ભૂકમ્પશ્ચાભવત્તત્ર શતાઙ્ગો ભૂગતો ઽભવત્ દૃષ્ટ્વા ક્ષોભમગાદ્રુદ્રઃ સ્વયમ્ભૂશ્ચ પિતામહઃ
ત્યાં ધરતી ધ્રુજી ઉઠી; શતાંગ જમીન પર પડી ગયો. આ અશાંતિ જોઈ રુદ્ર અને સ્વયંભૂ પિતામહ પણ ચિંતિત થયા.
તાભ્યાં દેવવરિષ્ઠાભ્યામ્ અન્વિતઃ સ રથોત્તમઃ અનાયતનમ્ આસાદ્ય સીદતે ગુણવાનિવ
એ બે શ્રેષ્ઠ દેવો સાથે એ ઉત્તમ રથ, આધાર વિનાનું સ્થાન પામી, એ રીતે બેસી ગયો જાણે ગુણવાન માણસ લથડાય.
ધાતુક્ષયે દેહ ઇવ ગ્રીષ્મે ચાલ્પમિવોદકમ્ શૈથિલ્યં યાતિ સ રથઃ સ્નેહો વિપ્રકૃતો યથા
જેમ શરીરમાંથી જીવનદાયી તત્વો ઘટે ત્યારે શરીર ઢીલું પડી જાય છે, કે જેમ ઉનાળામાં પાણી ઓછી જાય છે, એ જ રીતે જ્યારે રથનું તેલ બગડે, ત્યારે રથ પણ શક્તિહીન થઈ જાય છે.
રથાદુત્પત્યાત્મભૂર્ વૈ સીદન્તં તુ રથોત્તમમ્ ઉજ્જહાર મહાપ્રાણો રથં ત્રૈલોક્યરૂપિણમ્
પછી મહાન પ્રાણશક્તિ એ રથમાંથી બહાર આવી, થાકેલા અને ઉત્તમ એવા ત્રણેય લોકોથી બનેલા રથને ઊંચકીને ઉઠાવી લીધો.
તદા શરાદ્વિનિષ્પત્ય પીતવાસા જનાર્દનઃ વૃષરૂપં મહત્કૃત્વા રથં જગ્રાહ દુર્ધરમ્
એ સમયે પીળાં વસ્ત્ર ધારણ કરનાર જનાર્દન રથમાંથી ફાંદ્યો, મહાન વૃષભનું રૂપ ધારણ કર્યું અને દુર્લભ એવા રથને પકડી લીધો.
સ વિષાણાભ્યાં ત્રૈલોક્યં રથમેવ મહારથઃ પ્રગૃહ્યોદ્વહતે સજ્જં કુલં કુલવહો યથા
એ મહારથીએ વૃષભના શિંગથી ત્રણેય લોકોથી બનેલા રથને પકડીને, જેમ વાછરડા સાથે વાછરિયું ચાલે છે, તેમ રથને લઈ ગયો.
તારકાખ્યો ઽપિ દૈત્યેન્દ્રો ગિરીન્દ્ર ઇવ પક્ષવાન્ અભ્યદ્રવત્તદા દેવં બ્રહ્માણં હતવાંશ્ચ સઃ
ત્યારે તારક નામના દૈત્યરાજાએ, પર્વત જેવાં પાંખો ધરાવતો, દેવ બ્રહ્મા તરફ દોડી ગયો અને તેમને પરાજિત કર્યા.
સ તારકાખ્યાભિહતઃ પ્રતોદં ન્યસ્ય કૂબરે વિજજ્વાલ મુહુર્બ્રહ્મા શ્વાસં વક્ત્રાત્ સમુદ્ગિરન્
તારકના પ્રહારે ઘાયલ થયેલા બ્રહ્માજીએ, પોતાનું અંકુશ કુબેર પર મૂકી દીધું અને વારંવાર તેજથી પ્રગટતા, મોઢામાંથી શ્વાસ બહાર કાઢવા લાગ્યા.
તત્ર દૈત્યૈર્મહાનાદો દાનવૈરપિ ભૈરવઃ તારકાખ્યસ્ય પૂજાર્થં કૃતો જલધરોપમઃ
ત્યાં દૈત્ય અને દાનવો તરફથી ભયાનક ગર્જના ઉઠી, જે તારકની પૂજા માટે હતી અને મેઘના ગર્જનાની જેમ ગુંજી ઉઠી.
રથચરણકરો ઽથ મહામૃધે વૃષભવપુર્વૃષભેન્દ્રપૂજિતઃ દિતિતનયબલં વિમર્દ્ય સર્વં ત્રિપુરપુરં પ્રવિવેશ કેશવઃ
પછી મહાસંગ્રામમાં વૃષભ અને વૃષભરાજાઓએ પૂજિત એ રથના ચક્રે, દિતિના પુત્રોની આખી સેના નાશ કરી અને કેશવે ત્રિપુરાના શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
સજલજલદરાજિતાં સમસ્તાં કુમુદવરોત્પલફુલ્લપઙ્કજાઢ્યામ્ સુરગુરુરપિબત્પયો ઽમૃતં તદ્ રવિરિવ સંચિતશાર્વરં તમો ઽન્ધમ્
પાણીથી ભરેલા મેઘોથી શોભાયમાન, કુમુદ અને નિલોત્પલથી ભરેલી સરોવરમાંથી, દેવગુરુએ અમૃત પીધું, જેમ રવિ રાત્રિના એકઠા થયેલા અંધકારને પી જાય છે.
