વર્ષાણિ તસ્ય વક્ષ્યામિ નામતસ્તુ નિબોધત ક્રૌઞ્ચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ
હવે હું તેના વિસ્તારોના નામ કહું છું, સાંભળો: Krauncha નો પ્રદેશ કુશલ છે અને વામનનો પ્રદેશ મનોનુગ છે.
મનોનુગાત્પરે ચોષ્ણાસ્ તૃતીયો ઽપિ સ ઉચ્યતે ઉષ્ણાત્પરે પાવનકઃ પાવનાદન્ધકારકઃ
મનોનુગ પછી ઉષ્ણ નામનો ત્રીજો પ્રદેશ છે. ઉષ્ણ પછી પાવનક છે અને પાવનક પછી અંધકારક છે.
અન્ધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશસ્તથા પરઃ મુનિદેશાત્પરે ચાપિ પ્રોચ્યતે દુન્દુભિસ્વનઃ
અંધકારક પ્રદેશ પછી મુનિદેશ આવે છે. મુનિદેશ પછી દુન્દુભિસ્વન નામનો પ્રદેશ છે.
સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરપ્રાયઃ શુચિર્જનઃ શ્રુતાસ્તત્રૈવ નદ્યસ્તુ પ્રતિવર્ષં ગતાઃ શુભાઃ
ત્યાંના લોકો શુદ્ધ અને મોટેભાગે ધોળા છે, અને તેઓમાં સિદ્ધ તથા ચારણો પણ રહે છે. દરેક પ્રદેશમાં શુભ નદીઓ વહે છે.
ગૌરી કુમુદ્વતી ચૈવ સંધ્યા રાત્રિર્મનોજવા ખ્યાતી ચ પુણ્ડરીકા ચ ગઙ્ગા સપ્તવિધા સ્મૃતા
ગૌરી, કુમુદવતી, સંધ્યા, રાત્રિ, મનોજવા, ખ્યાતી અને પુંડરીકા તથા ગંગા — આ સાત નદીઓ જાણીતી છે.
તાસાં સહસ્રશશ્ચાન્યા નદ્યઃ પાર્શ્વસમીપગાઃ અભિગચ્છન્તિ તા નદ્યો બહુલાશ્ચ બહૂદકાઃ
આ નદીઓની કિનારે અને નજીકમાં હજારો અન્ય નદીઓ વહે છે. આ નદીઓ બહુ જ વધારે અને પાણીથી ભરપૂર છે.
તેષાં નિસર્ગો દેશાનામ્ આનુપૂર્વ્યેણ સર્વશઃ ન શક્યો વિસ્તરાદ્વક્તુમ્ અપિ વર્ષશતૈરપિ
આ વિસ્તારોની સર્વાંગી રીતે ક્રમશઃ જે રચના છે, તેનું સંપૂર્ણ વર્ણન તો સો વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.
સર્ગો યશ્ચ પ્રજાનાં તુ સંહારો યશ્ચ તેષુ વૈ અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શાલ્મલસ્ય નિબોધત
ત્યાં જીવજંતુઓની ઉત્પત્તિ અને લય કેવી રીતે થાય છે — હવે આગળ હું શાલમલી દ્વીપ વિશે કહું છું, સાંભળો.
શાલ્મલો દ્વિગુણો દ્વીપઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્ય વિસ્તરાત્ પરિવાર્ય સમુદ્રં તુ દધિમણ્ડોદકં સ્થિતઃ
શાલમલી દ્વીપ Krauncha દ્વીપ કરતાં બમણો વિશાળ છે અને દહીં તથા પાણીના સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
તત્ર પુણ્યા જનપદાશ્ ચિરાચ્ચ મ્રિયતે જનઃ કુત એવ તુ દુર્ભિક્ષં ક્ષમાતેજોયુતા હિ તે
ત્યાંના ગામો પવિત્ર છે. લોકો લાંબા સમય પછી જ મરે છે અને ક્યારેય દુર્ભિક્ષ થતું નથી, કારણ કે તેઓમાં ધરતી અને તેજની શક્તિ છે.
પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ સુમના નામ પર્વતઃ પીતસ્તુ મધ્યમશ્ચાસીત્ તતઃ કુમ્ભમયો ગિરિઃ
પ્રથમ પર્વત સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, તેનું નામ સુમના છે. મધ્યમાં પીળો પર્વત છે અને પછી કુંભોથી બનેલો પર્વત છે.
નામ્ના સર્વસુખો નામ દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ તૃતીયશ્ચૈવ સૌવર્ણો ભૃઙ્ગપત્ત્રનિભો ગિરિઃ
સર્વસુખ નામનો, દેવદ્રવ્ય ઔષધિઓથી ભરેલો ત્રીજો પર્વત છે. ત્યાં એક સોનેરી પર્વત પણ છે, જે ભમરા ના પાંખ જેવો દેખાય છે.
સુમહાન્રોહિતો નામ દિવ્યો ગિરિવરો હિ સઃ સુમનાઃ કુશલો દેશઃ સુખોદર્કઃ સુખોદયઃ
રોહિત નામે એક મહાન અને દિવ્ય પર્વત છે, જે ખરેખર સુંદર અને ઉંચો છે. ત્યાંની જમીન આનંદદાયી, કુશળ અને સુખ આપનારી છે.
રોહિતો યસ્તૃતીયસ્તુ રોહિણો નામ વિશ્રુતઃ તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
ત્રીજો રોહિત, જેને રોહિણી તરીકે ઓળખાય છે, ત્યાં અનેક કિંમતી રત્નો મળે છે અને ઇન્દ્ર પોતે તેનું રક્ષણ કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રસન્નો વિદધત્સ્વયમ્ ન તત્ર મેઘા વર્ષન્તિ શીતોષ્ણં ચ ન તદ્વિધમ્
પ્રજાપતિ પ્રસન્ન રહીને બધું જાતે જ ગોઠવે છે; ત્યાં વાદળો વરસાદ વરસાવતા નથી અને ત્યાં ઠંડી કે ગરમી પણ નથી.
વર્ણાશ્રમાણાં વાર્ત્તા વા ત્રિષુ દ્વીપેષુ વિદ્યતે ન ગ્રહો ન ચ ચન્દ્રો ઽસ્તિ ઈર્ષ્યાસૂયા ભયં તથા
આ ત્રણેય દ્વીપોમાં વર્ણાશ્રમની વાત જ નથી, ગ્રહ કે ચંદ્ર પણ નથી અને ત્યાં ઈર્ષ્યા, દ્વેષ કે ડર પણ નથી.
ઉદ્ભિદાન્યુદકાન્યત્ર ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ ભોજનં ષડ્રસં તત્ર તેષાં સ્વયમુપસ્થિતમ્
ત્યાં વનસ્પતિ, પાણી અને પર્વતનાં ઝરણાં ભરપૂર છે; છ સ્વાદનું ભોજન તેમને આપોઆપ મળી જાય છે.
અધમોત્તમં ન તેષ્વસ્તિ ન લોભો ન પરિગ્રહઃ આરોગ્યબલવન્તશ્ચ એકાન્તસુખિનો નરાઃ
ત્યાં કોઈ ઊંચ-નીચ નથી, લોભ કે માલિકી પણ નથી; લોકો તંદુરસ્ત, બળવાન અને સંપૂર્ણ સુખી છે.
ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ સુખમાયુશ્ચ રૂપં ચ ધર્મૈશ્વર્યં તથૈવ ચ
તેઓ ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી માનસિક સિદ્ધિમાં સ્થિર રહે છે અને સુખ, દીર્ઘ આયુષ્ય, સુંદરતા, ધર્મ અને ઐશ્વર્યનો આનંદ માણે છે.
શાલ્મલાન્તેષુ વિજ્ઞેયં દ્વીપેષુ ત્રિષુ સર્વતઃ વ્યાખ્યાતઃ શાલ્મલાન્તાનાં દ્વીપાનાં તુ વિધિઃ શુભઃ
શાલમલાના અંતે, ત્રણેય દ્વીપોમાં, આ સમજવું જોઈએ; શાલમલાના અંતના દ્વીપોની શુભ વ્યવસ્થા અહીં સમજાવવામાં આવી છે.
