મહતી સપ્તમી પ્રોક્તા પુનશ્ચૈષા ધૃતિઃ સ્મૃતા અન્યાસ્તાભ્યો ઽપિ સંજાતાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
મહતી સાતમી કહેવાય છે, અને તેને ધૃતિ પણ કહે છે; આ નદીઓમાંથી સૈકડો અને હજારો બીજી નદીઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
અભિગચ્છન્તિ તા નદ્યો યતો વર્ષતિ વાસવઃ ઇત્યેષ સંનિવેશો વઃ કુશદ્વીપસ્ય વર્ણિતઃ
આ નદીઓ ત્યાં જાય છે જ્યાં ઇન્દ્ર વરસાદ કરે છે; આ રીતે કુશદ્વીપની રચના વર્ણવાઈ છે.
શાકદ્વીપેન વિસ્તારઃ પ્રોક્તસ્તસ્ય સનાતનઃ કુશદ્વીપઃ સમુદ્રેણ ઘૃતમણ્ડોદકેન ચ
શાકદ્વીપનું શાશ્વત વિસ્તરણ કહેવામાં આવ્યું છે; કુશદ્વીપ ઘી અને પાણીના સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
સર્વતઃ સુમહાન્દ્વીપશ્ ચન્દ્રવત્પરિવેષ્ટિતઃ વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ ક્ષીરોદાદ્દ્વિગુણો મતઃ
આ મહાન દ્વીપ ચાંદની જેમ સર્વત્ર ઘેરાયેલો છે; તેની પહોળાઈ અને પરિધિ ક્ષીરસાગર કરતાં બે ગણી માનવામાં આવે છે.
તતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ક્રૌઞ્ચદ્વીપં યથા તથા કુશદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણસ્તસ્ય વિસ્તરઃ
હવે હું Krauncha દ્વીપનું વર્ણન કરું છું. આ દ્વીપનું વિસ્તાર, Kuśa દ્વીપ કરતાં બમણું છે.
ઘૃતોદકઃ સમુદ્રો વૈ ક્રૌઞ્ચદ્વીપેન સંવૃતઃ ચક્રનેમિપ્રમાણેન વૃતો વૃત્તેન સર્વશઃ
Krauncha દ્વીપને ઘી અને પાણીથી ભરેલા સમુદ્રે ચારે બાજુથી ઘેરી લીધું છે, જે ચક્રના કિનારા જેવું ગોળ અને સમાન છે.
તસ્મિન્દ્વીપે નગાઃ શ્રેષ્ઠા દેવનો ગિરિરુચ્યતે દેવનાત્પરતશ્ચાપિ ગોવિન્દો નામ પર્વતઃ
આ દ્વીપમાં ઉત્તમ પર્વતો છે. તેમાં દેવન નામનો પર્વત છે અને દેવન પછી ગોવિંદ નામનો બીજો પર્વત આવે છે.
ગોવિન્દાત્પરતશ્ચાપિ ક્રૌઞ્ચસ્તુ પ્રથમો ગિરિઃ ક્રૌઞ્ચાત્પરે પાવનકઃ પાવનાદન્ધકારકઃ
ગોવિંદ પછી Krauncha નામનો પ્રથમ પર્વત છે. Krauncha પછી પાવનક પર્વત છે અને પાવનક પછી અંધકારક પર્વત આવે છે.
અન્ધકારાત્પરે ચાપિ દેવાવૃન્ નામ પર્વતઃ દેવાવૃતઃ પરેણાપિ પુણ્ડરીકો મહાન્ગિરિઃ
અંધકારક પછી દેવાવૃત નામનો પર્વત છે. દેવાવૃત પછી પુંડરીક નામનો મહાન પર્વત છે.
એતે રત્નમયાઃ સપ્ત ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્ય પર્વતાઃ પરસ્પરસ્ય દ્વિગુણો વિષ્કમ્ભો વર્ષપર્વતઃ
આ Krauncha દ્વીપના સાતેય પર્વતો રત્નોથી બનેલા છે. દરેક વર્ષ પર્વતનો પહોળાઈ પહેલાંના કરતાં બમણી છે.