વાપીં પીત્વાસુરેન્દ્રાણાં પીતવાસા જનાર્દનઃ નર્દમાનો મહાબાહુઃ પ્રવિવેશ શરં તતઃ
દૈત્યરાજાઓની વાપીમાંથી પીધા પછી, પીળાં વસ્ત્રધારી, મહાબાહુ જનાર્દન ગર્જના કરતા, પછી તીરમાં પ્રવેશ્યા.
તતો ઽસુરા ભીમગણેશ્વરૈર્હતાઃ પ્રહારસંવર્ધિતશોણિતાપગાઃ પરાઙ્મુખા ભીમમુખૈઃ કૃતા રણે યથા નયાભ્યુદ્યતતત્પરૈર્નરૈઃ
પછી ભયાનક ગણેશ્વરોના પ્રહારથી દૈત્યો મર્યા, લોહીથી નદીઓ લાલ થઈ, ભયાનક ચહેરાવાળાઓએ તેમને પલટાવી દીધા, જેમ યુદ્ધમાં કૌશલ્યવાન લોકો દુશ્મનને પછાડે છે.
સ તારકાખ્યસ્ તડિન્માલિરેવ ચ મયેન સાર્ધં પ્રમથૈરભિદ્રુતાઃ પુરં પરાવૃત્ય નુ તે શરાર્દિતા યથા શરીરં પવનોદયે ગતાઃ
તારક, વીજળીની માળા ધારણ કરનાર, માયા અને પ્રમથો સાથે શહેર પર તૂટી પડ્યો, પણ તીરોના ઘા ખાઈ તેઓ પાછા ફર્યા, જેમ પવન ઉઠે ત્યારે શરીર છોડી જાય છે.
ગણેશ્વરાભ્યુદ્યતદર્પકાશિનો મહેન્દ્રનન્દીશ્વરષણ્મુખા યુધિ વિનેદુરુચ્ચૈર્જહસુશ્ચ દુર્મદા જયેમ ચન્દ્રાદિદિગીશ્વરૈઃ સહ
ગણપતિઓ, મહેન્દ્ર, નંદી અને છમુખવાળા, વધતી ગર્વથી ચમકતા, યુદ્ધમાં ઉંચે ગર્જના કરતા અને અહંકારપૂર્વક હસતા, 'ચાલો જીતીએ!' એમ ચંદ્ર અને દિશાના દેવતાઓ સાથે બોલ્યા.
પ્રમથૈઃ સમરે ભિન્નાસ્ ત્રૈપુરાસ્તે સુરારયઃ પુરં પ્રવિવિશુર્ભીતાઃ પ્રમથૈર્ભગ્નગોપુરમ્
પ્રમથો દ્વારા યુદ્ધમાં પરાજિત થયેલા ત્રિપુરાવાસી દૈત્યો, ભયભીત થઈ, પ્રમથોએ દ્વાર તોડી નાખ્યા પછી શહેરમાં ઘૂસી ગયા.
શીર્ણદંષ્ટ્રા યથા નાગા ભગ્નશૃઙ્ગા યથા વૃષાઃ યથા વિપક્ષાઃ શકુના નદ્યઃ ક્ષીણોદકા યથા
તેઓ એવા હતા જેમ તૂટી ગયેલી દાંતવાળા હાથી, ભાંગેલા શિંગવાળા વાછરડા, તૂટી ગયેલા પાંખવાળા પક્ષી, કે જેમ પાણી વિહોણી નદીઓ.
મૃતપ્રાયાસ્તથા દૈત્યા દૈવતૈર્વિકૃતાનનાઃ બભૂવુસ્તે વિમનસઃ કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્
એ રીતે, દૈત્યો લગભગ મરી ગયા, દેવતાઓએ તેમના ચહેરા વિકૃત કરી દીધા, અને તેઓ નિરાશ થઈ, 'હવે શું કરીએ?' એમ બોલ્યા.
અથ તાન્મ્લાનમનસસ્ તદા તામરસાનનઃ ઉવાચ દૈત્યો દૈત્યાનાં પરમાધિપતિર્મયઃ
પછી, જ્યારે તેઓના મન મલિન થઈ ગયા, ત્યારે કમળ જેવા ચહેરાવાળા દૈત્ય, દૈત્યોના પ્રમુખ માયાએ તેમને કહ્યું.
