ઋતુભિશ્ચ કૃતઃ ષડ્ભિર્ ધનુઃ સંવત્સરો ઽભવત્ અજરા જ્યાભવચ્ચાપિ સામ્બિકા ધનુષો દૃઢા
છ ઋતુઓથી ધનુષ બનાવાયું, વર્ષ ધનુષની ડોરી બન્યું; અજારા એ ડોરી હતી અને સાંબિકા ધનુષનો મજબૂત ભાગ હતી.
કાલો હિ ભગવાન્રુદ્રસ્ તં ચ સંવત્સરં વિદુઃ તસ્માદુમા કાલરાત્રિર્ ધનુષો જ્યાજરાભવત્
સમય એ ભગવાન રુદ્ર છે, વર્ષ પણ તેને જ કહે છે; તેથી ઉમા કાલરાત્રિ એ ધનુષની અજારા ડોરી બની.
સગર્ભં ત્રિપુરં યેન દગ્ધવાન્સ ત્રિલોચનઃ સ ઇષુર્વિષ્ણુસોમાગ્નિત્રિદૈવતમયો ઽભવત્
જે ત્રિલોકીધારી ત્રિપુરાને ભસ્મ કરી દીધા, એ ત્રિનેત્રધારીનું તીણું તીણું, વિષ્ણુ, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રણ દેવતાઓથી બનેલું હતું.
આનનં હ્યગ્નિરભવચ્ છલ્યં સોમસ્તમોનુદઃ તેજસઃ સમવાયો ઽથ ચેષોસ્તેજો રથાઙ્ગધૃક્
તીરનું મુખ અગ્નિ, ટોચ ચંદ્ર જે અંધકાર દૂર કરે છે, તેજનો મેળ એ તીણું અને તેજસ્વી રથનું ચકર ધારણ કરે છે.
તસ્મિંશ્ચ વીર્યવૃદ્ધ્યર્થં વાસુકિર્નાગપાર્થિવઃ તેજઃસંવસનાર્થં વૈ મુમોચાતિવિષો વિષમ્
ત્યાં, શક્તિ વધારવા માટે, વાસુકિ, સાપોના રાજા, પોતાના અત્યંત પ્રભાવી ઝેરને છોડી શક્તિને ઘેરી લીધી.
કૃત્વા દેવા રથં ચાપિ દિવ્યં દિવ્યપ્રભાવતઃ લોકાધિપતિમભ્યેત્ય ઇદં વચનમબ્રુવન્
દેવતાઓએ દિવ્ય તેજવાળું રથ તૈયાર કર્યું અને વિશ્વના સ્વામી પાસે જઈને એમ કહ્યું.
સંસ્કૃતો ઽયં રથો ઽસ્માભિસ્ તવ દાનવશત્રુજિત્ ઇદમાપત્પરિત્રાણં દેવાન્સેન્દ્રપુરોગમાન્
આ રથ અમે દાનવોને જીત્યા પછી તૈયાર કર્યો છે; ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓને આપત્તિમાંથી બચાવવા માટે તેનો ઉપયોગ થવો જોઈએ.
તં મેરુશિખરાકારં ત્રૈલોક્યરથમુત્તમમ્ પ્રશસ્ય દેવાન્સાધ્વિતિ રથં પશ્યતિ શંકરઃ
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું તે શ્રેષ્ઠ રથ, ત્રણેય લોકમાં ઉત્તમ, દેવતાઓએ 'શાબાશ!' કહી પ્રશંસા કરી, અને શંકર તેને નિહાળતા હતા.
મુહુર્દૃષ્ટ્વા રથં સાધુ સાધ્વિત્યુક્ત્વા મુહુર્મુહુઃ ઉવાચ સેન્દ્રાનમરાન્ અમરાધિપતિઃ સ્વયમ્
રથને વારંવાર જોઈને અને 'શાબાશ!' કહીને, અમર દેવોના સ્વામી એ ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓને પોતે સંબોધ્યા.
યાદૃશો ઽયં રથઃ કૢપ્તો યુષ્માભિર્મમ સત્તમાઃ ઈદૃશો રથસમ્પત્ત્યા યન્તા શીઘ્રં વિધીયતામ્
જેમ તમે મારા માટે આ સુંદર રથ તૈયાર કર્યું છે, એ પ્રમાણે જ હવે કોઈ ઝડપી રથચાલક પણ નિમવો.
