ચક્રુશ્ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ ચક્રે કાઞ્ચનરાજતે કૃષ્ણપક્ષં શુક્લપક્ષં પક્ષદ્વયમપીશ્વરાઃ
ચંદ્ર અને સૂર્યને સોનાં અને ચાંદીના રથના ચક્ર બનાવ્યા; કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષ બંને રથના બાજુઓ તરીકે રાખ્યા.
રથનેમિદ્વયં ચક્રુર્ દેવા બ્રહ્મપુરઃસરાઃ આદિદ્વયં પક્ષયન્ત્રં યન્ત્રમેતાશ્ચ દેવતાઃ
બ્રહ્મા સહિતના દેવોએ રથના બંને નેમી બનાવ્યા; શરૂઆતના બંને ભાગો અને બાજુઓના યંત્ર પણ દેવોએ જ બનાવ્યા.
કમ્બલાશ્વતરાભ્યાં ચ નાગાભ્યાં સમવેષ્ટિતમ્ ભાર્ગવશ્ચાઙ્ગિરાશ્ચૈવ બુધો ઽઙ્ગારક એવ ચ
કંબલ અને અશ્વતરો નામના સર્પો અને બીજા બે નાગો રથને ઘેરીને હતા; ભૃગુ, અંગિરા, બુધ અને અંગારક પણ ત્યાં હાજર હતા.
શનૈશ્ચરસ્તથા ચાત્ર સર્વે તે દેવસત્તમાઃ વરૂથં ગગનં ચક્રુશ્ ચારુરૂપં રથસ્ય તે
શનિ પણ ત્યાં હતા અને બધા ઉત્તમ દેવોએ આકાશને રથની છત તરીકે સુંદર રીતે બનાવ્યું.
કૃતં દ્વિજિહ્વનયનં ત્રિવેણું શાતકૌમ્ભિકમ્ મણિમુક્તેન્દ્રનીલૈશ્ચ વૃતં હ્યષ્ટમુખૈઃ સુરૈઃ
દેવોએ બે જીભવાળું, ત્રણ વાંસળીવાળું, સોનાનું ધ્વજ બનાવ્યું, જે મણિ, મુક્તા અને નીલમણિથી શોભિત હતું અને આસપાસ આઠમુખી દેવતાઓ હતા.
ગઙ્ગા સિન્ધુઃ શતદ્રુશ્ચ ચન્દ્રભાગા ઇરાવતી વિતસ્તા ચ વિપાશા ચ યમુના ગણ્ડકી તથા
ગંગા, સિંધુ, શતદ્રુ, ચંદ્રભાગા, ઇરાવતી, વિતસ્થા, વિપાશા, યમુના અને ગંડકી નદીઓ પણ તેમાં સામેલ કરવામાં આવી.
સરસ્વતી દેવિકા ચ તથા ચ સરયૂરપિ એતાઃ સરિદ્વરાઃ સર્વા વેણુસંજ્ઞા કૃતા રથે
સરસ્વતી, દેવિકા અને સરયૂ – આ સર્વે ઉત્તમ નદીઓ રથ પર વેણુ નામથી ઓળખાઈ.
ધૃતરાષ્ટ્રાશ્ચ યે નાગાસ્ તે ચ વેશ્યાત્મકાઃ કૃતાઃ વાસુકેઃ કુલજા યે ચ યે ચ રૈવતવંશજાઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર નામના અને વેશ્યા કુળના જે સર્પો હતા, વાસુકિ અને રૈવત વંશના જે સર્પો હતા,
તે સર્પા દર્પસમ્પૂર્ણાશ્ ચાપતૂણેષ્વ્ અનૂનગાઃ અવતસ્થુઃ શરા ભૂત્વા નાનાજાતિશુભાનનાઃ
આ બધા દંભથી ભરેલા અને ઝડપી સર્પો તીર રૂપે ઊભા રહ્યા, તેમનાં ચહેરા વિવિધ ચિહ્નોથી શોભતા હતા.
સુરસા સરમા કદ્રૂર્ વિનતા શુચિરેવ ચ તૃષા બુભુક્ષા સર્વોગ્રા મૃત્યુઃ સર્વશમસ્તથા
સુરસા, સરમા, કદ્રૂ, વિનતા, શુચિ, તૃષા, ભુખ, સર્વોગ્રા, મૃત્યુ અને સર્વશમ પણ ત્યાં હાજર હતા.