વર્ષાણિ તસ્ય વક્ષ્યામિ નામતસ્તુ નિબોધત ક્રૌઞ્ચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ
હવે હું તેના વિસ્તારોના નામ કહું છું, સાંભળો: Krauncha નો પ્રદેશ કુશલ છે અને વામનનો પ્રદેશ મનોનુગ છે.
મનોનુગાત્પરે ચોષ્ણાસ્ તૃતીયો ઽપિ સ ઉચ્યતે ઉષ્ણાત્પરે પાવનકઃ પાવનાદન્ધકારકઃ
મનોનુગ પછી ઉષ્ણ નામનો ત્રીજો પ્રદેશ છે. ઉષ્ણ પછી પાવનક છે અને પાવનક પછી અંધકારક છે.
અન્ધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશસ્તથા પરઃ મુનિદેશાત્પરે ચાપિ પ્રોચ્યતે દુન્દુભિસ્વનઃ
અંધકારક પ્રદેશ પછી મુનિદેશ આવે છે. મુનિદેશ પછી દુન્દુભિસ્વન નામનો પ્રદેશ છે.
સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરપ્રાયઃ શુચિર્જનઃ શ્રુતાસ્તત્રૈવ નદ્યસ્તુ પ્રતિવર્ષં ગતાઃ શુભાઃ
ત્યાંના લોકો શુદ્ધ અને મોટેભાગે ધોળા છે, અને તેઓમાં સિદ્ધ તથા ચારણો પણ રહે છે. દરેક પ્રદેશમાં શુભ નદીઓ વહે છે.
ગૌરી કુમુદ્વતી ચૈવ સંધ્યા રાત્રિર્મનોજવા ખ્યાતી ચ પુણ્ડરીકા ચ ગઙ્ગા સપ્તવિધા સ્મૃતા
ગૌરી, કુમુદવતી, સંધ્યા, રાત્રિ, મનોજવા, ખ્યાતી અને પુંડરીકા તથા ગંગા — આ સાત નદીઓ જાણીતી છે.
તાસાં સહસ્રશશ્ચાન્યા નદ્યઃ પાર્શ્વસમીપગાઃ અભિગચ્છન્તિ તા નદ્યો બહુલાશ્ચ બહૂદકાઃ
આ નદીઓની કિનારે અને નજીકમાં હજારો અન્ય નદીઓ વહે છે. આ નદીઓ બહુ જ વધારે અને પાણીથી ભરપૂર છે.
તેષાં નિસર્ગો દેશાનામ્ આનુપૂર્વ્યેણ સર્વશઃ ન શક્યો વિસ્તરાદ્વક્તુમ્ અપિ વર્ષશતૈરપિ
આ વિસ્તારોની સર્વાંગી રીતે ક્રમશઃ જે રચના છે, તેનું સંપૂર્ણ વર્ણન તો સો વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.
સર્ગો યશ્ચ પ્રજાનાં તુ સંહારો યશ્ચ તેષુ વૈ અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શાલ્મલસ્ય નિબોધત
ત્યાં જીવજંતુઓની ઉત્પત્તિ અને લય કેવી રીતે થાય છે — હવે આગળ હું શાલમલી દ્વીપ વિશે કહું છું, સાંભળો.
શાલ્મલો દ્વિગુણો દ્વીપઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્ય વિસ્તરાત્ પરિવાર્ય સમુદ્રં તુ દધિમણ્ડોદકં સ્થિતઃ
શાલમલી દ્વીપ Krauncha દ્વીપ કરતાં બમણો વિશાળ છે અને દહીં તથા પાણીના સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
તત્ર પુણ્યા જનપદાશ્ ચિરાચ્ચ મ્રિયતે જનઃ કુત એવ તુ દુર્ભિક્ષં ક્ષમાતેજોયુતા હિ તે
ત્યાંના ગામો પવિત્ર છે. લોકો લાંબા સમય પછી જ મરે છે અને ક્યારેય દુર્ભિક્ષ થતું નથી, કારણ કે તેઓમાં ધરતી અને તેજની શક્તિ છે.
પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ સુમના નામ પર્વતઃ પીતસ્તુ મધ્યમશ્ચાસીત્ તતઃ કુમ્ભમયો ગિરિઃ
પ્રથમ પર્વત સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, તેનું નામ સુમના છે. મધ્યમાં પીળો પર્વત છે અને પછી કુંભોથી બનેલો પર્વત છે.
નામ્ના સર્વસુખો નામ દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ તૃતીયશ્ચૈવ સૌવર્ણો ભૃઙ્ગપત્ત્રનિભો ગિરિઃ
સર્વસુખ નામનો, દેવદ્રવ્ય ઔષધિઓથી ભરેલો ત્રીજો પર્વત છે. ત્યાં એક સોનેરી પર્વત પણ છે, જે ભમરા ના પાંખ જેવો દેખાય છે.
સુમહાન્રોહિતો નામ દિવ્યો ગિરિવરો હિ સઃ સુમનાઃ કુશલો દેશઃ સુખોદર્કઃ સુખોદયઃ
રોહિત નામે એક મહાન અને દિવ્ય પર્વત છે, જે ખરેખર સુંદર અને ઉંચો છે. ત્યાંની જમીન આનંદદાયી, કુશળ અને સુખ આપનારી છે.
રોહિતો યસ્તૃતીયસ્તુ રોહિણો નામ વિશ્રુતઃ તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
ત્રીજો રોહિત, જેને રોહિણી તરીકે ઓળખાય છે, ત્યાં અનેક કિંમતી રત્નો મળે છે અને ઇન્દ્ર પોતે તેનું રક્ષણ કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રસન્નો વિદધત્સ્વયમ્ ન તત્ર મેઘા વર્ષન્તિ શીતોષ્ણં ચ ન તદ્વિધમ્
પ્રજાપતિ પ્રસન્ન રહીને બધું જાતે જ ગોઠવે છે; ત્યાં વાદળો વરસાદ વરસાવતા નથી અને ત્યાં ઠંડી કે ગરમી પણ નથી.
વર્ણાશ્રમાણાં વાર્ત્તા વા ત્રિષુ દ્વીપેષુ વિદ્યતે ન ગ્રહો ન ચ ચન્દ્રો ઽસ્તિ ઈર્ષ્યાસૂયા ભયં તથા
આ ત્રણેય દ્વીપોમાં વર્ણાશ્રમની વાત જ નથી, ગ્રહ કે ચંદ્ર પણ નથી અને ત્યાં ઈર્ષ્યા, દ્વેષ કે ડર પણ નથી.
ઉદ્ભિદાન્યુદકાન્યત્ર ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ ભોજનં ષડ્રસં તત્ર તેષાં સ્વયમુપસ્થિતમ્
ત્યાં વનસ્પતિ, પાણી અને પર્વતનાં ઝરણાં ભરપૂર છે; છ સ્વાદનું ભોજન તેમને આપોઆપ મળી જાય છે.
અધમોત્તમં ન તેષ્વસ્તિ ન લોભો ન પરિગ્રહઃ આરોગ્યબલવન્તશ્ચ એકાન્તસુખિનો નરાઃ
ત્યાં કોઈ ઊંચ-નીચ નથી, લોભ કે માલિકી પણ નથી; લોકો તંદુરસ્ત, બળવાન અને સંપૂર્ણ સુખી છે.
ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ સુખમાયુશ્ચ રૂપં ચ ધર્મૈશ્વર્યં તથૈવ ચ
તેઓ ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી માનસિક સિદ્ધિમાં સ્થિર રહે છે અને સુખ, દીર્ઘ આયુષ્ય, સુંદરતા, ધર્મ અને ઐશ્વર્યનો આનંદ માણે છે.
શાલ્મલાન્તેષુ વિજ્ઞેયં દ્વીપેષુ ત્રિષુ સર્વતઃ વ્યાખ્યાતઃ શાલ્મલાન્તાનાં દ્વીપાનાં તુ વિધિઃ શુભઃ
શાલમલાના અંતે, ત્રણેય દ્વીપોમાં, આ સમજવું જોઈએ; શાલમલાના અંતના દ્વીપોની શુભ વ્યવસ્થા અહીં સમજાવવામાં આવી છે.