દુર્ગં વૈ ત્રિપુરસ્યાસ્ય ન સમં વિદ્યતે પુરમ્ તસ્યાપ્યેષો ઽનયઃ પ્રાપ્તો ન દુર્ગં કારણં ક્વચિત્
ત્રિપુરાનું દુર્ગ તો અપ્રતિમ હતું, પણ એ પણ હવે નાશ પામ્યું છે—કોઈ દુર્ગ સાચી સુરક્ષા આપી શકે એવું નથી.
કાલસ્યૈવ વશે સર્વં દુર્ગં દુર્ગતરં ચ યત્ કાલે ક્રુદ્ધે કથં કાલાત્ ત્રાણં નો ઽદ્ય ભવિષ્યતિ
સમસ્ત વસ્તુઓ, દૃઢ દુર્ગો પણ, બધું સમયના વશમાં છે; જ્યારે સમય ગુસ્સે થાય ત્યારે કોઈ પણ બચાવ શક્ય નથી.
એકેષુ ત્રિષુ યત્કિંચિદ્ બલં વૈ સર્વજન્તુષુ કાલસ્ય તદ્વશં સર્વમ્ ઇતિ પૈતામહો વિધિઃ
ત્રણે લોકમાં, સર્વ જીવોમાં જે કંઈ શક્તિ છે, એ બધું સમયના હાથે બંધાયેલું છે—આ પિતામહનું નિયમ છે.
અસ્મિન્કઃ પ્રભવેદ્યોગો હ્ય્ અસંધાર્યે ઽમિતાત્મનિ લઙ્ઘને કઃ સમર્થઃ સ્યાદ્ ઋતે દેવં મહેશ્વરમ્
આ અપરિમિત અને અદમ્ય શક્તિ પર અહીં કોણ કાબુ મેળવી શકે? મહાદેવ સિવાય બીજું કોણ એને પાર કરી શકે?
બિભેમિ નેન્દ્રાદ્ધિ યમાદ્ વરુણાન્ન ચ વિત્તપાત્ સ્વામી ચૈષાં તુ દેવાનાં દુર્જયઃ સ મહેશ્વરઃ
હું ઇન્દ્રથી, યમથી, વરુણથી કે કુબેરથી ડરતો નથી; પણ એ સર્વ દેવોના સ્વામી મહેશ્વર તો અપરાજિત છે.
ઐશ્વર્યસ્ય ફલં યત્તત્ પ્રભુત્વસ્ય ચ યત્ફલમ્ તદદ્ય દર્શયિષ્યામિ યાવદ્વીરાઃ સમન્તતઃ
રાજ્ય અને સત્તાનો જે ફળ છે, એ આજે હું બધાની સામે બતાવીશ, જ્યાં સુધી વીરો四 તરફ છે.
વાપીમમૃતતોયેન પૂર્ણાં સ્રક્ષ્યે વરૌષધીઃ જીવિષ્યન્તિ તદા દૈત્યાઃ સંજીવનવરૌષધૈઃ
હું અમૃતથી ભરેલી અને દુર્લભ ઔષધીઓથી યુક્ત વાપી બનાવીશ; પછી દૈત્યોએ એ જીવનદાયી ઔષધીઓથી ફરી જીવશે.
ઇતિ સંચિન્ત્ય બલવાન્ મયો માયાવિનાં વરઃ માયયા સસૃજે વાપીં રમ્ભામિવ પિતામહઃ
આ રીતે વિચારીને, શક્તિશાળી અને માયાવાન માયાએ પોતાની માયાથી એવી વાપી સર્જી, જેવી પિતામહે કદી આમ્રવૃક્ષ માટે કરી હતી.
દ્વિયોજનાયતાં દીર્ઘાં પૂર્ણયોજનવિસ્તૃતામ્ આરોહસંક્રમવતીં ચિત્રરૂપાં કથામિવ
એ વાપી બે યોજન લાંબી, એક યોજન પહોળી, ચઢવા-ઉતરવાની સોળીઓથી યુક્ત અને અજાયબીથી ભરપૂર હતી, જાણે કોઈ રસપ્રદ વાર્તા હોય.
ઇન્દોઃ કિરણકલ્પેન મૃષ્ટેનામૃતગન્ધિના પૂર્ણાં પરમતોયેન ગુણપૂર્ણામિવાઙ્ગનામ્
એ વાપી અમૃતની સુગંધથી મહેકતી, ચંદ્રકિરણ જેવી તેજસ્વી અને ઉત્તમ જળથી ભરેલી હતી, જાણે સર્વ ગુણોથી ભરેલી સજ્ઞા સ્ત્રી હોય.