બ્રહ્મવધ્યા ચ ગોવધ્યા બાલવધ્યા પ્રજાભયાઃ ગદા ભૂત્વા શક્તયશ્ચ તદા દેવરથે ઽભ્યયુઃ
બ્રહ્મવધ્યા, ગોવધ્યા, બાલવધ્યા અને પ્રજાભયા ગદા અને શક્તિ બનીને દેવોના રથ પાસે આવી.
યુગં કૃતયુગં ચાત્ર ચાતુર્હોત્રપ્રયોજકાઃ ચતુર્વર્ણાઃ સલીલાશ્ચ બભૂવુઃ સ્વર્ણકુણ્ડલાઃ
તે સમયે કૃતયુગ હતું; ચારે યજ્ઞકર્મ કરનાર, ચારે વર્ણ અને પાણી, સૌના કાનમાં સોનાના કુંડળ સાથે પ્રગટ થયા.
તદ્યુગં યુગસંકાશં રથશીર્ષે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ધૃતરાષ્ટ્રેણ નાગેન બદ્ધં બલવતા મહત્
આ યુગ, જે યુગ જેવું જ હતું, રથના મસ્તક પર સ્થાપિત થયું અને શક્તિશાળી ધૃતરાષ્ટ્ર નામના નાગે તેને મજબૂતીથી બાંધ્યું.
ઋગ્વેદઃ સામવેદશ્ચ યજુર્વેદસ્તથા પરઃ વેદાશ્ ચત્વાર એવૈતે ચત્વારસ્તુરગાભવન્
ઋગ્વેદ, સામવેદ, યજુર્વેદ અને અથર્વવેદ – આ ચારે ઘોડા રૂપે પ્રગટ થયા.
અન્નદાનપુરોગાણિ યાનિ દાનાનિ કાનિચિત્ તાન્યાસન્વાજિનાં તેષાં ભૂષણાનિ સહસ્રશઃ
અન્નદાન સહિત જે-જે દાન હતા, એ બધા હજારો સંખ્યામાં ઘોડાઓના શણગાર બની ગયા.
પદ્મદ્વયં તક્ષકશ્ચ કર્કોટકધનંજયૌ નાગા બભૂવુરેવૈતે હયાનાં વાલબન્ધનાઃ
બે કમળ, તક્ષક, કર્કોટક અને ધનંજય – આ નાગો ઘોડાઓના પૂંછડાં બાંધનાર બન્યા.
ઓંકારપ્રભવાસ્તા વા મન્ત્રયજ્ઞક્રતુક્રિયાઃ ઉપદ્રવાઃ પ્રતીકારાઃ પશુબન્ધેષ્ટયસ્તથા
ઓમકારથી ઉત્પન્ન થયેલી મંત્રયજ્ઞ અને વિધિઓ, દુઃખ-સુખ, ઉપાય, પશુબંધી અને હવન – આ બધું ત્યાં હતું.
યજ્ઞોપવાહાન્યેતાનિ તસ્મિંલ્લોકરથે શુભે મણિમુક્તાપ્રવાલૈસ્તુ ભૂષિતાનિ સહસ્રશઃ
આ સુંદર લોકરથ પર યજ્ઞોપવાહો હજારો મણિ, મુક્તા અને પ્રવાળથી શોભાયમાન હતા.
પ્રતોદ ઓંકાર એવાસીત્ તદગ્રં ચ વષટ્કૃતમ્ સિનીવાલી કુહૂ રાકા તથા ચાનુમતિઃ શુભા યોક્ત્રાણ્યાસંસ્તુરંગાણામ્ અપસર્પણવિગ્રહાઃ
પ્રેરક ઓમકાર હતો અને તેની ટોચે વષટકાર હતો; સીનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને શુભ અનુમતિ ઘોડાઓના યોક બન્યા, જે વળાંક માટે હતા.
કૃષ્ણાન્યથ ચ પીતાનિ શ્વેતમાઞ્જિષ્ઠકાનિ ચ અવદાતાઃ પતાકાસ્તુ બભૂવુઃ પવનેરિતાઃ
કાળા, પીળા, સફેદ અને માંજીષ્ઠા રંગની શુદ્ધ ધ્વજાઓ પવનથી ફફડતી દેખાઈ.
