દેવેતરા દેવવરૈર્વિભિન્નાઃ સીદન્તિ પઙ્કેષુ યથા ગજેન્દ્રાઃ વજ્રેણ ભીમેન ચ વજ્રપાણિઃ શક્ત્યા ચ શક્ત્યા ચ મયૂરકેતુઃ
દેવશ્રેષ્ઠો દ્વારા ઘાયલ થયેલા અસુરો કાદવમાં ડૂબી જતા મહારાજા હાથીઓ જેવાં થઈ ગયા; વજ્રપાણી વજ્રથી અને મયૂરકેતુ શક્તિશાળી ભાલાથી હુમલો કરતા.
દણ્ડેન ચોગ્રેણ ચ ધર્મરાજઃ પાશેન ચોગ્રેણ ચ વારિગોપ્તા શૂલેન કાલેન ચ યક્ષરાજો વીર્યેણ તેજસ્વિતયા સુકેશઃ
ધર્મરાજે ભયાનક દંડથી, વરુણે ભયાનક પાશથી, યક્ષરાજે ત્રિશૂલથી અને સુકેશે પોતાની તાકાત અને તેજથી યુદ્ધ કર્યું.
ગણેશ્વરાસ્તે સુરસંનિકાશાઃ પૂર્ણાહુતીસિક્તશિખિપ્રકાશાઃ ઉત્સાદયન્તે દનુપુત્રવૃન્દાન્ યથૈવ ઇન્દ્રાશનયઃ પતન્ત્યઃ
દેવ સમાન તે ગણેશ્વરો, જેમના મસ્તક પર પૂર્ણાહુતિથી ચમકતા મુગટ હતા, તેમણે દાનુના પુત્રોના જૂથને નષ્ટ કરી નાખ્યા, જેમ ઇન્દ્રના વજ્ર તૂટી પડે છે.
મયસ્તુ દેવાન્પરિરક્ષિતારમ્ ઉમાત્મજં દેવવરં કુમારમ્ શરેણ ભિત્ત્વા સ હિ તારકાસુતં સ તારકાખ્યાસુરમ્ આબભાષે
પણ માયાએ, ઉમાપુત્ર અને દેવોના રક્ષક એવા કુમારને તીરે ઘાયલ કરીને, તારકના પુત્ર, એટલે તારક નામના અસુરને કહ્યું.
કૃત્વા પ્રહારં પ્રવિશામિ વીરં પુરં હિ દૈત્યેન્દ્રબલેન યુક્તઃ વિશ્રામમૂર્જસ્કરમપ્યવાપ્ય પુનઃ કરિષ્યામિ રણં પ્રપન્નૈઃ
હું ઘા મારીને, દૈત્યરાજાની શક્તિથી ભરેલી નગરીમાં જઈશ; આરામ અને નવી તાકાત મેળવીને, ફરીથી યુદ્ધમાં ઉતરીશ.
વયં હિ શસ્ત્રક્ષતવિક્ષતાઙ્ગા વિશીર્ણશસ્ત્રધ્વજવર્મવાહાઃ જયૈષિણસ્તે જયકાશિનશ્ચ ગણેશ્વરા લોકવરાધિપાશ્ચ
અમે શસ્ત્રઘાતથી ઘાયલ, આપણા શસ્ત્ર, ધ્વજ, કવચ અને વાહન તૂટી ગયેલા, વિજયની ઇચ્છા અને તેજથી ભરેલા છીએ, જેમ ગણેશ્વરો અને લોકપતિઓ પણ છે.
મયસ્ય શ્રુત્વા દિવિ તારકાખ્યો વચો ઽભિકાઙ્ક્ષન્ક્ષતજોપમાક્ષઃ વિવેશ તૂર્ણં ત્રિપુરં દિતેઃ સુતૈઃ સુતૈરદિત્યા યુધિ વૃદ્ધહર્ષૈઃ
માયાના આકાશમાં બોલેલા વચન સાંભળી, લાલ આંખોવાળો તારક, દિતિના પુત્રો અને અદિતિના પુત્રો સાથે, યુદ્ધમાં આનંદિત થઈને, ઝડપથી ત્રિપુરામાં પ્રવેશ્યો.
મયઃ પ્રહારં કૃત્વા તુ માયાવી દાનવર્ષભઃ વિવેશ તૂર્ણં ત્રિપુરમ્ અભ્રં નીલમિવામ્બરમ્
પછી, માયાવાન અને દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા માયાએ ઘા મારીને, આકાશમાં નીલા વાદળ જેવાં ત્રિપુરામાં ઝડપથી પ્રવેશ કર્યો.
સ દીર્ઘમુષ્ણં નિઃશ્વસ્ય દાનવાન્વીક્ષ્ય મધ્યગાન્ દધ્યૌ લોકક્ષયે પ્રાપ્તે કાલં કાલ ઇવાપરઃ
તે લાંબો, ગરમ શ્વાસ લઈ, વચ્ચે બેઠેલા દૈત્યોને જોયા અને જ્યારે લોકનો વિનાશ નજીક આવ્યો હતો, ત્યારે તે સમયની જેમ વિચારી રહ્યો હતો.