ઉત્પલૈઃ કુમુદૈઃ પદ્મૈર્ વૃતાં કાદમ્બકૈસ્તથા ચન્દ્રભાસ્કરવર્ણાભૈર્ ભીમૈર્ આવરણૈર્વૃતામ્
એ વાપી નીલા કમળ, શ્વેત કુમુદ, લાલ પદ્મ અને કાદંબના ગુચ્છોથી ઘેરાયેલી હતી, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવા રંગવાળી ભયાનક વાડીઓથી આવરી લેવામાં આવી હતી.
ખગૈર્ મધુરરાવૈશ્ચ ચારુચામીકરપ્રભૈઃ કામૈષિભિર્ ઇવાકીર્ણાં જીવાનામરણીમ્ ઇવ
એ વાપી સુમધુર રાગવાળા પંખીઓથી, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરનારા જીવોથી ભરેલી હતી, જાણે જીવંતો માટે જીવનદાયી અગ્નિ હોય.
તાં વાપીં સૃજ્ય સ મયો ગઙ્ગામિવ મહેશ્વરઃ તસ્યાં પ્રક્ષાલયામાસ વિદ્યુન્માલિનમાદિતઃ
એવી વાપી સર્જી, પછી માયાએ મહેશ્વરે ગંગાને જેમ પવિત્ર કરી, તેમ વિદ્યુન્માલીને એમાં પ્રથમ ધોઈ કાઢ્યો.
સ વાપ્યાં મજ્જિતો દૈત્યો દેવશત્રુર્મહાબલઃ ઉત્તસ્થાવિન્ધનૈરિદ્ધઃ સદ્યો હુત ઇવાનલઃ
એ વાપીમાં ડૂબેલા મહાબલી દૈત્ય, દેવોના શત્રુ, તરત જ જાણે ઇંધણથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ હોય તેમ ઊભો થયો.
મયસ્ય ચાઞ્જલિં કૃત્વા તારકાખ્યો ઽભિવાદિતઃ વિદ્યુન્માલીતિ વચનં મયમુત્થાય ચાબ્રવીત્
માયાને અંજલિ કરી, તારક નામે, વિદ્યુન્માલી છું એમ કહી, એ ઊભો થયો અને માયાને વંદન કર્યું.
ક્વ નન્દી સહ રુદ્રેણ વૃતઃ પ્રમથજમ્બુકૈઃ યુધ્યામો ઽરીન્ વિનિષ્પીડ્ય દયા દેહેષુ કા હિ નઃ
'નંદી ક્યાં છે, જે રુદ્ર અને પ્રમથોના ટોળા સાથે છે? આવો, દુશ્મનોને ચકનાચૂર કરી લડીએ—અમને શરીરમાં દયા રાખવાની શું જરૂર?'
અન્વાસ્યૈવ ચ રુદ્રસ્ય ભવામઃ પ્રભવિષ્ણવઃ તૈર્વા વિનિહતા યુદ્ધે ભવિષ્યામો યમાશનાઃ
જો આપણે રુદ્રના માર્ગે ન ચાલીએ, હે પરાક્રમી વીરો, તો યુદ્ધમાં તેઓ આપણને મારી નાખશે અને આપણે યમદેવ માટેનો ભોજન બની જઈશું.
વિદ્યુન્માલેર્ નિશમ્યૈતન્ મયો વચનમૂર્જિતમ્ તં પરિષ્વજ્ય સાર્દ્રાક્ષ ઇદમાહ મહાસુરઃ
વિદ્યુન્માલી એ શક્તિશાળી વચન સાંભળી, તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, અને તેણે તેને હૃદયથી ભેટી, મહાસુરે આ રીતે કહ્યું:
વિદ્યુન્માલિન્ન મે રાજ્યમ્ અભિપ્રેતં ન જીવિતમ્ ત્વયા વિના મહાબાહો કિમન્યેન મહાસુર
હે વિદ્યુન્માલી, મને રાજ્યની ઈચ્છા નથી, અને તારા વિના તો જીવન પણ ન ગમતું નથી; હે મહાબાહુ, તારા વિના બીજું બધું શું કામનું છે?
મહામૃતમયી વાપી હ્ય્ એષા માયાભિરીશ્વર સૃષ્ટા દાનવદૈત્યાનાં હતાનાં જીવવર્ધિની
આ મહાન અમૃતમય કુંડ, હે માયાના સ્વામી, તું પોતાની માયાથી બનાવ્યું છે; એ દાનવો અને દૈત્યોએ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમને જીવંત કરે છે.
