ઉત્પલૈઃ કુમુદૈઃ પદ્મૈર્ વૃતાં કાદમ્બકૈસ્તથા ચન્દ્રભાસ્કરવર્ણાભૈર્ ભીમૈર્ આવરણૈર્વૃતામ્
એ વાપી નીલા કમળ, શ્વેત કુમુદ, લાલ પદ્મ અને કાદંબના ગુચ્છોથી ઘેરાયેલી હતી, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવા રંગવાળી ભયાનક વાડીઓથી આવરી લેવામાં આવી હતી.
ખગૈર્ મધુરરાવૈશ્ચ ચારુચામીકરપ્રભૈઃ કામૈષિભિર્ ઇવાકીર્ણાં જીવાનામરણીમ્ ઇવ
એ વાપી સુમધુર રાગવાળા પંખીઓથી, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરનારા જીવોથી ભરેલી હતી, જાણે જીવંતો માટે જીવનદાયી અગ્નિ હોય.
તાં વાપીં સૃજ્ય સ મયો ગઙ્ગામિવ મહેશ્વરઃ તસ્યાં પ્રક્ષાલયામાસ વિદ્યુન્માલિનમાદિતઃ
એવી વાપી સર્જી, પછી માયાએ મહેશ્વરે ગંગાને જેમ પવિત્ર કરી, તેમ વિદ્યુન્માલીને એમાં પ્રથમ ધોઈ કાઢ્યો.
સ વાપ્યાં મજ્જિતો દૈત્યો દેવશત્રુર્મહાબલઃ ઉત્તસ્થાવિન્ધનૈરિદ્ધઃ સદ્યો હુત ઇવાનલઃ
એ વાપીમાં ડૂબેલા મહાબલી દૈત્ય, દેવોના શત્રુ, તરત જ જાણે ઇંધણથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ હોય તેમ ઊભો થયો.
મયસ્ય ચાઞ્જલિં કૃત્વા તારકાખ્યો ઽભિવાદિતઃ વિદ્યુન્માલીતિ વચનં મયમુત્થાય ચાબ્રવીત્
માયાને અંજલિ કરી, તારક નામે, વિદ્યુન્માલી છું એમ કહી, એ ઊભો થયો અને માયાને વંદન કર્યું.
ક્વ નન્દી સહ રુદ્રેણ વૃતઃ પ્રમથજમ્બુકૈઃ યુધ્યામો ઽરીન્ વિનિષ્પીડ્ય દયા દેહેષુ કા હિ નઃ
'નંદી ક્યાં છે, જે રુદ્ર અને પ્રમથોના ટોળા સાથે છે? આવો, દુશ્મનોને ચકનાચૂર કરી લડીએ—અમને શરીરમાં દયા રાખવાની શું જરૂર?'
અન્વાસ્યૈવ ચ રુદ્રસ્ય ભવામઃ પ્રભવિષ્ણવઃ તૈર્વા વિનિહતા યુદ્ધે ભવિષ્યામો યમાશનાઃ
જો આપણે રુદ્રના માર્ગે ન ચાલીએ, હે પરાક્રમી વીરો, તો યુદ્ધમાં તેઓ આપણને મારી નાખશે અને આપણે યમદેવ માટેનો ભોજન બની જઈશું.
વિદ્યુન્માલેર્ નિશમ્યૈતન્ મયો વચનમૂર્જિતમ્ તં પરિષ્વજ્ય સાર્દ્રાક્ષ ઇદમાહ મહાસુરઃ
વિદ્યુન્માલી એ શક્તિશાળી વચન સાંભળી, તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, અને તેણે તેને હૃદયથી ભેટી, મહાસુરે આ રીતે કહ્યું:
વિદ્યુન્માલિન્ન મે રાજ્યમ્ અભિપ્રેતં ન જીવિતમ્ ત્વયા વિના મહાબાહો કિમન્યેન મહાસુર
હે વિદ્યુન્માલી, મને રાજ્યની ઈચ્છા નથી, અને તારા વિના તો જીવન પણ ન ગમતું નથી; હે મહાબાહુ, તારા વિના બીજું બધું શું કામનું છે?
મહામૃતમયી વાપી હ્ય્ એષા માયાભિરીશ્વર સૃષ્ટા દાનવદૈત્યાનાં હતાનાં જીવવર્ધિની
આ મહાન અમૃતમય કુંડ, હે માયાના સ્વામી, તું પોતાની માયાથી બનાવ્યું છે; એ દાનવો અને દૈત્યોએ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમને જીવંત કરે છે.
