સિદ્ધિં પ્રયાન્તિ યોગેન પુનરાવૃત્તિદુર્લભામ્ યોગિનામેવ દેયાનિ તસ્માચ્છ્રાદ્ધાનિ દાતૃભિઃ
યોગ દ્વારા તેઓ એવી સિદ્ધિ મેળવે છે જે ફરીથી મળવી અઘરી છે; એટલે શ્રાદ્ધના દાન ફક્ત યોગીઓને જ આપવું જોઈએ.
એતેષાં માનસી કન્યા પત્ની હિમવતો મતા મૈનાકસ્તસ્ય દાયાદઃ ક્રૌઞ્ચસ્તસ્યાગ્રજો ઽભવત્ ક્રૌઞ્ચદ્વીપઃ સ્મૃતો યેન ચતુર્થો ઘૃતસંવૃતઃ
આમાંથી મનથી ઉત્પન્ન થયેલી કન્યા હિમવતની પત્ની માનવામાં આવે છે; મૈનાક તેનો પુત્ર અને ક્રૌંચ તેનો મોટો ભાઈ હતો, જેના નામે ઘીથી ઢંકાયેલો ચોથો દ્વીપ, ક્રૌંચદ્વીપ ઓળખાય છે.
મેના ચ સુષુવે તિસ્રઃ કન્યા યોગવતીસ્તતઃ ઉમૈકપર્ણાપર્ણા ચ તીવ્રવ્રતપરાયણાઃ
મેનાએ યોગથી યુક્ત ત્રણ પુત્રીઓ જન્માવેલી: ઉમા, એકપર્ણા અને અપર્ણા, જે તીવ્ર વ્રતવાળી હતી.
રુદ્રસ્યૈકા સિતસ્યૈકા જૈગીષવ્યસ્ય ચાપરા દત્તા હિમવતા બાલાઃ સર્વા લોકે તપો ઽધિકાઃ
હિમવતે એક પુત્રી રુદ્રને, એક સીતાને અને ત્રીજી જયગીષવ્યને આપી; હિમવતની આ બધી પુત્રીઓ તપ માટે જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે.
કસ્માદ્દાક્ષાયણી પૂર્વં દદાહાત્માનમાત્મના હિમવદ્દુહિતા તદ્વત્ કથં જાતા મહીતલે
દક્ષાયણી પહેલા કેમ પોતાની ઈચ્છાથી પોતાને દાઝી નાખી હતી? અને હિમવતની પુત્રી પણ એ જ રીતે પૃથ્વી પર કેવી રીતે જન્મી હતી?
સંહરન્તી કિમુક્તાસૌ સુતા વા બ્રહ્મસૂનુના દક્ષેણ લોકજનની સૂત વિસ્તરતો વદ
તેણીએ પોતાને પાછી ખેંચી લીધી હતી કે બ્રહ્માના પુત્રની પુત્રી કહેવાઈ હતી? હે સૂત, જગતજનની વિશે વિગતે કહો.
દક્ષસ્ય યજ્ઞે વિતતે પ્રભૂતવરદક્ષિણે સમાહૂતેષુ દેવેષુ પ્રોવાચ પિતરં સતી
જ્યારે દક્ષનું મહાયજ્ઞ યોજાયું, ઘણાં દાન અને વરદાન સાથે, અને દેવતાઓ બોલાવાયા, ત્યારે સતીએ પોતાના પિતાને કહ્યું.
કિમર્થં તાત ભર્તા મે યજ્ઞે ઽસ્મિન્નાભિમન્ત્રિતઃ અયોગ્ય ઇતિ તામાહ દક્ષો યજ્ઞેષુ શૂલભૃત્
પપ્પા, મારા પતિને આ યજ્ઞમાં માન કેમ મળ્યું નથી? દક્ષએ કહ્યું: 'શૂલધારી યજ્ઞ માટે યોગ્ય નથી.'
ઉપસંહારકૃદ્રુદ્રસ્ તેનામઙ્ગલભાગયમ્ ચુકોપાથ સતી દેહં ત્યક્ષ્યામીતિ ત્વદુદ્ભવમ્
રુદ્ર યજ્ઞનો સંહારક હોવાથી તેને અશુભ માનવામાં આવે છે; ત્યારે સતી ગુસ્સે થઈ અને કહ્યું: 'હું આ શરીર, જે તારા દ્વારા મળ્યું છે, ત્યાગી દઈશ.'
