નન્દીશ્વરેણ પ્રમથાસ્ તારકાખ્યેન દાનવાઃ ચક્રુઃ સંહત્ય સંગ્રામં ચોદ્યમાના બલેન ચ
નંદીશ્વરનાં નેતૃત્વમાં પ્રમથો અને તારકના નેતૃત્વમાં દાનવો, બંનેએ પોતાની પોતાની સેના સાથે યુદ્ધમાં જોડાઈ ગયા.
તે ઽસિભિશ્ચન્દ્રસંકાશૈઃ શૂલૈશ્ચાનલપિઙ્ગલૈઃ બાણૈશ્ચ દૃઢનિર્મુક્તૈર્ અભિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્
ચાંદની જેવી ચમકતી તલવારો, અગ્નિ જેવા લાલ શૂળ અને મજબૂતીથી છોડાયેલા બાણોથી, તેઓએ એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
શરાણાં સૃજ્યમાનાનામ્ અસીનાં ચ નિપાત્યતામ્ રૂપાણ્યાસન્મહોલ્કાનાં પતન્તીનામિવામ્બરાત્
જ્યારે બાણો છૂટતા અને તલવારો પડતી, ત્યારે તેમનું રૂપ આકાશમાંથી પડતા મહાન તારા જેવું લાગતું હતું.
શક્તિભિર્ભિન્નહૃદયા નિર્દયા ઇવ પાતિતાઃ નિરયેષ્વિવ નિર્મગ્નાઃ કૂજન્તે પ્રમથાસુરાઃ
શક્તિથી હૃદય ભેદાઈને, નિર્દયતાથી પછાડાઈને, પ્રમથો અને અસુરો, જાણે નરકમાં ડૂબી ગયા હોય તેમ, કરુણ રડવા લાગ્યા.
હેમકુણ્ડલયુક્તાનિ કિરીટોત્કટવન્તિ ચ શિરાંસ્યુર્વ્યાં પતન્તિ સ્મ ગિરિકૂટા ઇવાત્યયે
સોનાની કુંડળીઓ અને ઊંચા મુકુટોથી શોભતા માથાં ધરતી પર પડતાં હતાં, જાણે કોઈ મહા વિપત્તિમાં પર્વતશિખરો તૂટી પડે તેમ.
પરશ્વધૈઃ પટ્ટિશૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ પરિઘૈસ્તથા છિન્નાઃ કરિવરાકારા નિપેતુસ્તે ધરાતલે
કુહાડા, ભાલા, તલવાર અને ગદાથી ઘાયલ થયેલા, હાથી જેવી કાયાવાળા વીરો ધરતી પર ઢળી પડ્યા.
ગર્જન્તિ સહસા હૃષ્ટાઃ પ્રમથા ભીમગર્જનાઃ સાધયન્ત્યપરે સિદ્ધા યુદ્ધગાન્ધર્વમદ્ભુતમ્
પ્રમથગણો આનંદથી અચાનક ભયાનક ગર્જના કરતા, તો બીજા સિદ્ધો અદ્ભુત ગંધર્વ યુદ્ધ કળા બતાવતા.
બલવાન્ભાસિ પ્રમથ દર્પિતો ભાસિ દાનવ ઇતિ ચોચ્ચારયન્વાચં વારણા રણધૂર્ગતાઃ
પ્રમથાઓ ગર્વથી અને શક્તિથી ભરપૂર, યુદ્ધના મેદાનમાં હાથીઓની જેમ આગળ વધતા, બોલતા: 'તારી તાકાત દેખાય છે! તું તો દૈત્ય જેવો લાગે છે!'
પરિઘૈરાહતાઃ કેચિદ્ દાનવૈઃ શંકરાનુગાઃ વમન્તે રુધિરં વક્ત્રૈઃ સ્વર્ણધાતુમિવાચલાઃ
કેટલાંક શંકરભક્તો દાનવોની ગદાથી ઘાયલ થઈ મોઢેથી લોહી ઉગળી રહ્યા હતા, જાણે પર્વતોમાંથી સોનાની ધારા વહેતી હોય.
પ્રમથૈરપિ નારાચૈર્ અસુરાઃ સુરશત્રવઃ દ્રુમૈશ્ચ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ ગાઢમેવાહવે હતાઃ
પ્રમથોએ તીરો, વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો વડે દેવશત્રુ અસુરોને યુદ્ધમાં ઘાત કર્યા.
