કોટવી કોટિતીર્થે તુ સુગન્ધા માધવે વને ગોદાશ્રમે ત્રિસંધ્યા તુ ગઙ્ગાદ્વારે રતિપ્રિયા
કોટીતીર્થે કોટવી, માધવ વનમાં સુગંધા, ગોદાશ્રમમાં ત્રિસંધ્યા અને ગંગાદ્વારે રતિપ્રિયા છે.
શિવકુણ્ડે શિવાનન્દા નન્દિની દેવિકાતટે રુક્મિણી દ્વારવત્યાં તુ રાધા વૃન્દાવને વને
શિવકુંડમાં શિવાનંદા, દેવિકા તટે નંદિની, દ્વારકામાં રુક્મિણી અને વૃંદાવન વનમાં રાધા છે.
દેવકી મથુરાયાં તુ પાતાલે પરમેશ્વરી ચિત્રકૂટે તથા સીતા વિન્ધ્યે વિન્ધ્યાધિવાસિની
મથુરામાં દેવકી, પાતાળમાં પરમેશ્વરી, ચિત્રકૂટમાં સીતા અને વિંધ્ય પર્વતમાં વિંધ્યાધિવાસિની છે.
સહ્યાદ્રાવ્ એકવીરા તુ હરિશ્ચન્દ્રે તુ ચન્દ્રિકા રમણા રામતીર્થે તુ યમુનાયાં મૃગાવતી
સહ્યાદ્રિમાં એકવીરા, હરિશ્ચંદ્રે ચંદ્રિકા, રામતીર્થે રમણા અને યમુનામાં મૃગાવતી છે.
કરવીરે મહાલક્ષ્મીર્ ઉમા દેવી વિનાયકે અરોગા વૈદ્યનાથે તુ મહાકાલે મહેશ્વરી
કરવીરમાં મહાલક્ષ્મી, વિનાયક ખાતે ઉમાદેવી, વૈદ્યનાથમાં આરોગા અને મહાકાળે મહેશ્વરી છે.
અભયેત્યુષ્ણતીર્થેષુ ચામૃતા વિન્ધ્યકન્દરે માણ્ડવ્યે માણ્ડવી નામ સ્વાહા માહેશ્વરે પુરે
ઉષ્ણતીર્થે અભય, વિંધ્ય ગુફામાં ચામૃતા, માંડવ્યે માંડવી અને મહેશ્વરપુરમાં સ્વાહા છે.
છાગલાણ્ડે પ્રચણ્ડા તુ ચણ્ડિકા મકરન્દકે સોમેશ્વરે વરારોહા પ્રભાસે પુષ્કરાવતી
છાગલાંડે પ્રચંડા, મકરંદકમાં ચંડિકા, સોમેશ્વરે વરારોહા અને પ્રભાસે પુષ્કરાવતી છે.
દેવમાતા સરસ્વત્યાં પારાવારતટે મતા મહાલયે મહાભાગા પયોષ્ણ્યાં પિઙ્ગલેશ્વરી
સરસ્વતી પર દેવમાતા, પારાવાર તટે માતા, મહાલયે મહાભાગા અને પયોષ્ણી પર પિંગલેશ્વરી છે.
સિંહિકા કૃતશૌચે તુ કાર્ત્તિકેયે યશસ્કરી ઉત્પલાવર્તકે લોલા સુભદ્રા શોણસંગમે
કૃતશૌચે સિંહિકા, કાર્તિકેયે યશસ્કરી, ઉત્પલાવર્તકમાં લોલા અને શોણસંગમમાં સુભદ્રા છે.
માતા સિદ્ધપુરે લક્ષ્મીર્ અઙ્ગના ભરતાશ્રમે જાલંધરે વિશ્વમુખી તારા કિષ્કિન્ધપર્વતે
સિદ્ધપુરમાં માતા લક્ષ્મી, ભરત આશ્રમમાં અંગના, જાલંધરમાં વિશ્વમુખી અને કિષ્કિંધા પર્વતે તારા છે.
