બ્રહ્મવધ્યા ચ ગોવધ્યા બાલવધ્યા પ્રજાભયાઃ ગદા ભૂત્વા શક્તયશ્ચ તદા દેવરથે ઽભ્યયુઃ
બ્રહ્મવધ્યા, ગોવધ્યા, બાલવધ્યા અને પ્રજાભયા ગદા અને શક્તિ બનીને દેવોના રથ પાસે આવી.
યુગં કૃતયુગં ચાત્ર ચાતુર્હોત્રપ્રયોજકાઃ ચતુર્વર્ણાઃ સલીલાશ્ચ બભૂવુઃ સ્વર્ણકુણ્ડલાઃ
તે સમયે કૃતયુગ હતું; ચારે યજ્ઞકર્મ કરનાર, ચારે વર્ણ અને પાણી, સૌના કાનમાં સોનાના કુંડળ સાથે પ્રગટ થયા.
તદ્યુગં યુગસંકાશં રથશીર્ષે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ધૃતરાષ્ટ્રેણ નાગેન બદ્ધં બલવતા મહત્
આ યુગ, જે યુગ જેવું જ હતું, રથના મસ્તક પર સ્થાપિત થયું અને શક્તિશાળી ધૃતરાષ્ટ્ર નામના નાગે તેને મજબૂતીથી બાંધ્યું.
ઋગ્વેદઃ સામવેદશ્ચ યજુર્વેદસ્તથા પરઃ વેદાશ્ ચત્વાર એવૈતે ચત્વારસ્તુરગાભવન્
ઋગ્વેદ, સામવેદ, યજુર્વેદ અને અથર્વવેદ – આ ચારે ઘોડા રૂપે પ્રગટ થયા.
અન્નદાનપુરોગાણિ યાનિ દાનાનિ કાનિચિત્ તાન્યાસન્વાજિનાં તેષાં ભૂષણાનિ સહસ્રશઃ
અન્નદાન સહિત જે-જે દાન હતા, એ બધા હજારો સંખ્યામાં ઘોડાઓના શણગાર બની ગયા.
પદ્મદ્વયં તક્ષકશ્ચ કર્કોટકધનંજયૌ નાગા બભૂવુરેવૈતે હયાનાં વાલબન્ધનાઃ
બે કમળ, તક્ષક, કર્કોટક અને ધનંજય – આ નાગો ઘોડાઓના પૂંછડાં બાંધનાર બન્યા.
ઓંકારપ્રભવાસ્તા વા મન્ત્રયજ્ઞક્રતુક્રિયાઃ ઉપદ્રવાઃ પ્રતીકારાઃ પશુબન્ધેષ્ટયસ્તથા
ઓમકારથી ઉત્પન્ન થયેલી મંત્રયજ્ઞ અને વિધિઓ, દુઃખ-સુખ, ઉપાય, પશુબંધી અને હવન – આ બધું ત્યાં હતું.
યજ્ઞોપવાહાન્યેતાનિ તસ્મિંલ્લોકરથે શુભે મણિમુક્તાપ્રવાલૈસ્તુ ભૂષિતાનિ સહસ્રશઃ
આ સુંદર લોકરથ પર યજ્ઞોપવાહો હજારો મણિ, મુક્તા અને પ્રવાળથી શોભાયમાન હતા.
પ્રતોદ ઓંકાર એવાસીત્ તદગ્રં ચ વષટ્કૃતમ્ સિનીવાલી કુહૂ રાકા તથા ચાનુમતિઃ શુભા યોક્ત્રાણ્યાસંસ્તુરંગાણામ્ અપસર્પણવિગ્રહાઃ
પ્રેરક ઓમકાર હતો અને તેની ટોચે વષટકાર હતો; સીનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને શુભ અનુમતિ ઘોડાઓના યોક બન્યા, જે વળાંક માટે હતા.
કૃષ્ણાન્યથ ચ પીતાનિ શ્વેતમાઞ્જિષ્ઠકાનિ ચ અવદાતાઃ પતાકાસ્તુ બભૂવુઃ પવનેરિતાઃ
કાળા, પીળા, સફેદ અને માંજીષ્ઠા રંગની શુદ્ધ ધ્વજાઓ પવનથી ફફડતી દેખાઈ.