પરિમણ્ડલસ્તુ દ્વીપસ્ય ચક્રવત્પરિવેષ્ટિતઃ સુરોદેન સમુદ્રેણ દ્વિગુણેન સમન્વિતઃ
આ દ્વીપ ગોળ છે અને ચક્ર જેવો ઘેરાયેલો છે; તેને સુરોદ સમુદ્રે ઘેરી રાખ્યો છે, જે તેની તુલનાએ બે ગણા વિશાળ છે.
ગોમેદકં પ્રવક્ષ્યામિ ષષ્ઠં દ્વીપં તપોધનાઃ સુરોદકસમુદ્રસ્તુ ગોમેદેન સમાવૃતઃ
હવે હું ગોમેદક, છઠ્ઠો દ્વીપ, વર્ણવીશ; સુરોદ સમુદ્રને ગોમેદક દ્વીપે ઘેરી રાખ્યો છે.
શાલ્મલસ્ય તુ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણસ્તસ્ય વિસ્તરઃ તસ્મિન્દ્વીપે તુ વિજ્ઞેયૌ પર્વતૌ દ્વૌ સમાહિતૌ
તેનું વિસ્તરણ શાલમલા કરતાં બે ગણું છે; એ દ્વીપમાં બે વિશિષ્ટ પર્વતો છે.
પ્રથમઃ સુમના નામ જાત્યઞ્જનમયો ગિરિઃ દ્વિતીયઃ કુમુદો નામ સર્વૌષધિસમન્વિતઃ
પહેલો પર્વત સુમના નામે ઓળખાય છે, જે કુદરતી કાજળથી બનેલો છે; બીજો કુમુદ છે, જે સર્વ ઔષધિઓથી ભરપૂર છે.
શાતકૌમ્ભમયઃ શ્રીમાન્ વિજ્ઞેયઃ સુમહાચિતઃ સમુદ્રેક્ષુરસોદેન વૃતો ગોમેદકશ્ચ સઃ
આ પર્વત શુદ્ધ સોનાથી બનેલો, તેજસ્વી અને ખૂબ માન્ય છે; ગોમેદક દ્વીપને મીઠા પાણીના સમુદ્રે ઘેરી રાખ્યો છે.
ષષ્ઠેન તુ સમુદ્રેણ સુરોદાદ્દ્વિગુણેન ચ ધાતકીકુમુદશ્ચૈવ હવ્યપુત્રૌ સુવિસ્તૃતૌ
છઠ્ઠો સમુદ્ર, જે સુરોદ કરતાં બે ગણો છે, તેની આસપાસ વિશાળ ધાતકી અને કુમુદ, હવ્યના પુત્રો, વસે છે.
સૌમનં પ્રથમં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે ધાતકિનઃ સ્મૃતં તદ્વૈ પ્રથમં પ્રથમસ્ય તુ
પહેલું પ્રદેશ સૌમન નામે ઓળખાય છે, જેને ધાતકી ખંડ કહે છે; એ પ્રથમ ભાગ ધાતકીનો ગણાય છે.
ગોમેદં યત્સ્મૃતં વર્ષં નામ્ના સર્વસુખં તુ તત્ કુમુદસ્ય દ્વિતીયસ્ય દ્વિતીયં કુમુદં તતઃ
ગોમેદ નામે જે પ્રદેશ છે, તે સર્વસુખદાયક ગણાય છે; બીજું કુમુદ પછી આવે છે, જે બીજું પ્રદેશ છે.
એતૌ દ્વૌ પર્વતૌ વૃત્તૌ શેષૌ સર્વસમુચ્છ્રિતૌ પૂર્વેણ તસ્ય દ્વીપસ્ય સુમનાઃ પર્વતઃ સ્થિતઃ
આ બે પર્વતો ગોળ છે અને બાકીના બધા ઊંચા છે; એ દ્વીપના પૂર્વ ભાગે સુમના પર્વત સ્થિત છે.
પ્રાક્પશ્ચિમાયતૈઃ પાદૈર્ આસમુદ્રાદિતિ સ્થિતઃ પશ્ચાર્ધે કુમુદસ્તસ્ય એવમેવ સ્થિતસ્તુ વૈ
તે પર્વત પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી પાયા પાથરીને સમુદ્ર સુધી પહોંચે છે; પશ્ચિમ ભાગમાં કુમુદ પણ એ જ રીતે સ્થિત છે.