કૃત્વા યુદ્ધાનિ ઘોરાણિ પ્રમથૈઃ સહ સામરૈઃ તોષયિત્વા તથા યુદ્ધે પ્રમથાનમરૈઃ સહ
પ્રમથો અને તેમના સાથીઓ સાથે ભયાનક યુદ્ધો કરીને, યુદ્ધમાં પ્રમથો અને તેમના સાથીઓને પ્રસન્ન કર્યા પછી...
યૂયં યત્પ્રથમં દૈત્યાઃ પશ્ચાચ્ચ બલપીડિતાઃ પ્રવિષ્ટા નગરં ત્રાસાત્ પ્રમથૈર્ભૃશમર્દિતાઃ
હે દૈત્યો, તમે સૌ પ્રથમ શહેરમાં પ્રવેશ્યા, અને પછી જ્યારે પ્રમથગણોએ ભારે ત્રાસ આપ્યો ત્યારે ડરથી ફરીથી શહેરમાં ઘૂસ્યા.
અપ્રિયં ક્રિયતે વ્યક્તં દેવૈર્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ યત્ર નામ મહાભાગાઃ પ્રવિશન્તિ ગિરેર્વનમ્
દેવતાઓ આપણાં માટે અનિચ્છનીય કાર્ય કરી રહ્યાં છે, એ સ્પષ્ટ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. જ્યાં મહાન પુરુષો પર્વતના વનમાં પ્રવેશ કરે છે.
અહો હિ કાલસ્ય બલમ્ અહો કાલો હિ દુર્જયઃ યત્રેદૃશસ્ય દુર્ગસ્ય ઉપરોધો ઽવમાગતઃ
અરે, સમયની શક્તિ કેટલી પ્રબળ છે! સમયને કોઈ જીતતો નથી—જ્યારે આવું અજબ કિલ્લું પણ ઘેરાઈ ગયું છે.
મયે વિવદમાને તુ નર્દમાન ઇવામ્બુદે બભૂવુર્નિષ્પ્રભા દૈત્યા ગ્રહા ઇન્દૂદયે યથા
જ્યારે હું વિવાદ કરી રહ્યો હતો, વાદળની જેમ ગર્જના કરી રહ્યો હતો, ત્યારે દૈત્યોએ પોતાનું તેજ ગુમાવ્યું—જેમ ચાંદ્રોદયે ગ્રહોનું તેજ ઓસરાય છે.
વાપીપાલાસ્તતો ઽભ્યેત્ય નભઃ કાલ ઇવામ્બુદાઃ મયમાહુર્યમપ્રખ્યં સાઞ્જલિપ્રગ્રહાઃ સ્થિતાઃ
પછી તળાવના રક્ષકો આકાશમાં વિનાશકાળના વાદળો જેવી દૃઢતા સાથે આવ્યા અને હાથ જોડીને માયાની સમક્ષ ઊભા રહીને કહ્યું: 'તમે યમના સમાન છો.'
યા સામૃતરસા ગૂઢા વાપી વૈ નિર્મિતા ત્વયા સમાકુલોત્પલવના સમીનાકુલપઙ્કજા
એ તળાવ, જે તમે છુપાવ્યું અને બનાવ્યું હતું, જેમાં અમૃતનો રસ છુપાયેલો હતો, તે કમળોથી ભરેલું, માછલીઓથી ગૂંજતું અને જળકુમળાથી કાદવાળું હતું.
પીતા સા વૃષરૂપેણ કેનચિદ્દૈત્યનાયક વાપી સા સામ્પ્રતં દૃષ્ટા મૃતસંજ્ઞા ઇવાઙ્ગના
એ તળાવ કોઈ વૃષરૂપે આવીને પી ગયું, હે દૈત્યોના નેતા; હવે એ તળાવ જાણે પ્રાણહીન સ્ત્રી જેવી નિર્જીવ દેખાય છે.
વાપીપાલવચઃ શ્રુત્વા મયો ઽસૌ દાનવપ્રભુઃ કષ્ટમિત્યસકૃત્પ્રોચ્ય દિતિજાનિદમબ્રવીત્
તળાવના રક્ષકોએ એવું કહ્યું ત્યારે દાનવોના સ્વામી માયાએ વારંવાર 'હાય!' કહીને દિતિના પુત્રોને કહ્યું.
મયા માયાબલકૃતા વાપી પીતા ત્વિયં યદિ વિનષ્ટાઃ સ્મ ન સંદેહસ્ ત્રિપુરં દાનવા ગતમ્
જો મારી માયાથી બનાવેલું તળાવ પી ગયાં હોય, તો હવે આપણું સર્વનાશ થયું—આમાં કોઈ શંકા નથી, હે દાનવો, ત્રિપુરા હવે ગુમાઈ ગયું.
નિહતાન્નિહતાન્દૈત્યાન્ આજીવયતિ દૈવતૈઃ પીતા વા યદિ વા વાપી પીતા વૈ પીતવાસસા
દૈત્યોને દેવતાઓ માર્યા હોય કે જીવિત કર્યા હોય, તળાવ પી ગયાં હોય કે પીળા વસ્ત્રધારી કોઈએ પીધું હોય—