ઇન્દ્રો ઽપિ બિભ્યતે યસ્ય સ્થિતો યુદ્ધેપ્સુરગ્રતઃ સ ચાપિ નિધનં પ્રાપ્તો વિદ્યુન્માલી મહાયશાઃ
જેના સામે યુદ્ધ કરવા ઇન્દ્ર પણ ડરે છે, તે મહાન યશવંત વિદ્યુન્માલી પણ હવે મૃત્યુ પામ્યો છે.
દુર્ગં વૈ ત્રિપુરસ્યાસ્ય ન સમં વિદ્યતે પુરમ્ તસ્યાપ્યેષો ઽનયઃ પ્રાપ્તો ન દુર્ગં કારણં ક્વચિત્
ત્રિપુરાનું દુર્ગ તો અપ્રતિમ હતું, પણ એ પણ હવે નાશ પામ્યું છે—કોઈ દુર્ગ સાચી સુરક્ષા આપી શકે એવું નથી.
કાલસ્યૈવ વશે સર્વં દુર્ગં દુર્ગતરં ચ યત્ કાલે ક્રુદ્ધે કથં કાલાત્ ત્રાણં નો ઽદ્ય ભવિષ્યતિ
સમસ્ત વસ્તુઓ, દૃઢ દુર્ગો પણ, બધું સમયના વશમાં છે; જ્યારે સમય ગુસ્સે થાય ત્યારે કોઈ પણ બચાવ શક્ય નથી.
એકેષુ ત્રિષુ યત્કિંચિદ્ બલં વૈ સર્વજન્તુષુ કાલસ્ય તદ્વશં સર્વમ્ ઇતિ પૈતામહો વિધિઃ
ત્રણે લોકમાં, સર્વ જીવોમાં જે કંઈ શક્તિ છે, એ બધું સમયના હાથે બંધાયેલું છે—આ પિતામહનું નિયમ છે.
અસ્મિન્કઃ પ્રભવેદ્યોગો હ્ય્ અસંધાર્યે ઽમિતાત્મનિ લઙ્ઘને કઃ સમર્થઃ સ્યાદ્ ઋતે દેવં મહેશ્વરમ્
આ અપરિમિત અને અદમ્ય શક્તિ પર અહીં કોણ કાબુ મેળવી શકે? મહાદેવ સિવાય બીજું કોણ એને પાર કરી શકે?
બિભેમિ નેન્દ્રાદ્ધિ યમાદ્ વરુણાન્ન ચ વિત્તપાત્ સ્વામી ચૈષાં તુ દેવાનાં દુર્જયઃ સ મહેશ્વરઃ
હું ઇન્દ્રથી, યમથી, વરુણથી કે કુબેરથી ડરતો નથી; પણ એ સર્વ દેવોના સ્વામી મહેશ્વર તો અપરાજિત છે.
ઐશ્વર્યસ્ય ફલં યત્તત્ પ્રભુત્વસ્ય ચ યત્ફલમ્ તદદ્ય દર્શયિષ્યામિ યાવદ્વીરાઃ સમન્તતઃ
રાજ્ય અને સત્તાનો જે ફળ છે, એ આજે હું બધાની સામે બતાવીશ, જ્યાં સુધી વીરો四 તરફ છે.
વાપીમમૃતતોયેન પૂર્ણાં સ્રક્ષ્યે વરૌષધીઃ જીવિષ્યન્તિ તદા દૈત્યાઃ સંજીવનવરૌષધૈઃ
હું અમૃતથી ભરેલી અને દુર્લભ ઔષધીઓથી યુક્ત વાપી બનાવીશ; પછી દૈત્યોએ એ જીવનદાયી ઔષધીઓથી ફરી જીવશે.
ઇતિ સંચિન્ત્ય બલવાન્ મયો માયાવિનાં વરઃ માયયા સસૃજે વાપીં રમ્ભામિવ પિતામહઃ
આ રીતે વિચારીને, શક્તિશાળી અને માયાવાન માયાએ પોતાની માયાથી એવી વાપી સર્જી, જેવી પિતામહે કદી આમ્રવૃક્ષ માટે કરી હતી.
દ્વિયોજનાયતાં દીર્ઘાં પૂર્ણયોજનવિસ્તૃતામ્ આરોહસંક્રમવતીં ચિત્રરૂપાં કથામિવ
એ વાપી બે યોજન લાંબી, એક યોજન પહોળી, ચઢવા-ઉતરવાની સોળીઓથી યુક્ત અને અજાયબીથી ભરપૂર હતી, જાણે કોઈ રસપ્રદ વાર્તા હોય.
