કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ટાનાં બભૂવુર્દારુણા રવાઃ કાલાનુગાનાં મેઘાનાં યથા વિયતિ વાયુના
ખેંચાયેલા ધનુષ્યોમાંથી ભયાનક અવાજો ઊઠ્યા, જાણે આકાશમાં પવનથી ચાલતા વાદળો ગર્જના કરતા હોય.
આહુશ્ચ યુદ્ધે મા ભૈષીઃ ક્વ યાસ્યસિ મૃતો હ્યસિ પ્રહરાશુ સ્થિતો ઽસ્મ્યત્ર એહિ દર્શય પૌરુષમ્
યુદ્ધમાં તેઓ બોલ્યા: 'ડરતો નહીં! ક્યાં જશો? હવે તો તારો અંત આવી ગયો છે! ઝડપથી પ્રહાર કર, હું અહીં ઊભો છું—આવ, તારો પરાક્રમ બતાવ!'
ગૃહાણ છિન્દ્ધિ ભિન્દ્ધીતિ ખાદ મારય દારય ઇત્યન્યોન્યમ્ અનૂચ્ચાર્ય પ્રયયુર્યમસાદનમ્
'પકડી લે! કાપી નાખ! ફાડી નાખ! ખાધે નાખ! મારી નાખ! ચીરવી નાખ!'—આવી એકબીજાને للકારતા, તેઓ યમના ઘર તરફ દોડી ગયા.
ખડ્ગાપવર્જિતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છિન્નાઃ પરશ્વધૈઃ કેચિન્મુદ્ગરચૂર્ણાશ્ચ કેચિદ્બાહુભિરાહતાઃ
કેટલાંક તલવારથી ઘાયલ થયા, કેટલાક કુહાડાથી કપાઈ ગયા, કેટલાક ગદાથી ચકનાચૂર થયા અને કેટલાક મુઠીઓથી માર ખાઈ પડ્યા.
પટ્ટિશૈઃ સૂદિતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છૂલવિદારિતાઃ દાનવાઃ શરપુષ્પાભાઃ સવના ઇવ પર્વતાઃ નિપતન્ત્યર્ણવજલે ભીમનક્રતિમિઙ્ગિલે
કેટલાક દાનવો ભાલાથી ફાટ્યા, કેટલાક ત્રિશૂલથી ભેદાયા અને કેટલાક તીરોની ફૂલ જેવી ઝાંખી સાથે, ભયાનક મગરો અને તિમિંગલાઓ વચ્ચે, પહાડો જેમ દરિયામાં પડી ગયા.
વ્યસુભિઃ સુનિબદ્ધાઙ્ગૈઃ પતમાનૈઃ સુરેતરૈઃ સંબભૂવાર્ણવે શબ્દઃ સજલામ્બુદનિસ્વનઃ
મજબૂત પણ નિર્જીવ દેહવાળા, પડેલા દેવો અને અન્યોએ દરિયામાં એવો અવાજ કર્યો કે જાણે વરસાદી વાદળો ગર્જના કરે.
તેન શબ્દેન મકરા નક્રાસ્તિમિતિમિઙ્ગિલાઃ મત્તા લોહિતગન્ધેન ક્ષોભયન્તો મહાર્ણવમ્
એ અવાજથી મગર, નકર અને તિમિંગલાઓ, લોહીની સુગંધથી ઉન્મત્ત બની, મહાસાગરને ઉથલાવી દીધો.
પરસ્પરેણ કલહં કુર્વાણા ભીમમૂર્તયઃ ભ્રમન્તે ભક્ષયન્તશ્ચ દાનવાનાં ચ લોહિતમ્
ભયાનક રૂપ ધરાવતાં, તેઓ એકબીજામાં ઝઘડા કરતા, ફરતા અને દાનવોનું લોહી પીતા.
સરથાન્ સાયુધાન્ સાશ્વાન્ સવસ્ત્રાભરણાવૃતાન્ જગ્રસુસ્તિમયો દૈત્યાન્ દ્રાવયન્તો જલેચરાન્
મગરોએ જલચર પ્રાણીઓને ભગાડી, રથ, હથિયાર, ઘોડા અને વસ્ત્ર-આભૂષણ સાથે દૈત્યોને ગળી લીધા.