દેવદારુવને પુષ્ટિર્ મેધા કાશ્મીરમણ્ડલે ભીમા દેવી હિમાદ્રૌ તુ પુષ્ટિર્વિશ્વેશ્વરે તથા
દેવદારુ વનમાં પુષ્ટિ, કાશ્મીર મંડળમાં મેધા, હિમાલયમાં ભીમાદેવી અને વિશ્વેશ્વરે પુષ્ટિ છે.
કપાલમોચને શુદ્ધિર્ માતા કાયાવરોહણે શઙ્ખોદ્ધારે ધ્વનિર્નામ ધૃતિઃ પિણ્ડારકે તથા
કપાલમોચન ખાતે શુદ્ધિ, કાયાવરોહણે માતા, શંખોદ્ધારે ધ્વનિ અને પિંડારકમાં ધૃતિ છે.
કાલા તુ ચન્દ્રભાગાયામ્ અચ્છોદે શિવકારિણી વેણાયામમૃતા નામ બદર્યામુર્વશી તથા
ચંદ્રભાગામાં કાળા, અચ્છોદે શિવકારિણી, વેણામાં અમૃત અને બદરીમાં ઉર્વશી છે.
ઓષધી ચોત્તરકુરૌ કુશદ્વીપે કુશોદકા મન્મથા હેમકૂટે તુ મુકુટે સત્યવાદિની
ઉત્તરકુરુમાં ઔષધી, કુશદ્વીપે કુશોદકા, હેમકૂટે મનમથા અને મુકુટે સત્યવાદિની છે.
અશ્વત્થે વન્દનીયા તુ નિધિર્વૈશ્રવણાલયે ગાયત્રી વેદવદને પાર્વતી શિવસંનિધૌ
અશ્વત્થ પર વંદનીય, વૈશ્વરાણના ઘરમાં નિધિ, વેદમુખે ગાયત્રી અને શિવસન્નિધિમાં પાર્વતી છે.
દેવલોકે તથેન્દ્રાણી બ્રહ્માસ્યેષુ સરસ્વતી સૂર્યબિમ્બે પ્રભા નામ માતૄણાં વૈષ્ણવી મતા
દેવલોકમાં ઇન્દ્રાણી, બ્રહ્માસન પર સરસ્વતી, સૂર્યમંડળમાં પ્રભા અને માતાઓમાં વૈષ્ણવી કહેવાય છે.
અરુન્ધતી સતીનાં તુ રામાસુ ચ તિલોત્તમા ચિત્તે બ્રહ્મકલા નામ શક્તિઃ સર્વશરીરિણામ્
સતી સ્ત્રીઓમાં અરુંધતી, રામાઓમાં તિલોત્તમા અને મનમાં બ્રહ્મકલાની શક્તિ — આવી શક્તિ દરેક જીવમાં વસે છે.
એતદુદ્દેશતઃ પ્રોક્તં નામાષ્ટશતમુત્તમમ્ અષ્ટોત્તરં ચ તીર્થાનાં શતમેતદુદાહૃતમ્
આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં એકસો આઠ ઉત્તમ નામો અને એ જ રીતે એકસો તીર્થો અહીં ગણાવ્યા છે.
