ગ્રસમાના ઇવાકાશં મુષ્ણન્ત ઇવ મેદિનીમ્ મુખેભ્યઃ સસૃજુઃ શ્વાસાન્ ઉચ્છ્વસન્ત ઇવોરગાઃ
સર્પો જાણે આકાશ ગળી જાય છે અને ધરતી લૂંટે છે એમ, મોઢામાંથી જોરદાર શ્વાસ છોડતા હતા.
સ્વયમ્ભુવા ચોદ્યમાનાશ્ ચોદિતેન કપર્દિના વ્રજન્તિ તે ઽશ્વા જવનાઃ ક્ષયકાલ ઇવાનિલાઃ
સ્વયંભૂ અને કપર્ધી દ્વારા હાંકાયેલા એ ઝડપી ઘોડા જાણે વિનાશકાળના પવન જેવા દોડવા લાગ્યા.
ધ્વજોચ્છ્રયવિનિર્માણે ધ્વજયષ્ટિમનુત્તમામ્ આક્રમ્ય નન્દી વૃષભસ્ તસ્થૌ તસ્મિઞ્છિવેચ્છયા
ઊંચા ધ્વજના નિર્માણ સમયે, નંદી વૃષભે ચડીને, શિવજીની ઈચ્છાથી, તે ઉત્તમ ધ્વજદંડ પર ઊભો રહ્યો.
ભાર્ગવાઙ્ગિરસૌ દેવૌ દણ્ડહસ્તૌ રવિપ્રભૌ રથચક્રે તુ રક્ષેતે રુદ્રસ્ય પ્રિયકાઙ્ક્ષિણૌ
ભૃગુ અને અંગિરા દેવતાઓ, હાથમાં દંડ લઈને, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતા, રથના ચકરાંની રક્ષા કરતા, રુદ્રજીની કૃપા મેળવવા ઈચ્છતા હતા.
શેષશ્ચ ભગવાન્નાગો ઽનન્તો ઽનન્તકરો ઽરિણામ્ શરહસ્તો રથં પાતિ શયનં બ્રહ્મણસ્તદા
ભગવાન અનંત શેષ, દુશ્મનોનો નાશક, હાથમાં બાણ લઈને, એ સમયે બ્રહ્માજીના રથ અને શય્યાની રક્ષા કરતો હતો.
યમસ્તૂર્ણં સમાસ્થાય મહિષં ચાતિદારુણમ્ દ્રવિણાધિપતિર્વ્યાલં સુરાણામધિપો દ્વિપમ્
યમરાજે ઝડપથી પોતાના ભયાનક મહિષ પર આરોહણ કર્યું; ધનની દેવતાએ સાપ પર અને દેવતાઓના રાજાએ હાથી પર ચઢ્યા.
મયૂરં શતચન્દ્રં ચ કૂજન્તં કિંનરં યથા ગુહ આસ્થાય વરદો યુગોપમરથં પિતુઃ
વરદાન આપનાર ગુહદેવે, શતચંદ્ર જેવી કાંતિવાળો અને કિનર જેવી મધુર કૂજન કરતો મોર પર આરૂઢ થઈ, પોતાના પિતાના રથ પર યોગ્ય સ્થાન લીધું.
નન્દીશ્વરશ્ચ ભગવાઞ્ છૂલમાદાય દીપ્તિમાન્ પૃષ્ઠતશ્ચાપિ પાર્શ્વાભ્યાં લોકસ્ય ક્ષયકૃદ્યથા
પ્રભુ નંદીશ્વર, તેજથી ભરપૂર અને ત્રિશૂલ ધારણ કરીને, પૃષ્ઠ ભાગે તથા બાજુઓએ, જગતના વિનાશક જેવો ઊભો રહ્યો.
પ્રમથાશ્ચાગ્નિવર્ણાભાઃ સાગ્નિજ્વાલા ઇવાચલાઃ અનુજગ્મૂ રથં શાર્વં નક્રા ઇવ મહાર્ણવમ્
અગ્નિ જેવી કાંતિ ધરાવતા અને જ્વાળાઓ જેવી અડગ પ્રમથગણો, શર્વજીના રથને મહાસાગરમાંના મગરો જેવી રીતે અનુસરી રહ્યા હતા.
ભૃગુર્ભરદ્વાજવસિષ્ઠગૌતમાઃ ક્રતુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહસ્તપોધનાઃ મરીચિરત્રિર્ભગવાનથાઙ્ગિરાઃ પરાશરાગસ્ત્યમુખા મહર્ષયઃ
ભૃગુ, ભરદ્વાજ, વસિષ્ઠ, ગૌતમ, ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, તપોધન, મરીચિ, અત્રિ, ભગવાન અંગિરા, પરાશર, અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ હાજર હતા.