સૂદિતાનથ તાન્દૈત્યાન્ અન્યે દાનવપુંગવાઃ ઉત્ક્ષિપ્ય ચિક્ષિપુર્ વાપ્યાં મયદાનવચોદિતાઃ
પછી, માયા દાનવના સંકેતે, બીજા અગ્રણિ દાનવો મૃત્યુ પામેલા દૈત્યોને ઉઠાવી કુંડમાં ફેંકી દીધા.
તે ચાપિ ભાસ્વરૈર્દેહૈઃ સ્વર્ગલોક ઇવામરાઃ ઉત્તસ્થુર્વાપીમાસાદ્ય સદ્રૂપાભરણામ્બરાઃ
અને તેઓ પણ, પોતાના તેજસ્વી શરીર, આભૂષણ અને વસ્ત્રો સાથે, કુંડમાંથી એ રીતે ઊભા થયા જાણે સ્વર્ગના અમર દેવતાઓ હોય.
અથૈકે દાનવાઃ પ્રાપ્ય વાપીપ્રક્ષેપણાદ્ અસૂન્ આસ્ફોટ્ય સિંહનાદં ચ કૃત્વાધાવંસ્તથાસુરાઃ
પછી કેટલાક દાનવો, કુંડમાં ફેંકાતા જીવ પાછા મેળવી, સિંહ જેવી ગર્જના કરી આગળ ધસી આવ્યા, જેમ અસુરોએ પણ કર્યું.
દાનવાઃ પ્રમથાનેતાન્ પ્રસર્પત કિમ્ આસથ હતાનપિ હિ વો વાપી પુનરુજ્જીવયિષ્યતિ
દાનવો પ્રમથાઓને ઠટ્ઠા કરતાં કહ્યા: 'પ્રમથો, કેમ આગળ વધો છો? તમે જેને મારી નાખો છો, તેને પણ કુંડ ફરી જીવંત કરી દેશે.'
એવં શ્રુત્વા શઙ્કુકર્ણો વચો ઽગ્રગ્રહસંનિભઃ દ્રુતમેવૈત્ય દેવેશમ્ ઇદં વચનમબ્રવીત્
આવી વાણી, જે સાપના દંશની જેમ તીખી હતી, સાંભળી શંકુકર્ણ ઝડપથી દેવોના સ્વામી પાસે ગયો અને કહ્યું:
સૂદિતાઃ સૂદિતા દેવ પ્રમથૈરસુરા હ્યમી ઉત્તિષ્ઠન્તિ પુનર્ભીમાઃ સસ્યા ઇવ જલોક્ષિતાઃ
'દેવ, દેવ! પ્રમથોએ અસુરોને મારી નાખ્યા છે, છતાં એ ફરી ઊભા થાય છે, જાણે વરસાદથી પાક ફરી જીવંત થાય.'
અસ્મિન્કિલ પુરે વાપી પૂર્ણામૃતરસામ્ભસા નિહતા નિહતા યત્ર ક્ષિપ્તા જીવન્તિ દાનવાઃ
'આ શહેરમાં એક કુંડ છે, જેમાં અમૃત ભરેલું છે; ત્યાં જે દાનવો મરે પછી નાખવામાં આવે, તેઓ ફરી જીવંત થાય છે.'
ઇતિ વિજ્ઞાપયદ્દેવં શઙ્કુકર્ણો મહેશ્વરમ્ અભવન્દાનવબલ ઉત્પાતા વૈ સુદારુણાઃ
આ રીતે શંકુકર્ણે મહાદેવને જાણ કરી; દાનવોની શક્તિ એટલી ભયાનક બની ગઈ કે ભયંકર અપશકુન દેખાવા લાગ્યા.
તારકાખ્યઃ સુભીમાક્ષો દારિતાસ્યો હરિર્યથા અભ્યધાવત્સુસંક્રુદ્ધો મહાદેવરથં પ્રતિ
તારક, જેના નેત્રો અત્યંત ભયાનક અને મોઢું ફાટેલું હતું, તે હરીની જેમ પ્રચંડ ક્રોધથી મહાદેવના રથ તરફ દોડી આવ્યો.
ત્રિપુરે તુ મહાન્ઘોરો ભેરીશઙ્ખરવો બભૌ દાનવા નિઃસૃતા દૃષ્ટ્વા દેવદેવરથે સુરમ્
ત્રિપુરામાં, ઢોલ અને શંખનો ભયાનક અવાજ ગૂંજ્યો; દેવો અને દેવાધિદેવના રથને જોઈ દાનવો બહાર નીકળી આવ્યા.
ભૂકમ્પશ્ચાભવત્તત્ર શતાઙ્ગો ભૂગતો ઽભવત્ દૃષ્ટ્વા ક્ષોભમગાદ્રુદ્રઃ સ્વયમ્ભૂશ્ચ પિતામહઃ
ત્યાં ધરતી ધ્રુજી ઉઠી; શતાંગ જમીન પર પડી ગયો. આ અશાંતિ જોઈ રુદ્ર અને સ્વયંભૂ પિતામહ પણ ચિંતિત થયા.