મૃધં યથાસુરાણાં ચ પ્રમથાનાં પ્રવર્તતે અમ્બરે ઽમ્ભસિ ચ તથા યુદ્ધં ચક્રુર્જલેચરાઃ
જેમ આસુરો અને પ્રમથો આકાશ અને પાણીમાં યુદ્ધ કરે છે, તેમ જ જલચર પ્રાણીઓએ પણ યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
યથા ભ્રમન્તિ પ્રમથાઃ સદૈત્યાસ્ તથા ભ્રમન્તે તિમયઃ સનક્રાઃ યથૈવ છિન્દન્તિ પરસ્પરં તુ તથૈવ ક્રન્દન્તિ વિભિન્નદેહાઃ
જેમ પ્રમથો અને દૈત્યો ફરતા રહે છે, તેમ મગર અને નકર પણ ફરતા; જેમ તેઓ એકબીજાને ઘાયલ કરે છે, તેમ તૂટી ગયેલા દેહવાળા પણ ચીસો પાડતા.
વ્રણાનનૈર્ અઙ્ગરસં સ્રવદ્ભિઃ સુરાસુરૈર્નક્રતિમિઙ્ગિલૈશ્ચ કૃતો મુહૂર્તેન સમુદ્રદેશઃ સરક્તતોયઃ સમુદીર્ણતોયઃ
અલ્પ સમયમાં, ઘા ખાઈ લોહી વહાવતાં દેવ, અસુર, મગર અને તિમિંગલાઓના કારણે, દરિયાની આસપાસ લોહીથી લાલ અને ઉછળતા પાણીથી ભરાઈ ગયું.
પૂર્વં મહામ્ભોધરપર્વતાભં દ્વારં મહાન્તં ત્રિપુરસ્ય શક્રઃ નિપીડ્ય તસ્થૌ મહતા બલેન યુક્તો ઽમરાણાં મહતા બલેન
પ્રથમ, અમરદેવોની મહાન શક્તિથી યુક્ત ઇન્દ્રે, મહાસાગર અથવા મહાપર્વત જેવાં વિશાળ ત્રિપુરાના દ્વારને દબાવી રાખ્યું.
તથોત્તરં સો ઽન્તરજો હરસ્ય બાલાર્કજામ્બૂનદતુલ્યવર્ણઃ સ્કન્દઃ પુરદ્વારમથારુરોહ વૃદ્ધો ઽસ્તશૃઙ્ગં પ્રપતન્નિવાર્કઃ
પછી, કુમાર સ્કંદ, જેમનું રંગ નવાં સોનાં કે ઉગતા સૂર્ય જેવું હતું, હરાના નગરના ઉત્તર દ્વાર પર ચઢ્યા, જાણે વૃદ્ધ સૂર્ય આઠ શિખરવાળા પર્વત પર પડતો હોય તેમ.
યમશ્ચ વિત્તાધિપતિશ્ચ દેવો દણ્ડાન્વિતઃ પાશવરાયુધશ્ચ દેવારિણસ્તસ્ય પુરસ્ય દ્વારં તાભ્યાં તુ તત્પશ્ચિમતો નિરુદ્ધમ્
યમરાજ અને ધનની દેવતા, બંને દંડ અને પાશથી સજ્જ, દેવોના દુશ્મનોને રોકવા માટે એ શહેરના પશ્ચિમ દરવાજે ઊભા રહ્યા.
દક્ષારિરુદ્રસ્તપનાયુતાભઃ સ ભાસ્વતા દેવરથેન દેવઃ તદ્દક્ષિણદ્વારમરેઃ પુરસ્ય રુદ્ધ્વાવતસ્થૌ ભગવાંસ્ત્રિનેત્રઃ
દક્ષના દુશ્મન, ત્રિનેત્રવાળા રુદ્ર, દસ હજાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી કિરણો સાથે, પોતાના દિવ્ય રથ પર તેજથી ઝગમગતા, એ દુશ્મન શહેરના દક્ષિણ દરવાજે અવરોધ કરીને ઊભા રહ્યા.
તુઙ્ગાનિ વેશ્માનિ સગોપુરાણિ સ્વર્ણાનિ કૈલાસશશિપ્રભાણિ પ્રહ્લાદરૂપાઃ પ્રમથાવરુદ્ધા જ્યોતીંષિ મેઘા ઇવ ચાશ્મવર્ષાઃ
ઊંચા મહેલો, સુંદર ગોપુરવાળા, સોનાથી ચમકતા અને કૈલાસ પરના ચંદ્ર જેવી ઝાંખી આપતા, આનંદદાયક રૂપવાળા, પ્રમથગણોએ ઘેરી લીધા, જેમ મેઘો પથ્થર વરસાવે તેમ તેજથી ધધકતા.