દશાનાં ત્વં ચ ભવિતા પિતૄણામેકપુત્રકઃ ક્ષત્રિયત્વે ઽશ્વમેધે ચ રુદ્રાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
તું દસ પિતૃઓમાં એકમાત્ર પુત્ર બનશે, અને અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં ક્ષત્રિય તરીકે રુદ્ર દ્વારા વિનાશ પામશે.
ઇત્યુક્ત્વા યોગમાસ્થાય સ્વદેહોદ્ભવતેજસા નિર્દહન્તી તદાત્માનં સદેવાસુરકિંનરૈઃ
આ રીતે કહ્યું પછી, દેવી યોગમાં સ્થિર થઈ, પોતાના શરીરથી નીકળતી તેજથી પોતે અને સાથે દેવો, અસુરો અને કિન્નરોને પણ ભસ્મ કરી નાખ્યા.
કિં કિમેતદિતિ પ્રોક્તા ગન્ધર્વગણગુહ્યકૈઃ ઉપગમ્યાબ્રવીદ્દક્ષઃ પ્રણિપત્યાથ દુઃખિતઃ
ગંધર્વો અને ગુહ્યકો આશ્ચર્યથી પૂછવા લાગ્યા, 'આ શું થઈ રહ્યું છે?' ત્યારે દુઃખી દક્ષ પાસે આવ્યા, નમસ્કાર કરીને બોલ્યા.
ત્વમસ્ય જગતો માતા જગત્સૌભાગ્યદેવતા દુહિતૃત્વં ગતા દેવિ મમાનુગ્રહકામ્યયા
હે દેવી, તું આ જગતની માતા છે, જગતને સુખ આપનારી છે; તું મારી દિકરી બની, એ પણ મારા પર કૃપા કરવા માટે.
ન ત્વયા રહિતં કિંચિદ્ બ્રહ્માણ્ડે સચરાચરમ્ પ્રસાદં કુરુ ધર્મજ્ઞે ન માં ત્યક્તુમિહાર્હસિ
હે ધર્મને જાણનારી, તારા વિના બ્રહ્માંડમાં ચાલતું કે અચલ કંઈ જ નથી; કૃપા કરીને મને છોડીને જશો નહીં.
પ્રાહ દેવી યદારબ્ધં તત્કાર્યં મે ન સંશયઃ કિંત્વવશ્યં ત્વયા મર્ત્યે હતયજ્ઞેન શૂલિના
દેવી બોલી, 'જે કાર્ય શરૂ કર્યું છે, એ હું નિશ્ચયે પૂર્ણ કરીશ; પણ તું મરણ પામશે, કારણ કે શૂલીધારે યજ્ઞમાં તારો નાશ કરશે.'
પ્રસાદે લોકસૃષ્ટ્યર્થં તપઃ કાર્યં મમાન્તિકે પ્રજાપતિસ્ત્વં ભવિતા દશાનામઙ્ગજો ઽપ્યલમ્
મારી કૃપાથી જગતની રચના માટે તારે મારી પાસે તપ કરવું પડશે; તું પ્રજાપતિ બનશે અને દસ પુત્રોમાં અંગજ પૂરતો રહેશે.
મદંશેનાઙ્ગના ષષ્ટિર્ ભવિષ્યન્ત્યઙ્ગજાસ્તવ મત્સંનિધૌ તપઃ કુર્વન્ પ્રાપ્સ્યસે યોગમુત્તમમ્
મારા અંશથી તારી સાઠ દિકરીઓ જન્મશે; મારી હાજરીમાં તપ કરીને તું શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત કરશે.
એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્દક્ષઃ કેષુ કેષુ મયાનઘે તીર્થેષુ ચ ત્વં દ્રષ્ટવ્યા સ્તોતવ્યા કૈશ્ચ નામભિઃ
આ રીતે સાંભળીને દક્ષે પૂછ્યું, 'હે નિર્દોષે, કયા કયા સ્થળે હું તને જોઈશ, સ્તુતિ કરીશ અને કયા નામે સ્મરણ કરું?'
સર્વદા સર્વભૂતેષુ દ્રષ્ટવ્યા સર્વતો ભુવિ સર્વલોકેષુ યત્કિંચિદ્ રહિતં ન મયા વિના
હંમેશા બધા જીવોમાં, ધરતીના દરેક ખૂણે, બધા લોકોમાં તું જોવા જેવી છે; જે કંઈ છે, એ મારા વિના નથી.
તથાપિ યેષુ સ્થાનેષુ દ્રષ્ટવ્યા સિદ્ધિમીપ્સુભિઃ સ્મર્તવ્યા ભૂતિકામૈર્ વા તાનિ વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ
તો પણ, જ્યાં સિદ્ધિ ઇચ્છનારા મને જોવા માંગે છે, કે સંપત્તિ ઇચ્છનારા મને યાદ કરે છે, એ સ્થળો હું સાચી રીતે કહું છું.