હરમજિતમજં પ્રતુષ્ટુવુર્ વચનવિશેષૈર્ વિચિત્રભૂષણૈઃ રથસ્ત્રિપુરે સકાઞ્ચનાચલો વ્રજતિ સપક્ષ ઇવાદ્રિરમ્બરે
તેમણે અજેય અને અજન્મા હરજીનું વિશેષ વચનો અને અદભુત આભૂષણોથી સ્તુતિ કરી; ત્રિપુરા ખાતે સોનાથી શોભતો રથ, પર્વત જેવો આભામાં પાંખો ધરાવતો પર્વત હોય તેમ ગતિ કરી રહ્યો હતો.
મકરતિમિતિમિઙ્ગિલાવૃતઃ પ્રલય ઇવાતિસમુદ્ધતો ઽર્ણવઃ વ્રજતિ રથવરો ઽતિભાસ્વરો હ્ય્ અશનિનિપાતપયોદનિઃસ્વનઃ
મકર, તિમિ અને મિઙ્ગિલ માછલીઓથી ઘેરાયેલો, વીજળીના પડઘા સાથે ગર્જનારા મેઘો જેવો, તે તેજસ્વી રથ મહાપ્રલય સમયે ઊઠતા સાગર જેવો આગળ વધતો હતો.
પૂજ્યમાને રથે તસ્મિંલ્ લોકૈર્દેવે રથે સ્થિતે પ્રમથેષુ નદત્સૂગ્રં પ્રવદત્સુ ચ સાધ્વિતિ
જ્યારે એ રથનું બધા લોકોએ પૂજન કર્યું, દેવતા એમાં ઊભા હતા, ત્યારે પ્રમથગણો જોરથી ગર્જન કરવા લાગ્યા અને લોકો 'શાબાશ' કહીને પ્રશંસા કરતા.
ઈશ્વરસ્વરઘોષેણ નર્દમાને મહાવૃષે જયત્સુ વિપ્રેષુ તથા ગર્જત્સુ તુરગેષુ ચ
ઈશ્વરનો અવાજ ગુંજતો, મહાન વૃષભ ગર્જતો, બ્રાહ્મણો વિજયી થતા અને ઘોડાઓ હિંસતા, એ અવાજ આખા વાતાવરણમાં વ્યાપી ગયો.
રણાઙ્ગણાત્સમુત્પત્ય દેવર્ષિર્નારદઃ પ્રભુઃ કાન્ત્યા ચન્દ્રોપમસ્તૂર્ણં ત્રિપુરં પુરમાગતઃ
યુદ્ધભૂમિમાંથી દેવર્ષિ નારદ, ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતા, ઝડપથી ત્રિપુરા શહેરમાં આવી પહોંચ્યા.
ઔત્પાતિકં તુ દૈત્યાનાં ત્રિપુરે વર્તતે ધ્રુવમ્ નારદશ્ચાત્ર ભગવાન્ પ્રાદુર્ભૂતસ્તપોધનઃ
ત્રિપુરામાં દૈત્યોમાં નિશ્ચિતપણે અશુભ સંકેત દેખાયો અને ત્યાં તપસ્વી, ભગવાન નારદ પ્રગટ થયા.
આગતં જલદાભાસં સમેતાઃ સર્વદાનવાઃ ઉત્તસ્થુર્નારદં દૃષ્ટ્વા અભિવાદનવાદિનઃ
જ્યારે નારદજી મેઘ જેવો રૂપ ધારણ કરીને આવ્યા, ત્યારે બધા દાનવો એકઠા થઈ, તેમને જોઈને ઊભા થયા અને આદરપૂર્વક અભિવાદન કર્યું.
તમર્ઘ્યેણ ચ પાદ્યેન મધુપર્કેણ ચેશ્વરાઃ નારદં પૂજયામાસુર્ બ્રહ્માણમિવ વાસવઃ
પ્રભુઓએ નારદજીનું અર્ચન, પાદ્ય અને મધુપર્કથી સન્માન કર્યું, જેમ ઇન્દ્ર બ્રહ્માજીનું સન્માન કરે છે.
તેષાં સ પૂજાં પૂજાર્હઃ પ્રતિગૃહ્ય તપોધનઃ નારદઃ સુખમાસીનઃ કાઞ્ચને પરમાસને
પૂજનીય નારદજી એ દાનવોની પૂજા સ્વીકારી, અને તપસ્વી હોવા છતાં, સુખથી સુવર્ણના ઉત્તમ આસન પર બેઠા.