ઋતુભિશ્ચ કૃતઃ ષડ્ભિર્ ધનુઃ સંવત્સરો ઽભવત્ અજરા જ્યાભવચ્ચાપિ સામ્બિકા ધનુષો દૃઢા
છ ઋતુઓથી ધનુષ બનાવાયું, વર્ષ ધનુષની ડોરી બન્યું; અજારા એ ડોરી હતી અને સાંબિકા ધનુષનો મજબૂત ભાગ હતી.
કાલો હિ ભગવાન્રુદ્રસ્ તં ચ સંવત્સરં વિદુઃ તસ્માદુમા કાલરાત્રિર્ ધનુષો જ્યાજરાભવત્
સમય એ ભગવાન રુદ્ર છે, વર્ષ પણ તેને જ કહે છે; તેથી ઉમા કાલરાત્રિ એ ધનુષની અજારા ડોરી બની.
સગર્ભં ત્રિપુરં યેન દગ્ધવાન્સ ત્રિલોચનઃ સ ઇષુર્વિષ્ણુસોમાગ્નિત્રિદૈવતમયો ઽભવત્
જે ત્રિલોકીધારી ત્રિપુરાને ભસ્મ કરી દીધા, એ ત્રિનેત્રધારીનું તીણું તીણું, વિષ્ણુ, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રણ દેવતાઓથી બનેલું હતું.
આનનં હ્યગ્નિરભવચ્ છલ્યં સોમસ્તમોનુદઃ તેજસઃ સમવાયો ઽથ ચેષોસ્તેજો રથાઙ્ગધૃક્
તીરનું મુખ અગ્નિ, ટોચ ચંદ્ર જે અંધકાર દૂર કરે છે, તેજનો મેળ એ તીણું અને તેજસ્વી રથનું ચકર ધારણ કરે છે.
તસ્મિંશ્ચ વીર્યવૃદ્ધ્યર્થં વાસુકિર્નાગપાર્થિવઃ તેજઃસંવસનાર્થં વૈ મુમોચાતિવિષો વિષમ્
ત્યાં, શક્તિ વધારવા માટે, વાસુકિ, સાપોના રાજા, પોતાના અત્યંત પ્રભાવી ઝેરને છોડી શક્તિને ઘેરી લીધી.
કૃત્વા દેવા રથં ચાપિ દિવ્યં દિવ્યપ્રભાવતઃ લોકાધિપતિમભ્યેત્ય ઇદં વચનમબ્રુવન્
દેવતાઓએ દિવ્ય તેજવાળું રથ તૈયાર કર્યું અને વિશ્વના સ્વામી પાસે જઈને એમ કહ્યું.
સંસ્કૃતો ઽયં રથો ઽસ્માભિસ્ તવ દાનવશત્રુજિત્ ઇદમાપત્પરિત્રાણં દેવાન્સેન્દ્રપુરોગમાન્
આ રથ અમે દાનવોને જીત્યા પછી તૈયાર કર્યો છે; ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓને આપત્તિમાંથી બચાવવા માટે તેનો ઉપયોગ થવો જોઈએ.
તં મેરુશિખરાકારં ત્રૈલોક્યરથમુત્તમમ્ પ્રશસ્ય દેવાન્સાધ્વિતિ રથં પશ્યતિ શંકરઃ
મેરુ પર્વતના શિખર જેવું તે શ્રેષ્ઠ રથ, ત્રણેય લોકમાં ઉત્તમ, દેવતાઓએ 'શાબાશ!' કહી પ્રશંસા કરી, અને શંકર તેને નિહાળતા હતા.
મુહુર્દૃષ્ટ્વા રથં સાધુ સાધ્વિત્યુક્ત્વા મુહુર્મુહુઃ ઉવાચ સેન્દ્રાનમરાન્ અમરાધિપતિઃ સ્વયમ્
રથને વારંવાર જોઈને અને 'શાબાશ!' કહીને, અમર દેવોના સ્વામી એ ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓને પોતે સંબોધ્યા.
યાદૃશો ઽયં રથઃ કૢપ્તો યુષ્માભિર્મમ સત્તમાઃ ઈદૃશો રથસમ્પત્ત્યા યન્તા શીઘ્રં વિધીયતામ્
જેમ તમે મારા માટે આ સુંદર રથ તૈયાર કર્યું છે, એ પ્રમાણે જ હવે કોઈ ઝડપી રથચાલક પણ નિમવો.