વારાણસ્યાં વિશાલાક્ષી નૈમિષે લિઙ્ગધારિણી પ્રયાગે લલિતા દેવી કામાક્ષી ગન્ધમાદને માનસે કુમુદા નામ વિશ્વકાયા તથામ્બરે
વારાણસીમાં હું વિશાલાક્ષી છું, નૈમિષમાં લિંગધારિ, પ્રયાગમાં લલિતા દેવી, કામાક્ષી, ગંધમાદન, માનસમાં હું વિશ્વકાયા કુમુદા નામે જાણીતી છું અને એમબરમાં પણ.
ગોમન્તે ગોમતી નામ મન્દરે કામચારિણી મદોત્કટા ચૈત્રરથે જયન્તી હસ્તિનાપુરે
ગોમંતમાં હું ગોમતી નામે ઓળખાય છું, મંદર પર્વતમાં કામચારીણી, ચૈત્રરથમાં મદોત્કટા જયંતી, હસ્તિનાપુરમાં પણ.
કાન્યકુબ્જે તથા ગૌરી રમ્ભા મલયપર્વતે એકામ્ભકે કીર્તિમતી વિશ્વાં વિશ્વેશ્વરે વિદુઃ
કન્યાકુભ્જમાં હું ગૌરી છું, મલય પર્વત પર રંભા, એકાંભકમાં કીર્તિમતી, અને વિશ્વેશ્વર ખાતે બધા મને વિશ્વા તરીકે ઓળખે છે.
પુષ્કરે પુરુહૂતેતિ કેદારે માર્ગદાયિની નન્દા હિમવતઃ પૃષ્ઠે ગોકર્ણે ભદ્રકર્ણિકા
પુષ્કરમાં હું પુરુહૂતા છું, કેદારમાં માર્ગદાયિની, નંદામાં, હિમાલયની ચોટી પર, ગોકર્ણમાં હું ભદ્રકર્ણિકા છું.
સ્થાનેશ્વરે ભવાની તુ બિલ્વલે બિલ્વપત્ત્રિકા શ્રીશૈલે માધવી નામ ભદ્રા ભદ્રેશ્વરે તથા
સ્થાનેશ્વરમાં હું ભવાની છું, બિલ્વમાં બિલ્વપત્રિકા, શ્રીશૈલ પર માધવી, ભદ્રેશ્વરમાં ભદ્રા છું.
જયા વરાહશૈલે તુ કામલા કમલાલયે રુદ્રકોટ્યાં ચ રુદ્રાણી કાલી કાલઞ્જરે ગિરૌ
વરાહ પર્વતમાં હું જયાં છું, કમલાલયમાં કમલા, રુદ્રકોટીમાં રુદ્રાણી, કાલંજર પર્વતમાં કાળી છું.
મહાલિઙ્ગે તુ કપિલા મર્કોટે મુકુટેશ્વરી શાલગ્રામે મહાદેવી શિવલિઙ્ગે જલપ્રિયા
મહાલિંગમાં હું કપિલા, માર્કોટમાં મુકુટેશ્વરી, શાલગ્રામમાં મહાદેવી, શિવલિંગમાં જલપ્રિયા છું.
માયાપુર્યાં કુમારી તુ સંતાને લલિતા તથા ઉત્પલાક્ષી સહસ્રાક્ષે કમલાક્ષે મહોત્પલા
માયાપુરીમાં હું કુમારી, સંતાનમાં લલિતા, ઉત્પલાક્ષીમાં સહસ્રાક્ષી, કમલાક્ષી અને મહોત્પલા છું.
ગઙ્ગાયાં મઙ્ગલા નામ વિમિલા પુરુષોત્તમે વિપાશાયામ્ અમોઘાક્ષી પાટલા પુણ્ડ્રવર્ધને
ગંગામાં મંગળા નામે વિમિલા પુરુષોત્તમમાં, વિપાશામાં અમોઘાક્ષી છે અને પુંડ્રવર્ધનમાં પાટલા કહેવાય છે.
નારાયણી સુપાર્શ્વે તુ વિકૂટે ભદ્રસુન્દરી વિપુલે વિપુલા નામ કલ્યાણી મલયાચલે
નારાયણી સુપાર્શ્વ પાસે છે, વિકૂટમાં ભદ્રસુંદરી, વિપુલમાં વિપુલા અને મલયાચલમાં કલ્યાણી કહેવાય છે.