મયસ્તુ સુખમાસીને નારદે નારદોદ્ભવે યથાર્હં દાનવૈઃ સાર્ધમ્ આસીનો દાનવાધિપઃ
જ્યારે નારદ, જે નારદથી જન્મેલા છે, આરામથી બેઠા હતા, ત્યારે માયા, દાનવોના રાજા, દાનવો સાથે યોગ્ય રીતે બેઠા.
આસીનં નારદં પ્રેક્ષ્ય મયસ્ત્વથ મહાસુરઃ અબ્રવીદ્વચનં તુષ્ટો હૃષ્ટરોમાનનેક્ષણઃ
નારદજીને બેઠેલા જોઈને, મહાસુર માયાએ આનંદિત થઈ, રોમાંચિત થઈને, તૃપ્ત મનથી, ગાઢ નજરે જોઈને, મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
ઔત્પાતિકં પુરે ઽસ્માકં યથા નાન્યત્ર કુત્રચિત્ વર્તતે વર્તમાનજ્ઞ વદ ત્વં હિ ચ નારદ
નારદજી, આપ જાણો છો કે આપણા શહેરમાં આવા અશુભ સંકેતો કેમ દેખાય છે? બીજે ક્યાંય આવું થતું નથી, તો કૃપા કરીને સાચું કારણ કહો.
દૃશ્યન્તે ભયદાઃ સ્વપ્ના ભજ્યન્તે ચ ધ્વજાઃ પરમ્ વિના ચ વાયુના કેતુઃ પતતે ચ તથા ભુવિ
ડરાવનારા સ્વપ્નો દેખાય છે, ધ્વજાઓ તૂટી જાય છે, અને પવન વિના પણ પતાકા જમીન પર પડી જાય છે.
અટ્ટાલકાશ્ચ નૃત્યન્તે સપતાકાઃ સગોપુરાઃ હિંસ હિંસેતિ શ્રૂયન્તે ગિરશ્ચ ભયદાઃ પુરે
પતાકાવાળા મકાનો અને ગોપુરો નાચતા દેખાય છે, શહેરમાં 'હિંસા, હિંસા' એવા ભયજનક અવાજો સંભળાય છે.
નાહં બિભેમિ દેવાનાં સેન્દ્રાણામપિ નારદ મુક્ત્વૈકં વરદં સ્થાણું ભક્તાભયકરં હરમ્
નારદજી, હું ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓથી પણ ડરતો નથી, માત્ર એક વરદાતા, ભક્તોને આશ્રય આપનારા શિવજી સિવાય.
ભગવન્નાસ્ત્યવિદિતમ્ ઉત્પાતેષુ તવાનઘ અનાગતમતીતં ચ ભવાઞ્જાનાતિ તત્ત્વતઃ
ભગવાન, આપને અશુભ સંકેતો વિષે કશું અજાણ્યું નથી; ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય બંને આપને સાચા અર્થમાં ખબર છે.
તદેતન્નો ભયસ્થાનમ્ ઉત્પાતાભિનિવેદિતમ્ કથયસ્વ મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રપન્નસ્ય તુ નારદ
મહાન મુનિ, નારદજી, હું આપનો આશ્રય લીધો છે, તો કૃપા કરીને અમને આ અશાંતિ અને ભયનું સાચું કારણ કહો.
ઇત્યુક્તો નારદસ્તેન મયેનામયવર્જિતઃ
માયા દ્વારા આમ પૂછવામાં આવતા, નિષ્કપટ નારદજીએ ઉત્તર આપ્યો.
શૃણુ દાનવ તત્ત્વેન ભવન્ત્યૌત્પાતિકા યથા ધર્મેતિ ધારણે ધાતુર્ માહાત્મ્યે ચૈવ પઠ્યતે ધારણાચ્ચ મહત્ત્વેન ધર્મ એષ નિરુચ્યતે
હે દાનવ, ધ્યાનથી સાંભળો કે અશુભ સંકેતો કેવી રીતે થાય છે; 'ધર' ધાતુનો અર્થ છે ધારણ કરવું, અને તેની મહાનતાથી તેને ધર્મ કહેવામાં આવે છે.
સ ઇષ્ટપ્રાપકો ધર્મ આચાર્યૈરુપદિશ્યતે ઇતરશ્ચાનિષ્ટફલ આચાર્યૈર્નોપદિશ્યતે
જે ધર્મ ઇચ્છિત ફળ આપે છે, તે ગુરૂઓ દ્વારા શીખવવામાં આવે છે; જે અનિચ્છિત ફળ આપે છે, તે ગુરૂઓ શીખવતા નથી.