દિષ્ટ્યા ત્વાં દૈત્ય પશ્યામિ યમલોકાદ્ ઇહાગતમ્ દુર્ગતાવનયગ્રસ્તં ભોક્ષ્યામો ઽદ્ય મહાનિધિમ્
નસીબથી, હે દૈત્ય, હું તને અહીં જોઈ રહ્યો છું, યમલોકમાંથી પાછો આવ્યો છે, દુઃખમાંથી બચી ગયો છે; આજે આપણે મહાન ખજાનોનો આનંદ માણીશું.
દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ચ તાં વાપીં માયયા મયનિર્મિતામ્ હૃષ્ટાનનાક્ષા દૈત્યેન્દ્રા ઇદં વચનમબ્રુવન્
માયાની માયાથી બનેલું એ કુંડ વારંવાર જોઈને, દૈત્યરાજાઓના ચહેરા અને આંખો આનંદથી ચમકી ઉઠ્યા અને તેઓએ આ રીતે કહ્યું:
દાનવા યુધ્યતેદાનીં પ્રમથૈઃ સહ નિર્ભયાઃ મયેન નિર્મિતા વાપી હતાન્સંજીવયિષ્યતિ
હવે દાનવો નિર્ભય થઈને પ્રમથો સાથે યુદ્ધ કરે; માયાએ બનાવેલું કુંડ મરેલા લોકોને ફરી જીવંત કરશે.
તતઃ ક્ષુબ્ધામ્બુધિનિભા ભેરી સા તુ ભયંકરી વાદ્યમાના નનાદોચ્ચૈ રૌરવી સા પુનઃ પુનઃ
પછી એ ભયાનક ઢોલ, જે ઉગ્ર સમુદ્ર જેવો ગાજતો હતો, તે વાગી ઉઠ્યો અને રૌરવ રાગે ઉંચે-ઉંચે ગુંજી ઉઠ્યો, વારંવાર.
શ્રુત્વા ભેરીરવં ઘોરં મેઘારમ્ભિતસંનિભમ્ ન્યપતન્નસુરાસ્તૂર્ણં ત્રિપુરાદ્યુદ્ધલાલસાઃ
એ ભયાનક ઢોલનો અવાજ, મેઘના ગર્જન જેવો, સાંભળી, ત્રિપુરાના યુદ્ધ માટે આતુર અસુરો ઝડપથી યુદ્ધભૂમિમાં દોડી ગયા.
લોહરાજતસૌવર્ણૈઃ કટકૈર્મણિરાજિતૈઃ આમુક્તૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈર્ મુકુટૈરપિ ચોત્કટૈઃ
લોહ, ચાંદી અને સોનાના, રત્નોથી શોભિત કટક, સુંદર કુંડળ, હાર અને ઊંચા મુકુટોથી તેઓ શણગારાયેલા હતા.
ધૂમાયિતા હ્યવિરમા જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ આયુધાનિ સમાદાય કાશિનો દૃઢવિક્રમાઃ
સદાય ધૂમ્રપટ્ટા જેવા, અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતા, તેઓએ પોતાના શસ્ત્રો પકડી લીધા અને પરાક્રમથી તેજસ્વી બન્યા.
નૃત્યમાના ઇવ નટા ગર્જન્ત ઇવ તોયદાઃ કરોચ્છ્રયા ઇવ ગજાઃ સિંહા ઇવ ચ નિર્ભયાઃ
તેઓ નટો જેવી નૃત્ય કરતા, મેઘો જેવી ગર્જના કરતા, ઊંચા સુંડવાળા હાથી જેવા, અને સિંહો જેવી નિર્ભયતા ધરાવતા હતા.
હ્રદા ઇવ ચ ગમ્ભીરાઃ સૂર્યા ઇવ પ્રતાપિતાઃ દ્રુમા ઇવ ચ દૈત્યેન્દ્રાસ્ ત્રાસયન્તો બલં મહત્
હ્રદ જેવાં ઊંડા, સૂર્ય જેવાં પ્રખર, વૃક્ષો જેવા મજબૂત, એ દૈત્યરાજાઓએ મહાન સેના પર ભય છવાવી દીધો.
પ્રમથા અપિ સોત્સાહા ગરુડોત્પાતપાતિનઃ યુયુત્સવો ઽભિધાવન્તિ દાનવાન્દાનવારયઃ
પ્રમથો પણ ઉત્સાહથી ભરપૂર, ગરુડ જેવાં ઊડીને, દાનવો ઉપર તૂટી પડ્યા, દાનવોને રોકતા હતા.