યઃ સ્મરેચ્છૃણુયાદ્ વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે એષુ તીર્થેષુ યઃ કૃત્વા સ્નાનં પશ્યતિ માં નરઃ
જે કોઈ આ નામોનું સ્મરણ કરે છે કે સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી છૂટકારો પામે છે; અને જે મનુષ્ય આ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને મને દર્શન કરે છે—
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ કલ્પં શિવપુરે વસેત્ યસ્તુ મત્પરમં કાલં કરોત્યેતેષુ માનવઃ
—તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને એક કલ્પ સુધી શિવના શહેરમાં વસે છે; પણ જે આમાં શ્રેષ્ઠ સમય મને અર્પણ કરે છે—
સ ભિત્ત્વા બ્રહ્મસદનં પદમભ્યેતિ શાંકરમ્ નામ્નામષ્ટશતં યસ્તુ શ્રાવયેચ્છિવસંનિધૌ
—તે બ્રહ્માના લોકને તોડી શિવપદને પ્રાપ્ત કરે છે. અને જે શિવની હાજરીમાં આ એકસો આઠ નામોનું પાઠ કરાવે છે—
તૃતીયાયામથાષ્ટમ્યાં બહુપુત્રો ભવેન્નરઃ ગોદાને શ્રાદ્ધદાને વા અહન્ય્ અહનિ વા બુધઃ
—ત્રીજ અથવા અઠમના દિવસે, તે મનુષ્યને અનેક પુત્રો થાય છે; ગાય દાન, શ્રાદ્ધમાં કે કોઈ પણ દિવસે, વિદ્વાન માણસ—
દેવાર્ચનવિધૌ વિદ્વાન્ પઠન્ બ્રહ્માધિગચ્છતિ એવં વદન્તી સા તત્ર દદાહાત્માનમ્ આત્મના
—દેવપૂજાની વિધિ જાણનારો, આ પાઠ કરીને બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. એ રીતે તેણે ત્યાં પોતાને પોતે અર્પણ કરી દીધું.
સ્વાયમ્ભુવો ઽપિ કાલેન દક્ષઃ પ્રાચેતસો ઽભવત્ પાર્વતી સાભવદ્દેવી શિવદેહાર્ધધારિણી
સમય જતાં સ્વાયંભુ પણ પ્રાચેતસનો પુત્ર દક્ષ બન્યો; અને પાર્વતી એ શિવના અર્ધાંગને ધારણ કરતી દેવી બની.
મેનાગર્ભસમુત્પન્ના ભુક્તમુક્તિફલપ્રદા અરુન્ધતી જપન્ત્યેતત્ પ્રાપ યોગમનુત્તમમ્
મેનાના ગર્ભથી જન્મેલી, એ ભોગ અને મોક્ષના ફળ આપે છે; અરુંધતીએ આ જપ કરીને શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત કર્યો.
પુરૂરવાશ્ચ રાજર્ષિલોકે વ્યજેયતામ્ અગાત્ યયાતિઃ પુત્રલાભં ચ ધનલાભં ચ ભાર્ગવઃ
પુરૂરવા રાજર્ષિ લોકમાં પ્રસિદ્ધ થયો; યયાતિને પુત્ર અને ધન મળ્યું; અને ભારગવને પણ એ જ લાભ મળ્યો.
તથાન્યે દેવદૈત્યાશ્ચ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાસ્તથા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચ બહવઃ સિદ્ધિમીયુર્યથેપ્સિતામ્
એ જ રીતે બીજા દેવો-દૈત્યો, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને અનેક શૂદ્રોએ પણ ઇચ્છિત સિદ્ધિ મેળવી.
યત્રૈતલ્લિખિતં તિષ્ઠેત્ પૂજ્યતે દેવસંનિધૌ ન તત્ર શોકો દૌર્ગત્યં કદાચિદપિ જાયતે
જ્યાં આ લખાયેલું હોય અને દેવોની હાજરીમાં પૂજાય છે, ત્યાં કદી દુઃખ કે દુર્ભાગ્ય થતું નથી.
લોકાઃ સોમપથા નામ યત્ર મારીચનન્દનાઃ વર્તન્તે દેવ પિતરો દેવા યાન્ભાવયન્ત્યલમ્
એવા લોક છે જેને સોમપથ કહે છે, જ્યાં મરીચિના વંશજો રહે છે — એ દેવ પિતૃઓ છે, જેમને દેવો સતત સન્માન આપે છે.
અગ્નિષ્વાત્તા ઇતિ ખ્યાતા યજ્વાનો યત્ર સંસ્થિતાઃ અચ્છોદા નામ તેષાં તુ માનસી કન્યકા નદી
ત્યાં અગ્નિષ્વાત્ત નામે જાણીતા યજ્ઞકર્તા વસે છે; એમના વચ્ચે અચ્છોદા નામની, મનથી જન્મેલી કન્યા નદી છે.