ઋતુભિશ્ચ કૃતઃ ષડ્ભિર્ ધનુઃ સંવત્સરો ઽભવત્ અજરા જ્યાભવચ્ચાપિ સામ્બિકા ધનુષો દૃઢા
છ ઋતુઓથી ધનુષ બનાવાયું, વર્ષ ધનુષની ડોરી બન્યું; અજારા એ ડોરી હતી અને સાંબિકા ધનુષનો મજબૂત ભાગ હતી.
કાલો હિ ભગવાન્રુદ્રસ્ તં ચ સંવત્સરં વિદુઃ તસ્માદુમા કાલરાત્રિર્ ધનુષો જ્યાજરાભવત્
સમય એ ભગવાન રુદ્ર છે, વર્ષ પણ તેને જ કહે છે; તેથી ઉમા કાલરાત્રિ એ ધનુષની અજારા ડોરી બની.
સગર્ભં ત્રિપુરં યેન દગ્ધવાન્સ ત્રિલોચનઃ સ ઇષુર્વિષ્ણુસોમાગ્નિત્રિદૈવતમયો ઽભવત્
જે ત્રિલોકીધારી ત્રિપુરાને ભસ્મ કરી દીધા, એ ત્રિનેત્રધારીનું તીણું તીણું, વિષ્ણુ, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રણ દેવતાઓથી બનેલું હતું.
આનનં હ્યગ્નિરભવચ્ છલ્યં સોમસ્તમોનુદઃ તેજસઃ સમવાયો ઽથ ચેષોસ્તેજો રથાઙ્ગધૃક્
તીરનું મુખ અગ્નિ, ટોચ ચંદ્ર જે અંધકાર દૂર કરે છે, તેજનો મેળ એ તીણું અને તેજસ્વી રથનું ચકર ધારણ કરે છે.
તસ્મિંશ્ચ વીર્યવૃદ્ધ્યર્થં વાસુકિર્નાગપાર્થિવઃ તેજઃસંવસનાર્થં વૈ મુમોચાતિવિષો વિષમ્
ત્યાં, શક્તિ વધારવા માટે, વાસુકિ, સાપોના રાજા, પોતાના અત્યંત પ્રભાવી ઝેરને છોડી શક્તિને ઘેરી લીધી.
કૃત્વા દેવા રથં ચાપિ દિવ્યં દિવ્યપ્રભાવતઃ લોકાધિપતિમભ્યેત્ય ઇદં વચનમબ્રુવન્
દેવતાઓએ દિવ્ય તેજવાળું રથ તૈયાર કર્યું અને વિશ્વના સ્વામી પાસે જઈને એમ કહ્યું.
સંસ્કૃતો ઽયં રથો ઽસ્માભિસ્ તવ દાનવશત્રુજિત્ ઇદમાપત્પરિત્રાણં દેવાન્સેન્દ્રપુરોગમાન્
આ રથ અમે દાનવોને જીત્યા પછી તૈયાર કર્યો છે; ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓને આપત્તિમાંથી બચાવવા માટે તેનો ઉપયોગ થવો જોઈએ.
તં મેરુશિખરાકારં ત્રૈલોક્યરથમુત્તમમ્ પ્રશસ્ય દેવાન્સાધ્વિતિ રથં પશ્યતિ શંકરઃ
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું તે શ્રેષ્ઠ રથ, ત્રણેય લોકમાં ઉત્તમ, દેવતાઓએ 'શાબાશ!' કહી પ્રશંસા કરી, અને શંકર તેને નિહાળતા હતા.
મુહુર્દૃષ્ટ્વા રથં સાધુ સાધ્વિત્યુક્ત્વા મુહુર્મુહુઃ ઉવાચ સેન્દ્રાનમરાન્ અમરાધિપતિઃ સ્વયમ્
રથને વારંવાર જોઈને અને 'શાબાશ!' કહીને, અમર દેવોના સ્વામી એ ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓને પોતે સંબોધ્યા.
યાદૃશો ઽયં રથઃ કૢપ્તો યુષ્માભિર્મમ સત્તમાઃ ઈદૃશો રથસમ્પત્ત્યા યન્તા શીઘ્રં વિધીયતામ્
જેમ તમે મારા માટે આ સુંદર રથ તૈયાર કર્યું છે, એ પ્રમાણે જ હવે કોઈ ઝડપી રથચાલક પણ નિમવો.
