પર્શ કરવો યોગ્ય નથી.'
શાયિતં ચ મયા દેવ શિવયા ચ શિવપ્રભ પરેણ પ્રૈહિ મુક્ત્વેદં ગૃહં ચ દયિતં હિ મે
'હે દેવ, મેં બીજાની સાથે અને શિવપ્રભા સાથે શયન કર્યું છે. હવે તું અહીંથી દૂર જા, આ ઘર અને મારા પ્રિયને મને જ રહેવા દે.'
એકા પુત્રમુપાદાય બાલકં દાનવાઙ્ગના હુતાશનસમીપસ્થા ઇત્યુવાચ હુતાશનમ્
એક દાનવ સ્ત્રીએ પોતાના નાનકડા પુત્રને લઈને અગ્નિ પાસે જઈને કહ્યું:
બાલો ઽયં દુઃખલબ્ધશ્ચ મયા પાવક પુત્રકઃ નાર્હસ્યેનમુપાદાતું દયિતં ષણ્મુખપ્રિય
'હે અગ્નિદેવ, આ બાળક મારા દુઃખથી જન્મેલો પુત્ર છે. હે ષણમુખપ્રિય, તું મારા આ પ્રિયને લઈ જવો યોગ્ય નથી.'
કાશ્ચિત્પ્રિયાન્પરિત્યજ્ય પીડિતા દાનવાઙ્ગનાઃ નિપતન્ત્યર્ણવજલે સિઞ્જમાનવિભૂષણાઃ
કેટલીક દાનવ સ્ત્રીઓ, પોતાના પ્રિયને છોડી, દુઃખથી પીડાઈને, ઝાંઝર વગાડતાં દરિયાના પાણીમાં પડતી હતી.
તાત પુત્રેતિ માતેતિ માતુલેતિ ચ વિહ્વલમ્ ચક્રન્દુસ્ત્રિપુરે નાર્યઃ પાવકજ્વાલવેપિતાઃ
'પપ્પા, પુત્ર!' અને 'માતા!' એમ પોકારી, ત્રિપુરાની સ્ત્રીઓ અગ્નિની જ્વાળામાં કાંપતી, વ્યાકુળ થઈ રડતી હતી.
યથા દહતિ શૈલાગ્નિઃ સામ્બુજં જલજાકરમ્ તથા સ્ત્રીવક્ત્રપદ્માનિ ચાદહત્ત્રિપુરે ઽનલઃ
જેમ પર્વત પર અગ્નિ કમળ અને જળચર પ્રાણીઓને ભસ્મ કરી નાખે છે, એ જ રીતે ત્રિપુરાની સ્ત્રીઓના કમળ જેવા ચહેરા પણ અગ્નિએ દહન કરી નાખ્યા.
તુષારરાશિઃ કમલાકરાણાં યથા દહત્યમ્બુજકાનિ શીતે તથૈવ સો ઽગ્નિસ્ત્રિપુરાઙ્ગનાનાં દદાહ વક્ત્રેક્ષણપઙ્કજાનિ
જેમ ઠંડકથી ભરેલા તુષારના ઢગલાં તળાવના કમળોને ઠંડીથી સુકવી નાખે છે, એ જ રીતે ત્રિપુરાની સ્ત્રીઓના ચહેરા અને આંખના કમળ પણ અગ્નિએ સળગાવી નાખ્યા.