દિષ્ટ્યા ત્વાં દૈત્ય પશ્યામિ યમલોકાદ્ ઇહાગતમ્ દુર્ગતાવનયગ્રસ્તં ભોક્ષ્યામો ઽદ્ય મહાનિધિમ્
નસીબથી, હે દૈત્ય, હું તને અહીં જોઈ રહ્યો છું, યમલોકમાંથી પાછો આવ્યો છે, દુઃખમાંથી બચી ગયો છે; આજે આપણે મહાન ખજાનોનો આનંદ માણીશું.
દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ચ તાં વાપીં માયયા મયનિર્મિતામ્ હૃષ્ટાનનાક્ષા દૈત્યેન્દ્રા ઇદં વચનમબ્રુવન્
માયાની માયાથી બનેલું એ કુંડ વારંવાર જોઈને, દૈત્યરાજાઓના ચહેરા અને આંખો આનંદથી ચમકી ઉઠ્યા અને તેઓએ આ રીતે કહ્યું:
દાનવા યુધ્યતેદાનીં પ્રમથૈઃ સહ નિર્ભયાઃ મયેન નિર્મિતા વાપી હતાન્સંજીવયિષ્યતિ
હવે દાનવો નિર્ભય થઈને પ્રમથો સાથે યુદ્ધ કરે; માયાએ બનાવેલું કુંડ મરેલા લોકોને ફરી જીવંત કરશે.
તતઃ ક્ષુબ્ધામ્બુધિનિભા ભેરી સા તુ ભયંકરી વાદ્યમાના નનાદોચ્ચૈ રૌરવી સા પુનઃ પુનઃ
પછી એ ભયાનક ઢોલ, જે ઉગ્ર સમુદ્ર જેવો ગાજતો હતો, તે વાગી ઉઠ્યો અને રૌરવ રાગે ઉંચે-ઉંચે ગુંજી ઉઠ્યો, વારંવાર.
શ્રુત્વા ભેરીરવં ઘોરં મેઘારમ્ભિતસંનિભમ્ ન્યપતન્નસુરાસ્તૂર્ણં ત્રિપુરાદ્યુદ્ધલાલસાઃ
એ ભયાનક ઢોલનો અવાજ, મેઘના ગર્જન જેવો, સાંભળી, ત્રિપુરાના યુદ્ધ માટે આતુર અસુરો ઝડપથી યુદ્ધભૂમિમાં દોડી ગયા.
લોહરાજતસૌવર્ણૈઃ કટકૈર્મણિરાજિતૈઃ આમુક્તૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈર્ મુકુટૈરપિ ચોત્કટૈઃ
લોહ, ચાંદી અને સોનાના, રત્નોથી શોભિત કટક, સુંદર કુંડળ, હાર અને ઊંચા મુકુટોથી તેઓ શણગારાયેલા હતા.
ધૂમાયિતા હ્યવિરમા જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ આયુધાનિ સમાદાય કાશિનો દૃઢવિક્રમાઃ
સદાય ધૂમ્રપટ્ટા જેવા, અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતા, તેઓએ પોતાના શસ્ત્રો પકડી લીધા અને પરાક્રમથી તેજસ્વી બન્યા.
નૃત્યમાના ઇવ નટા ગર્જન્ત ઇવ તોયદાઃ કરોચ્છ્રયા ઇવ ગજાઃ સિંહા ઇવ ચ નિર્ભયાઃ
તેઓ નટો જેવી નૃત્ય કરતા, મેઘો જેવી ગર્જના કરતા, ઊંચા સુંડવાળા હાથી જેવા, અને સિંહો જેવી નિર્ભયતા ધરાવતા હતા.
હ્રદા ઇવ ચ ગમ્ભીરાઃ સૂર્યા ઇવ પ્રતાપિતાઃ દ્રુમા ઇવ ચ દૈત્યેન્દ્રાસ્ ત્રાસયન્તો બલં મહત્
હ્રદ જેવાં ઊંડા, સૂર્ય જેવાં પ્રખર, વૃક્ષો જેવા મજબૂત, એ દૈત્યરાજાઓએ મહાન સેના પર ભય છવાવી દીધો.
પ્રમથા અપિ સોત્સાહા ગરુડોત્પાતપાતિનઃ યુયુત્સવો ઽભિધાવન્તિ દાનવાન્દાનવારયઃ
પ્રમથો પણ ઉત્સાહથી ભરપૂર, ગરુડ જેવાં ઊડીને, દાનવો ઉપર તૂટી પડ્યા, દાનવોને રોકતા હતા.