ઇન્દોઃ કિરણકલ્પેન મૃષ્ટેનામૃતગન્ધિના પૂર્ણાં પરમતોયેન ગુણપૂર્ણામિવાઙ્ગનામ્
એ વાપી અમૃતની સુગંધથી મહેકતી, ચંદ્રકિરણ જેવી તેજસ્વી અને ઉત્તમ જળથી ભરેલી હતી, જાણે સર્વ ગુણોથી ભરેલી સજ્ઞા સ્ત્રી હોય.
ઉત્પલૈઃ કુમુદૈઃ પદ્મૈર્ વૃતાં કાદમ્બકૈસ્તથા ચન્દ્રભાસ્કરવર્ણાભૈર્ ભીમૈર્ આવરણૈર્વૃતામ્
એ વાપી નીલા કમળ, શ્વેત કુમુદ, લાલ પદ્મ અને કાદંબના ગુચ્છોથી ઘેરાયેલી હતી, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવા રંગવાળી ભયાનક વાડીઓથી આવરી લેવામાં આવી હતી.
ખગૈર્ મધુરરાવૈશ્ચ ચારુચામીકરપ્રભૈઃ કામૈષિભિર્ ઇવાકીર્ણાં જીવાનામરણીમ્ ઇવ
એ વાપી સુમધુર રાગવાળા પંખીઓથી, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરનારા જીવોથી ભરેલી હતી, જાણે જીવંતો માટે જીવનદાયી અગ્નિ હોય.
તાં વાપીં સૃજ્ય સ મયો ગઙ્ગામિવ મહેશ્વરઃ તસ્યાં પ્રક્ષાલયામાસ વિદ્યુન્માલિનમાદિતઃ
એવી વાપી સર્જી, પછી માયાએ મહેશ્વરે ગંગાને જેમ પવિત્ર કરી, તેમ વિદ્યુન્માલીને એમાં પ્રથમ ધોઈ કાઢ્યો.
સ વાપ્યાં મજ્જિતો દૈત્યો દેવશત્રુર્મહાબલઃ ઉત્તસ્થાવિન્ધનૈરિદ્ધઃ સદ્યો હુત ઇવાનલઃ
એ વાપીમાં ડૂબેલા મહાબલી દૈત્ય, દેવોના શત્રુ, તરત જ જાણે ઇંધણથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ હોય તેમ ઊભો થયો.
મયસ્ય ચાઞ્જલિં કૃત્વા તારકાખ્યો ઽભિવાદિતઃ વિદ્યુન્માલીતિ વચનં મયમુત્થાય ચાબ્રવીત્
માયાને અંજલિ કરી, તારક નામે, વિદ્યુન્માલી છું એમ કહી, એ ઊભો થયો અને માયાને વંદન કર્યું.
ક્વ નન્દી સહ રુદ્રેણ વૃતઃ પ્રમથજમ્બુકૈઃ યુધ્યામો ઽરીન્ વિનિષ્પીડ્ય દયા દેહેષુ કા હિ નઃ
'નંદી ક્યાં છે, જે રુદ્ર અને પ્રમથોના ટોળા સાથે છે? આવો, દુશ્મનોને ચકનાચૂર કરી લડીએ—અમને શરીરમાં દયા રાખવાની શું જરૂર?'
અન્વાસ્યૈવ ચ રુદ્રસ્ય ભવામઃ પ્રભવિષ્ણવઃ તૈર્વા વિનિહતા યુદ્ધે ભવિષ્યામો યમાશનાઃ
જો આપણે રુદ્રના માર્ગે ન ચાલીએ, હે પરાક્રમી વીરો, તો યુદ્ધમાં તેઓ આપણને મારી નાખશે અને આપણે યમદેવ માટેનો ભોજન બની જઈશું.
વિદ્યુન્માલેર્ નિશમ્યૈતન્ મયો વચનમૂર્જિતમ્ તં પરિષ્વજ્ય સાર્દ્રાક્ષ ઇદમાહ મહાસુરઃ
વિદ્યુન્માલી એ શક્તિશાળી વચન સાંભળી, તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, અને તેણે તેને હૃદયથી ભેટી, મહાસુરે આ રીતે કહ્યું:
વિદ્યુન્માલિન્ન મે રાજ્યમ્ અભિપ્રેતં ન જીવિતમ્ ત્વયા વિના મહાબાહો કિમન્યેન મહાસુર
હે વિદ્યુન્માલી, મને રાજ્યની ઈચ્છા નથી, અને તારા વિના તો જીવન પણ ન ગમતું નથી; હે મહાબાહુ, તારા વિના બીજું બધું શું કામનું છે?
મહામૃતમયી વાપી હ્ય્ એષા માયાભિરીશ્વર સૃષ્ટા દાનવદૈત્યાનાં હતાનાં જીવવર્ધિની
આ મહાન અમૃતમય કુંડ, હે માયાના સ્વામી, તું પોતાની માયાથી બનાવ્યું છે; એ દાનવો અને દૈત્યોએ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમને જીવંત કરે છે.