ઉત્પાત્ય ચોત્પાટ્ય ગૃહાણિ તેષાં સશૈલમાલાસમવેદિકાનિ પ્રક્ષિપ્ય પ્રક્ષિપ્ય સમુદ્રમધ્યે કાલામ્બુદાભાઃ પ્રમથા વિનેદુઃ
પ્રમથગણોએ એ લોકોના ઘરો, પર્વતોની શ્રેણીઓ અને વેદિકાઓ સહિત ઉખાડી કાઢ્યા અને તેમને સમુદ્રના મધ્યમાં ફેંકી દીધા, અને તેઓ કાળા વાદળ જેવી ગર્જના કરતા હતા.
રક્તાનિ ચાશેષવનૈર્યુતાનિ સાશોકખણ્ડાનિ સકોકિલાનિ ગૃહાણિ હે નાથ પિતઃ સુતેતિ ભ્રાતેતિ કાન્તેતિ પ્રિયેતિ ચાપિ ઉત્પાટ્યમાનેષુ ગૃહેષુ નાર્યસ્ ત્વ્ અનાર્યશબ્દાન્વિવિધાન્પ્રચક્રુઃ
લાલ રંગના, અનેક વનોથી ભરેલા, દુઃખથી તૂટી ગયેલા અને કોયલોથી ગુંજતા ઘરો જ્યારે ઉખડતા હતા ત્યારે સ્ત્રીઓ 'હે સ્વામી! પિતા! પુત્ર! ભાઈ! પ્રિયતમ! પ્રિય!' એમ રડતી અને અનેક પ્રકારના અનુકૂળ ન લાગતા શબ્દો બોલતી હતી.
કલત્રપુત્રક્ષયપ્રાણનાશે તસ્મિન્પુરે યુદ્ધમતિપ્રવૃત્તે મહાસુરાઃ સાગરતુલ્યવેગા ગણેશ્વરાઃ કોપવૃતાઃ પ્રતીયુઃ
જ્યારે પત્ની, પુત્ર અને જીવનનો નાશ થતો હતો અને એ શહેરમાં યુદ્ધ ભયંકર રીતે ચાલતું હતું, ત્યારે મહાન અસુરો, સમુદ્ર જેવી ઝડપથી, ગુસ્સે ભરેલા ગણપતિઓને પાછા હાંકી કાઢતા.
પરશ્વધૈસ્તત્ર શિલોપલૈશ્ચ ત્રિશૂલવજ્રોત્તમકમ્પનૈશ્ચ શરીરસદ્મક્ષપણં સુઘોરં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં દૃઢવૈરબદ્ધમ્
ત્યાં કુહાડા, પથ્થરો, ત્રિશૂળ, વજ્ર અને ભારે ગદાઓથી, એકબીજાને નાશ કરવા માટે, ઘોર દુશ્મનાવાળું ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું.
અન્યોન્યમુદ્દિશ્ય વિમર્દતાં ચ પ્રધાવતાં ચૈવ વિનિઘ્નતાં ચ શબ્દો બભૂવામરદાનવાનાં યુગાન્તકાલેષ્વિવ સાગરાણામ્
જ્યારે તેઓ એકબીજા પર તૂટી પડતા, અથડાતા અને મારામારી કરતા, ત્યારે દેવો અને અસુરોના ટકરાવનો અવાજ, યુગના અંતે સમુદ્રોની ગર્જના જેવો હતો.
વ્રણૈરજસ્રં ક્ષતજં વમન્તઃ કોપોપરક્તા બહુધા નદન્તઃ ગણેશ્વરાસ્તે ઽસુરપુંગવાશ્ચ યુધ્યન્તિ શબ્દં ચ મહદુદ્ગિરન્તઃ
ઘાયલ થઈને સતત લોહી ઉગળતા, ગુસ્સાથી લાલ થયેલા, વિવિધ રીતે ગર્જના કરતા, ગણપતિઓ અને અગ્રણિ અસુરો યુદ્ધ કરતા અને ભયંકર ધ્વનિ ફેલાવતા.