તાભ્યાં દેવવરિષ્ઠાભ્યામ્ અન્વિતઃ સ રથોત્તમઃ અનાયતનમ્ આસાદ્ય સીદતે ગુણવાનિવ
એ બે શ્રેષ્ઠ દેવો સાથે એ ઉત્તમ રથ, આધાર વિનાનું સ્થાન પામી, એ રીતે બેસી ગયો જાણે ગુણવાન માણસ લથડાય.
ધાતુક્ષયે દેહ ઇવ ગ્રીષ્મે ચાલ્પમિવોદકમ્ શૈથિલ્યં યાતિ સ રથઃ સ્નેહો વિપ્રકૃતો યથા
જેમ શરીરમાંથી જીવનદાયી તત્વો ઘટે ત્યારે શરીર ઢીલું પડી જાય છે, કે જેમ ઉનાળામાં પાણી ઓછી જાય છે, એ જ રીતે જ્યારે રથનું તેલ બગડે, ત્યારે રથ પણ શક્તિહીન થઈ જાય છે.
રથાદુત્પત્યાત્મભૂર્ વૈ સીદન્તં તુ રથોત્તમમ્ ઉજ્જહાર મહાપ્રાણો રથં ત્રૈલોક્યરૂપિણમ્
પછી મહાન પ્રાણશક્તિ એ રથમાંથી બહાર આવી, થાકેલા અને ઉત્તમ એવા ત્રણેય લોકોથી બનેલા રથને ઊંચકીને ઉઠાવી લીધો.
તદા શરાદ્વિનિષ્પત્ય પીતવાસા જનાર્દનઃ વૃષરૂપં મહત્કૃત્વા રથં જગ્રાહ દુર્ધરમ્
એ સમયે પીળાં વસ્ત્ર ધારણ કરનાર જનાર્દન રથમાંથી ફાંદ્યો, મહાન વૃષભનું રૂપ ધારણ કર્યું અને દુર્લભ એવા રથને પકડી લીધો.
સ વિષાણાભ્યાં ત્રૈલોક્યં રથમેવ મહારથઃ પ્રગૃહ્યોદ્વહતે સજ્જં કુલં કુલવહો યથા
એ મહારથીએ વૃષભના શિંગથી ત્રણેય લોકોથી બનેલા રથને પકડીને, જેમ વાછરડા સાથે વાછરિયું ચાલે છે, તેમ રથને લઈ ગયો.
તારકાખ્યો ઽપિ દૈત્યેન્દ્રો ગિરીન્દ્ર ઇવ પક્ષવાન્ અભ્યદ્રવત્તદા દેવં બ્રહ્માણં હતવાંશ્ચ સઃ
ત્યારે તારક નામના દૈત્યરાજાએ, પર્વત જેવાં પાંખો ધરાવતો, દેવ બ્રહ્મા તરફ દોડી ગયો અને તેમને પરાજિત કર્યા.
સ તારકાખ્યાભિહતઃ પ્રતોદં ન્યસ્ય કૂબરે વિજજ્વાલ મુહુર્બ્રહ્મા શ્વાસં વક્ત્રાત્ સમુદ્ગિરન્
તારકના પ્રહારે ઘાયલ થયેલા બ્રહ્માજીએ, પોતાનું અંકુશ કુબેર પર મૂકી દીધું અને વારંવાર તેજથી પ્રગટતા, મોઢામાંથી શ્વાસ બહાર કાઢવા લાગ્યા.
તત્ર દૈત્યૈર્મહાનાદો દાનવૈરપિ ભૈરવઃ તારકાખ્યસ્ય પૂજાર્થં કૃતો જલધરોપમઃ
ત્યાં દૈત્ય અને દાનવો તરફથી ભયાનક ગર્જના ઉઠી, જે તારકની પૂજા માટે હતી અને મેઘના ગર્જનાની જેમ ગુંજી ઉઠી.
રથચરણકરો ઽથ મહામૃધે વૃષભવપુર્વૃષભેન્દ્રપૂજિતઃ દિતિતનયબલં વિમર્દ્ય સર્વં ત્રિપુરપુરં પ્રવિવેશ કેશવઃ
પછી મહાસંગ્રામમાં વૃષભ અને વૃષભરાજાઓએ પૂજિત એ રથના ચક્રે, દિતિના પુત્રોની આખી સેના નાશ કરી અને કેશવે ત્રિપુરાના શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.