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેન દેવા વિદ્ધા ઇવેષુભિઃ અવાપુર્મહતીં ચિન્તાં કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્
દેવદેવીએ આવું કહ્યા પછી, દેવતાઓ જાણે તીક્ષ્ણ બાણ વાગ્યા હોય એમ ચિંતામાં પડી ગયા અને કહેવા લાગ્યા, 'આ કામ હવે કેવી રીતે થશે?'
મહાદેવસ્ય દેવો ઽન્યઃ કો નામ સદૃશો ભવેત્ મુક્ત્વા ચક્રાયુધં દેવં સો ઽપ્યસ્યેષું સમાશ્રિતઃ
મહાદેવને બરાબર કોણ હોઈ શકે? ચક્રધારી દેવને છોડીએ તો એ પણ મહાદેવના આશ્રયમાં છે.
ધુરિ યુક્તા ઇવોક્ષાણો ઘટન્ત ઇવ પર્વતૈઃ નિશ્વસન્તઃ સુરાઃ સર્વે કથમેતદિતિ બ્રુવન્
બધા દેવતાઓ જાણે ભારે ભાર ખેંચતા બળદો જેવા થાકી ગયા, ઊંડા શ્વાસ લેતા અને પૂછતા, 'આ કામ કેવી રીતે થશે?'
દેવેષ્વાહ દેવદેવો લોકનાથસ્ય ધૂર્ગતાન્ અહં સારથિરિત્યુક્ત્વા જગ્રાહાશ્વાંસ્તતો ઽગ્રજઃ
દેવોમાં ભગવાને, વિશ્વના સ્વામીના ભારથી દુઃખી થયેલા દેવોને કહ્યું, 'હું રથચાલક બનિશ,' અને પછી મોટા ભાઈએ ઘોડા પકડી લીધા.
તતો દેવૈઃ સગન્ધર્વૈઃ સિંહનાદો મહાન્કૃતઃ પ્રતોદહસ્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય બ્રહ્માણં સૂતતાં ગતમ્
પછી દેવો અને ગંધર્વો સાથે જોરદાર સિંહગર્જના થઈ, કારણ કે તેમણે બ્રહ્માને હાથમાં ચાબુક લઈને રથચાલક બનતા જોયા.
ભગવાનપિ વિશ્વેશો રથસ્થે વૈ પિતામહે સદૃશઃ સૂત ઇત્યુક્ત્વા ચારુરોહ રથં હરઃ
વિશ્વના સ્વામી ભગવાને, પિતામહને રથ પર જોઈને, તેમને યોગ્ય રથચાલક ગણ્યા અને હરાએ રથ પર ચઢ્યા.
આરોહતિ રથં દેવે હ્ય્ અશ્વા હરભરાતુરાઃ જાનુભિઃ પતિતા ભૂમૌ રજોગ્રાસશ્ચ ગ્રાસિતઃ
જ્યારે ભગવાન રથ પર ચઢ્યા, ત્યારે હરાના ભારથી ઘોડા થાકી ગયા, ઘૂંટણે પડી ગયા અને ધૂળ પણ ગળી ગઈ.
દેવો દૃષ્ટ્વાથ વેદાંસ્તાન્ અભીરુગ્રહયાન્ ભયાત્ ઉજ્જહાર પિતૄનાર્તાન્ સુપુત્ર ઇવ દુઃખિતાન્
ભગવાને, ડરથી કાંપતા અને દુઃખી થયેલા વેદોને જોઈને, પીડાતાં પિતૃઓને એમ જ બચાવ્યા જેમ દુઃખી પુત્ર પોતાના માતાપિતાને બચાવે.
તતઃ સિંહરવો ભૂયો બભૂવ રથભૈરવઃ જયશબ્દશ્ચ દેવાનાં સંબભૂવાર્ણવોપમઃ
પછી ફરી એકવાર રથ પરથી ભયાનક સિંહગર્જના ઉઠી અને દેવતાઓનો વિજયધ્વનિ દરિયા જેવો ગુંજી ઉઠ્યો.
તદોંકારમયં ગૃહ્ય પ્રતોદં વરદઃ પ્રભુઃ સ્વયમ્ભૂઃ પ્રયયૌ વાહાન્ અનુમન્ત્ર્ય યથાજવમ્
પછી, 'ઓમ'થી બનેલો ચાબુક લઈને, દાતા સ્વયંભૂ ભગવાને ઘોડાઓને તેમની ઝડપ પ્રમાણે હાંકી દીધા.