નન્દીશ્વરેણ પ્રમથાસ્ તારકાખ્યેન દાનવાઃ ચક્રુઃ સંહત્ય સંગ્રામં ચોદ્યમાના બલેન ચ
નંદીશ્વરનાં નેતૃત્વમાં પ્રમથો અને તારકના નેતૃત્વમાં દાનવો, બંનેએ પોતાની પોતાની સેના સાથે યુદ્ધમાં જોડાઈ ગયા.
તે ઽસિભિશ્ચન્દ્રસંકાશૈઃ શૂલૈશ્ચાનલપિઙ્ગલૈઃ બાણૈશ્ચ દૃઢનિર્મુક્તૈર્ અભિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્
ચાંદની જેવી ચમકતી તલવારો, અગ્નિ જેવા લાલ શૂળ અને મજબૂતીથી છોડાયેલા બાણોથી, તેઓએ એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
શરાણાં સૃજ્યમાનાનામ્ અસીનાં ચ નિપાત્યતામ્ રૂપાણ્યાસન્મહોલ્કાનાં પતન્તીનામિવામ્બરાત્
જ્યારે બાણો છૂટતા અને તલવારો પડતી, ત્યારે તેમનું રૂપ આકાશમાંથી પડતા મહાન તારા જેવું લાગતું હતું.
શક્તિભિર્ભિન્નહૃદયા નિર્દયા ઇવ પાતિતાઃ નિરયેષ્વિવ નિર્મગ્નાઃ કૂજન્તે પ્રમથાસુરાઃ
શક્તિથી હૃદય ભેદાઈને, નિર્દયતાથી પછાડાઈને, પ્રમથો અને અસુરો, જાણે નરકમાં ડૂબી ગયા હોય તેમ, કરુણ રડવા લાગ્યા.
હેમકુણ્ડલયુક્તાનિ કિરીટોત્કટવન્તિ ચ શિરાંસ્યુર્વ્યાં પતન્તિ સ્મ ગિરિકૂટા ઇવાત્યયે
સોનાની કુંડળીઓ અને ઊંચા મુકુટોથી શોભતા માથાં ધરતી પર પડતાં હતાં, જાણે કોઈ મહા વિપત્તિમાં પર્વતશિખરો તૂટી પડે તેમ.
પરશ્વધૈઃ પટ્ટિશૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ પરિઘૈસ્તથા છિન્નાઃ કરિવરાકારા નિપેતુસ્તે ધરાતલે
કુહાડા, ભાલા, તલવાર અને ગદાથી ઘાયલ થયેલા, હાથી જેવી કાયાવાળા વીરો ધરતી પર ઢળી પડ્યા.
ગર્જન્તિ સહસા હૃષ્ટાઃ પ્રમથા ભીમગર્જનાઃ સાધયન્ત્યપરે સિદ્ધા યુદ્ધગાન્ધર્વમદ્ભુતમ્
પ્રમથગણો આનંદથી અચાનક ભયાનક ગર્જના કરતા, તો બીજા સિદ્ધો અદ્ભુત ગંધર્વ યુદ્ધ કળા બતાવતા.
બલવાન્ભાસિ પ્રમથ દર્પિતો ભાસિ દાનવ ઇતિ ચોચ્ચારયન્વાચં વારણા રણધૂર્ગતાઃ
પ્રમથાઓ ગર્વથી અને શક્તિથી ભરપૂર, યુદ્ધના મેદાનમાં હાથીઓની જેમ આગળ વધતા, બોલતા: 'તારી તાકાત દેખાય છે! તું તો દૈત્ય જેવો લાગે છે!'
પરિઘૈરાહતાઃ કેચિદ્ દાનવૈઃ શંકરાનુગાઃ વમન્તે રુધિરં વક્ત્રૈઃ સ્વર્ણધાતુમિવાચલાઃ
કેટલાંક શંકરભક્તો દાનવોની ગદાથી ઘાયલ થઈ મોઢેથી લોહી ઉગળી રહ્યા હતા, જાણે પર્વતોમાંથી સોનાની ધારા વહેતી હોય.
પ્રમથૈરપિ નારાચૈર્ અસુરાઃ સુરશત્રવઃ દ્રુમૈશ્ચ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ ગાઢમેવાહવે હતાઃ
પ્રમથોએ તીરો, વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો વડે દેવશત્રુ અસુરોને યુદ્ધમાં ઘાત કર્યા.