પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ સુમના નામ પર્વતઃ પીતસ્તુ મધ્યમશ્ચાસીત્ તતઃ કુમ્ભમયો ગિરિઃ
પ્રથમ પર્વત સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, તેનું નામ સુમના છે. મધ્યમાં પીળો પર્વત છે અને પછી કુંભોથી બનેલો પર્વત છે.
નામ્ના સર્વસુખો નામ દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ તૃતીયશ્ચૈવ સૌવર્ણો ભૃઙ્ગપત્ત્રનિભો ગિરિઃ
સર્વસુખ નામનો, દેવદ્રવ્ય ઔષધિઓથી ભરેલો ત્રીજો પર્વત છે. ત્યાં એક સોનેરી પર્વત પણ છે, જે ભમરા ના પાંખ જેવો દેખાય છે.
સુમહાન્રોહિતો નામ દિવ્યો ગિરિવરો હિ સઃ સુમનાઃ કુશલો દેશઃ સુખોદર્કઃ સુખોદયઃ
રોહિત નામે એક મહાન અને દિવ્ય પર્વત છે, જે ખરેખર સુંદર અને ઉંચો છે. ત્યાંની જમીન આનંદદાયી, કુશળ અને સુખ આપનારી છે.
રોહિતો યસ્તૃતીયસ્તુ રોહિણો નામ વિશ્રુતઃ તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
ત્રીજો રોહિત, જેને રોહિણી તરીકે ઓળખાય છે, ત્યાં અનેક કિંમતી રત્નો મળે છે અને ઇન્દ્ર પોતે તેનું રક્ષણ કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રસન્નો વિદધત્સ્વયમ્ ન તત્ર મેઘા વર્ષન્તિ શીતોષ્ણં ચ ન તદ્વિધમ્
પ્રજાપતિ પ્રસન્ન રહીને બધું જાતે જ ગોઠવે છે; ત્યાં વાદળો વરસાદ વરસાવતા નથી અને ત્યાં ઠંડી કે ગરમી પણ નથી.
વર્ણાશ્રમાણાં વાર્ત્તા વા ત્રિષુ દ્વીપેષુ વિદ્યતે ન ગ્રહો ન ચ ચન્દ્રો ઽસ્તિ ઈર્ષ્યાસૂયા ભયં તથા
આ ત્રણેય દ્વીપોમાં વર્ણાશ્રમની વાત જ નથી, ગ્રહ કે ચંદ્ર પણ નથી અને ત્યાં ઈર્ષ્યા, દ્વેષ કે ડર પણ નથી.
ઉદ્ભિદાન્યુદકાન્યત્ર ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ ભોજનં ષડ્રસં તત્ર તેષાં સ્વયમુપસ્થિતમ્
ત્યાં વનસ્પતિ, પાણી અને પર્વતનાં ઝરણાં ભરપૂર છે; છ સ્વાદનું ભોજન તેમને આપોઆપ મળી જાય છે.
અધમોત્તમં ન તેષ્વસ્તિ ન લોભો ન પરિગ્રહઃ આરોગ્યબલવન્તશ્ચ એકાન્તસુખિનો નરાઃ
ત્યાં કોઈ ઊંચ-નીચ નથી, લોભ કે માલિકી પણ નથી; લોકો તંદુરસ્ત, બળવાન અને સંપૂર્ણ સુખી છે.
ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ સુખમાયુશ્ચ રૂપં ચ ધર્મૈશ્વર્યં તથૈવ ચ
તેઓ ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી માનસિક સિદ્ધિમાં સ્થિર રહે છે અને સુખ, દીર્ઘ આયુષ્ય, સુંદરતા, ધર્મ અને ઐશ્વર્યનો આનંદ માણે છે.
શાલ્મલાન્તેષુ વિજ્ઞેયં દ્વીપેષુ ત્રિષુ સર્વતઃ વ્યાખ્યાતઃ શાલ્મલાન્તાનાં દ્વીપાનાં તુ વિધિઃ શુભઃ
શાલમલાના અંતે, ત્રણેય દ્વીપોમાં, આ સમજવું જોઈએ; શાલમલાના અંતના દ્વીપોની શુભ વ્યવસ્થા અહીં સમજાવવામાં આવી છે.