માર્ગાઃ પુરે લોહિતકર્દમાલાઃ સ્વર્ણેષ્ટકાસ્ફાટિકભિન્નચિત્રાઃ કૃતા મુહૂર્તેન સુખેન ગન્તું છિન્નોત્તમાઙ્ગાઙ્ઘ્રિકરાઃ કરાલાઃ
શહેરના રસ્તાઓ લોહીથી કાદવવાળા, તૂટેલા સોનાના ઈંટો અને સ્ફટિકથી છવાયેલા, અને ક્ષણેક્ષણમાં, ભયાનક યોદ્ધાઓના કપાયેલા માથા, પગ અને હાથથી, રસ્તા સરળતાથી પસાર થઈ શકાય એવા બની ગયા.
કોપાવૃતાક્ષઃ સ તુ તારકાખ્યઃ સંખ્યે સવૃક્ષઃ સગિરિર્નિલીનઃ તસ્મિન્ક્ષણે દ્વારવરં રિરક્ષો રુદ્ધં ભવેનાદ્ભુતવિક્રમેણ
પછી તારક નામનો અસુર, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, લડાઈમાં વૃક્ષો અને પર્વતોની પાછળ છુપાઈને, એ સમયે અદ્ભુત પરાક્રમથી અવરોધિત મુખ્ય દરવાજાની રક્ષા કરવા ઊભો રહ્યો.
સ તત્ર પ્રાકારાગતાંશ્ચ ભૂતાઞ્ છાતન્ મહાનદ્ભુતવીર્યસત્ત્વઃ ચચાર ચાપ્તેન્દ્રિયગર્વદૃપ્તઃ પુરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રરાસ ઘોરમ્
એ મહાન અને અદ્ભુત શક્તિ અને સાહસ ધરાવનાર, ઇન્દ્રિયજયના ગર્વથી ભરેલો, પ્રાકાર પર આવેલા ભૂતોને દૂર હાંકી, શહેરમાંથી બહાર આવીને ભયાનક ગર્જના કરી.
તતઃ સ દૈત્યોત્તમપર્વતાભો યથાઞ્જસા નાગ ઇવાભિમત્તઃ નિવારિતો રુદ્રરથં જિઘૃક્ષુર્ યથાર્ણવઃ સર્પતિ ચાતિવેલઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ અસુર, મહાપર્વત જેવો ઊંચો, ઉગ્ર હાથી જેવો તૂટી પડ્યો, રુદ્રના રથને પકડી લેવા દોડ્યો, પણ જેમ સમુદ્ર પોતાની મર્યાદાએ અટકી જાય છે તેમ રોકાઈ ગયો.
શેષઃ સુધન્વા ગિરિશશ્ચ દેવશ્ ચતુર્મુખો યઃ સ ત્રિલોચનશ્ચ તે તારકાખ્યાભિગતા ગતાજૌ ક્ષોભં યથા વાયુવશાત્સમુદ્રાઃ
શેષ, સુધન્વા, ગિરિશ અને ચતુર્મુખ, ત્રિનેત્રવાળા દેવ, બધા તારક પાસે ગયા, પણ યુદ્ધમાં પવનથી સમુદ્રો જેમ ઉથલપાથલ થાય તેમ તેઓ પણ કંપાઈ ગયા.
શેષો ગિરીશઃ સપિતામહેશશ્ ચોત્ક્ષુભ્યમાણઃ સ રથે ઽમ્બરસ્થઃ બિભેદ સંધીષુ બલાભિપન્નઃ કૂજન્નિનાદાંશ્ચ કરોતિ ઘોરાન્
શેષ, ગિરિશ અને પિતામહના દેવ, ખૂબ જ ઉથલપાથલ થઈને, આકાશમાં પોતાના રથ પર ઊભા રહ્યા, અને શક્તિથી સાંધા પર આક્રમણ થતાં, ભયાનક અવાજો કરતા.
એકં તુ ઋગ્વેદતુરંગમસ્ય પૃષ્ઠે પદં ન્યસ્ય વૃષસ્ય ચૈકમ્ તસ્થૌ ભવઃ સોદ્યતબાણચાપઃ પુરસ્ય તત્સઙ્ગસમીક્ષમાણઃ
ભવ, ધનુષ્ય અને બાણ તાણીને, એક પગ ઋગ્વેદના ઘોડાના પીઠ પર અને બીજું વાછરડાના પીઠ પર રાખીને, શહેરના સમૂહને નિહાળી ઊભા રહ્યા.