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેન દેવા વિદ્ધા ઇવેષુભિઃ અવાપુર્મહતીં ચિન્તાં કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્
દેવદેવીએ આવું કહ્યા પછી, દેવતાઓ જાણે તીક્ષ્ણ બાણ વાગ્યા હોય એમ ચિંતામાં પડી ગયા અને કહેવા લાગ્યા, 'આ કામ હવે કેવી રીતે થશે?'
મહાદેવસ્ય દેવો ઽન્યઃ કો નામ સદૃશો ભવેત્ મુક્ત્વા ચક્રાયુધં દેવં સો ઽપ્યસ્યેષું સમાશ્રિતઃ
મહાદેવને બરાબર કોણ હોઈ શકે? ચક્રધારી દેવને છોડીએ તો એ પણ મહાદેવના આશ્રયમાં છે.
ધુરિ યુક્તા ઇવોક્ષાણો ઘટન્ત ઇવ પર્વતૈઃ નિશ્વસન્તઃ સુરાઃ સર્વે કથમેતદિતિ બ્રુવન્
બધા દેવતાઓ જાણે ભારે ભાર ખેંચતા બળદો જેવા થાકી ગયા, ઊંડા શ્વાસ લેતા અને પૂછતા, 'આ કામ કેવી રીતે થશે?'
દેવેષ્વાહ દેવદેવો લોકનાથસ્ય ધૂર્ગતાન્ અહં સારથિરિત્યુક્ત્વા જગ્રાહાશ્વાંસ્તતો ઽગ્રજઃ
દેવોમાં ભગવાને, વિશ્વના સ્વામીના ભારથી દુઃખી થયેલા દેવોને કહ્યું, 'હું રથચાલક બનિશ,' અને પછી મોટા ભાઈએ ઘોડા પકડી લીધા.
તતો દેવૈઃ સગન્ધર્વૈઃ સિંહનાદો મહાન્કૃતઃ પ્રતોદહસ્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય બ્રહ્માણં સૂતતાં ગતમ્
પછી દેવો અને ગંધર્વો સાથે જોરદાર સિંહગર્જના થઈ, કારણ કે તેમણે બ્રહ્માને હાથમાં ચાબુક લઈને રથચાલક બનતા જોયા.
ભગવાનપિ વિશ્વેશો રથસ્થે વૈ પિતામહે સદૃશઃ સૂત ઇત્યુક્ત્વા ચારુરોહ રથં હરઃ
વિશ્વના સ્વામી ભગવાને, પિતામહને રથ પર જોઈને, તેમને યોગ્ય રથચાલક ગણ્યા અને હરાએ રથ પર ચઢ્યા.
આરોહતિ રથં દેવે હ્ય્ અશ્વા હરભરાતુરાઃ જાનુભિઃ પતિતા ભૂમૌ રજોગ્રાસશ્ચ ગ્રાસિતઃ
જ્યારે ભગવાન રથ પર ચઢ્યા, ત્યારે હરાના ભારથી ઘોડા થાકી ગયા, ઘૂંટણે પડી ગયા અને ધૂળ પણ ગળી ગઈ.
દેવો દૃષ્ટ્વાથ વેદાંસ્તાન્ અભીરુગ્રહયાન્ ભયાત્ ઉજ્જહાર પિતૄનાર્તાન્ સુપુત્ર ઇવ દુઃખિતાન્
ભગવાને, ડરથી કાંપતા અને દુઃખી થયેલા વેદોને જોઈને, પીડાતાં પિતૃઓને એમ જ બચાવ્યા જેમ દુઃખી પુત્ર પોતાના માતાપિતાને બચાવે.
તતઃ સિંહરવો ભૂયો બભૂવ રથભૈરવઃ જયશબ્દશ્ચ દેવાનાં સંબભૂવાર્ણવોપમઃ
પછી ફરી એકવાર રથ પરથી ભયાનક સિંહગર્જના ઉઠી અને દેવતાઓનો વિજયધ્વનિ દરિયા જેવો ગુંજી ઉઠ્યો.
તદોંકારમયં ગૃહ્ય પ્રતોદં વરદઃ પ્રભુઃ સ્વયમ્ભૂઃ પ્રયયૌ વાહાન્ અનુમન્ત્ર્ય યથાજવમ્
પછી, 'ઓમ'થી બનેલો ચાબુક લઈને, દાતા સ્વયંભૂ ભગવાને ઘોડાઓને તેમની ઝડપ પ્રમાણે હાંકી દીધા.
ગ્રસમાના ઇવાકાશં મુષ્ણન્ત ઇવ મેદિનીમ્ મુખેભ્યઃ સસૃજુઃ શ્વાસાન્ ઉચ્છ્વસન્ત ઇવોરગાઃ
સર્પો જાણે આકાશ ગળી જાય છે અને ધરતી લૂંટે છે એમ, મોઢામાંથી જોરદાર શ્વાસ છોડતા હતા.