પરિમણ્ડલસ્તુ દ્વીપસ્ય ચક્રવત્પરિવેષ્ટિતઃ સુરોદેન સમુદ્રેણ દ્વિગુણેન સમન્વિતઃ
આ દ્વીપ ગોળ છે અને ચક્ર જેવો ઘેરાયેલો છે; તેને સુરોદ સમુદ્રે ઘેરી રાખ્યો છે, જે તેની તુલનાએ બે ગણા વિશાળ છે.
ગોમેદકં પ્રવક્ષ્યામિ ષષ્ઠં દ્વીપં તપોધનાઃ સુરોદકસમુદ્રસ્તુ ગોમેદેન સમાવૃતઃ
હવે હું ગોમેદક, છઠ્ઠો દ્વીપ, વર્ણવીશ; સુરોદ સમુદ્રને ગોમેદક દ્વીપે ઘેરી રાખ્યો છે.
શાલ્મલસ્ય તુ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણસ્તસ્ય વિસ્તરઃ તસ્મિન્દ્વીપે તુ વિજ્ઞેયૌ પર્વતૌ દ્વૌ સમાહિતૌ
તેનું વિસ્તરણ શાલમલા કરતાં બે ગણું છે; એ દ્વીપમાં બે વિશિષ્ટ પર્વતો છે.
પ્રથમઃ સુમના નામ જાત્યઞ્જનમયો ગિરિઃ દ્વિતીયઃ કુમુદો નામ સર્વૌષધિસમન્વિતઃ
પહેલો પર્વત સુમના નામે ઓળખાય છે, જે કુદરતી કાજળથી બનેલો છે; બીજો કુમુદ છે, જે સર્વ ઔષધિઓથી ભરપૂર છે.
શાતકૌમ્ભમયઃ શ્રીમાન્ વિજ્ઞેયઃ સુમહાચિતઃ સમુદ્રેક્ષુરસોદેન વૃતો ગોમેદકશ્ચ સઃ
આ પર્વત શુદ્ધ સોનાથી બનેલો, તેજસ્વી અને ખૂબ માન્ય છે; ગોમેદક દ્વીપને મીઠા પાણીના સમુદ્રે ઘેરી રાખ્યો છે.
ષષ્ઠેન તુ સમુદ્રેણ સુરોદાદ્દ્વિગુણેન ચ ધાતકીકુમુદશ્ચૈવ હવ્યપુત્રૌ સુવિસ્તૃતૌ
છઠ્ઠો સમુદ્ર, જે સુરોદ કરતાં બે ગણો છે, તેની આસપાસ વિશાળ ધાતકી અને કુમુદ, હવ્યના પુત્રો, વસે છે.
સૌમનં પ્રથમં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે ધાતકિનઃ સ્મૃતં તદ્વૈ પ્રથમં પ્રથમસ્ય તુ
પહેલું પ્રદેશ સૌમન નામે ઓળખાય છે, જેને ધાતકી ખંડ કહે છે; એ પ્રથમ ભાગ ધાતકીનો ગણાય છે.
ગોમેદં યત્સ્મૃતં વર્ષં નામ્ના સર્વસુખં તુ તત્ કુમુદસ્ય દ્વિતીયસ્ય દ્વિતીયં કુમુદં તતઃ
ગોમેદ નામે જે પ્રદેશ છે, તે સર્વસુખદાયક ગણાય છે; બીજું કુમુદ પછી આવે છે, જે બીજું પ્રદેશ છે.
એતૌ દ્વૌ પર્વતૌ વૃત્તૌ શેષૌ સર્વસમુચ્છ્રિતૌ પૂર્વેણ તસ્ય દ્વીપસ્ય સુમનાઃ પર્વતઃ સ્થિતઃ
આ બે પર્વતો ગોળ છે અને બાકીના બધા ઊંચા છે; એ દ્વીપના પૂર્વ ભાગે સુમના પર્વત સ્થિત છે.
પ્રાક્પશ્ચિમાયતૈઃ પાદૈર્ આસમુદ્રાદિતિ સ્થિતઃ પશ્ચાર્ધે કુમુદસ્તસ્ય એવમેવ સ્થિતસ્તુ વૈ
તે પર્વત પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી પાયા પાથરીને સમુદ્ર સુધી પહોંચે છે; પશ્ચિમ ભાગમાં કુમુદ પણ એ જ રીતે સ્થિત છે.
એતૈઃ પર્વતપાદૈસ્તુ સ દેશો વૈ દ્વિધાકૃતઃ દક્ષિણાર્ધં તુ દ્વીપસ્ય ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે
આ પર્વતોના પાદથી એ પ્રદેશ બે ભાગમાં વહેંચાય છે; દ્વીપના દક્ષિણ ભાગને ધાતકીખંડ કહેવામાં આવે છે.
કુમુદં તૂત્તરે તસ્ય દ્વિતીયં વર્ષમુત્તમમ્ એતૌ જનપદૌ દ્વૌ તુ ગોમેદસ્ય તુ વિસ્તૃતૌ
એના ઉત્તર તરફ કુમુદ નામનું ઉત્તમ બીજું પ્રદેશ છે; આ બંને વિસ્તૃત જનપદો ગોમેદના ભાગ છે.
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સપ્તમં દ્વીપમુત્તમમ્ સમુદ્રેક્ષુરસં ચૈવ ગોમેદાદ્દ્વિગુણં હિ સઃ
હવે હું સાતમો અને શ્રેષ્ઠ દ્વીપ વર્ણવીશ; એનું સમુદ્ર ઈખરસનું છે અને એ ગોમેદ કરતાં બે ગણી વિશાળ છે.
આવૃત્ય તિષ્ઠતિ દ્વીપઃ પુષ્કરઃ પુષ્કરૈર્વૃતઃ પુષ્કરેણ વૃતઃ શ્રીમાંશ્ ચિત્રસાનુમહાગિરિઃ
એને ઘેરીને પુષ્કર દ્વીપ ઉભો છે, જે પુષ્કરોથી ઘેરાયેલો છે; પુષ્કરમાં ચિત્રસાનુ નામનો સુંદર, રંગબેરંગી મહાપર્વત છે.
કૂટૈશ્ચિત્રૈર્મણિમયૈઃ શિલાજાલસમુદ્ભવૈઃ દ્વીપસ્યૈવ તુ પૂર્વાર્ધે ચિત્રસાનુઃ સ્થિતો મહાન્
મણિથી શોભતા, પથ્થરનાં જાળથી બનેલા સુંદર શિખરો ધરાવતો મહાન ચિત્રસાનુ પર્વત દ્વીપના પૂર્વ ભાગમાં સ્થિત છે.
પરિમણ્ડલસહસ્રાણિ વિસ્તીર્ણઃ સપ્તવિંશતિઃ ઊર્ધ્વં સ વૈ ચતુર્વિંશદ્યોજનાનાં મહાબલઃ
એ સત્તાવીસ હજાર પરિમંડળમાં વિસ્તૃત છે અને ચોવીસ યોજન ઊંચો છે; એમાં મહાન બળ છે.
દ્વીપાર્ધસ્ય પરિક્ષિપ્તઃ પશ્ચિમે માનસો ગિરિઃ સ્થિતો વેલાસમીપે તુ પૂર્વચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
દ્વીપના પશ્ચિમ ભાગમાં માનસ પર્વત ઘેરાયેલો છે, કાંઠા પાસે પૂર્વ ચંદ્ર જેવો ઊગેલો છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ સાર્ધં પઞ્ચાશદુચ્છ્રિતઃ તસ્ય પુત્રો મહાવીતઃ પશ્ચિમાર્ધસ્ય રક્ષિતા
એ પર્વત એકાવન હજાર યોજનથી વધુ ઊંચો છે; એનો પુત્ર મહાવીત પશ્ચિમ ભાગનો રક્ષક છે.
પૂર્વાર્ધે પર્વતસ્યાપિ દ્વિધા દેશસ્તુ સ સ્મૃતઃ સ્વાદૂદકેનોદધિના પુષ્કરઃ પરિવારિતઃ
પર્વતના પૂર્વ ભાગમાં પણ પ્રદેશ બે ભાગમાં વહેંચાયેલો માનવામાં આવે છે; પુષ્કર મધુર જળના સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ ગોમેદાદ્દ્વિગુણેન તુ ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ તેષુ જીવન્તિ માનવાઃ
પહોળાઈ અને પરિમાણમાં એ ગોમેદ કરતાં બે ગણી વિશાળ છે; એ પ્રદેશોમાં માનવો ત્રીસ હજાર વર્ષ જીવે છે.