સ્વયમ્ભુવા ચોદ્યમાનાશ્ ચોદિતેન કપર્દિના વ્રજન્તિ તે ઽશ્વા જવનાઃ ક્ષયકાલ ઇવાનિલાઃ
સ્વયંભૂ અને કપર્ધી દ્વારા હાંકાયેલા એ ઝડપી ઘોડા જાણે વિનાશકાળના પવન જેવા દોડવા લાગ્યા.
ધ્વજોચ્છ્રયવિનિર્માણે ધ્વજયષ્ટિમનુત્તમામ્ આક્રમ્ય નન્દી વૃષભસ્ તસ્થૌ તસ્મિઞ્છિવેચ્છયા
ઊંચા ધ્વજના નિર્માણ સમયે, નંદી વૃષભે ચડીને, શિવજીની ઈચ્છાથી, તે ઉત્તમ ધ્વજદંડ પર ઊભો રહ્યો.
ભાર્ગવાઙ્ગિરસૌ દેવૌ દણ્ડહસ્તૌ રવિપ્રભૌ રથચક્રે તુ રક્ષેતે રુદ્રસ્ય પ્રિયકાઙ્ક્ષિણૌ
ભૃગુ અને અંગિરા દેવતાઓ, હાથમાં દંડ લઈને, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતા, રથના ચકરાંની રક્ષા કરતા, રુદ્રજીની કૃપા મેળવવા ઈચ્છતા હતા.
શેષશ્ચ ભગવાન્નાગો ઽનન્તો ઽનન્તકરો ઽરિણામ્ શરહસ્તો રથં પાતિ શયનં બ્રહ્મણસ્તદા
ભગવાન અનંત શેષ, દુશ્મનોનો નાશક, હાથમાં બાણ લઈને, એ સમયે બ્રહ્માજીના રથ અને શય્યાની રક્ષા કરતો હતો.
યમસ્તૂર્ણં સમાસ્થાય મહિષં ચાતિદારુણમ્ દ્રવિણાધિપતિર્વ્યાલં સુરાણામધિપો દ્વિપમ્
યમરાજે ઝડપથી પોતાના ભયાનક મહિષ પર આરોહણ કર્યું; ધનની દેવતાએ સાપ પર અને દેવતાઓના રાજાએ હાથી પર ચઢ્યા.
મયૂરં શતચન્દ્રં ચ કૂજન્તં કિંનરં યથા ગુહ આસ્થાય વરદો યુગોપમરથં પિતુઃ
વરદાન આપનાર ગુહદેવે, શતચંદ્ર જેવી કાંતિવાળો અને કિનર જેવી મધુર કૂજન કરતો મોર પર આરૂઢ થઈ, પોતાના પિતાના રથ પર યોગ્ય સ્થાન લીધું.
નન્દીશ્વરશ્ચ ભગવાઞ્ છૂલમાદાય દીપ્તિમાન્ પૃષ્ઠતશ્ચાપિ પાર્શ્વાભ્યાં લોકસ્ય ક્ષયકૃદ્યથા
પ્રભુ નંદીશ્વર, તેજથી ભરપૂર અને ત્રિશૂલ ધારણ કરીને, પૃષ્ઠ ભાગે તથા બાજુઓએ, જગતના વિનાશક જેવો ઊભો રહ્યો.
પ્રમથાશ્ચાગ્નિવર્ણાભાઃ સાગ્નિજ્વાલા ઇવાચલાઃ અનુજગ્મૂ રથં શાર્વં નક્રા ઇવ મહાર્ણવમ્
અગ્નિ જેવી કાંતિ ધરાવતા અને જ્વાળાઓ જેવી અડગ પ્રમથગણો, શર્વજીના રથને મહાસાગરમાંના મગરો જેવી રીતે અનુસરી રહ્યા હતા.
ભૃગુર્ભરદ્વાજવસિષ્ઠગૌતમાઃ ક્રતુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહસ્તપોધનાઃ મરીચિરત્રિર્ભગવાનથાઙ્ગિરાઃ પરાશરાગસ્ત્યમુખા મહર્ષયઃ
ભૃગુ, ભરદ્વાજ, વસિષ્ઠ, ગૌતમ, ક્રતુ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, તપોધન, મરીચિ, અત્રિ, ભગવાન અંગિરા, પરાશર, અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ હાજર હતા.