હેમપર્વત ઇત્યુક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ હરિતાલમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ દ્વીપમાવૃત્ય સર્વશઃ
તેને હેમપર્વત પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે, જે પીળા રંગના હરિતાળથી બનેલા શિખરો સાથે આખા દ્વીપને ઘેરી લે છે.
બલાહકસ્તૃતીયસ્તુ જાત્યઞ્જનમયો ગિરિઃ દ્યુતિમાન્નામતઃ પ્રોક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ
ત્રીજો પહાડ બલાહક છે, જે કુદરતી કાજળથી બનેલો છે. તેને દ્યુતિમાન પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે.
ચતુર્થઃ પર્વતો દ્રોણો યત્રૌષધ્યો મહાગિરૌ વિશલ્યકરણી ચૈવ મૃતસંજીવની તથા
ચોથો પહાડ દ્રોણ છે, એ મહાપર્વત છે જ્યાં ઔષધિઓ ઉગે છે, જેમાં વિશલ્યકરણી અને મૃતસંજિવની પણ છે.
પુષ્પવાન્નામ સૈવોક્તઃ પર્વતઃ સુમહાચિતઃ કઙ્કસ્તુ પઞ્ચમસ્તેષાં પર્વતો નામ સારવાન્
તે મહાપર્વત પુષ્પવાન તરીકે ઓળખાય છે, અને પાંચમો તેમા કંક નામે છે, જે રસથી ભરપૂર છે.
કુશેશય ઇતિ પ્રોક્તઃ પુનઃ સ પૃથિવીધરઃ દિવ્યપુષ્પફલોપેતો દિવ્યવિરુત્સમન્વિતઃ
તેને કુશેશય પણ કહે છે, એ જ પૃથ્વીધારી મહાપર્વત છે, જે દૈવી ફૂલ-ફળ અને ઔષધિઓથી યુક્ત છે.
ષષ્ઠસ્તુ પર્વતસ્તત્ર મહિષો મેઘસંનિભઃ સ એવ તુ પુનઃ પ્રોક્તો હરિરિત્યભિવિશ્રુતઃ
છઠ્ઠો ત્યાંનો મહિષ નામે પહાડ છે, જે વાદળ જેવો દેખાય છે. તેને હરિ તરીકે પણ જાણીતા છે.
તસ્મિન્સો ઽગ્નિર્નિવસતિ મહિષો નામ યો ઽપ્સુજઃ સપ્તમઃ પર્વતસ્તત્ર કકુદ્માન્સ હિ ભાષતે
ત્યાં અગ્નિ વસે છે, જેને મહિષ કહે છે, જે પાણીમાંથી જન્મેલો સાતમો પર્વત છે; તેનું શિખર કકુદ્માન તરીકે ઓળખાય છે.
મન્દરઃ સૈવ વિજ્ઞેયઃ સર્વધાતુમયઃ શુભઃ મન્દ ઇત્યેષ યો ધાતુર્ અપામર્થે પ્રકાશકઃ
મંદર એ સર્વધાતુથી બનેલો શુભ પર્વત છે; 'મંદ' એ એવો તત્વ છે, જે છુપાયેલું પ્રકાશિત કરે છે.
અપાં વિદારણાચ્ચૈવ મન્દરઃ સ નિગદ્યતે તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
પાણી ફાડી નાખે છે એટલે તેને મંદર કહે છે; ત્યાં ઇન્દ્ર પોતે અનેક રત્નોની રક્ષા કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રજાભ્યો વિદધત્સ્વયમ્ તેષામન્તરવિષ્કમ્ભો દ્વિગુણઃ સમુદાહૃતઃ
પ્રજાપતિને લઈને, તેણે પ્રજાઓમાં વહેંચાણ કર્યું; તેમાં અંદરનો આધાર બે ગણો કહેવાય છે.
ઇત્યેતે પર્વતાઃ સપ્ત કુશદ્વીપે પ્રભાષિતાઃ તેષાં વર્ષાણિ વક્ષ્યામિ સપ્તૈવ તુ વિભાગશઃ
આ રીતે કુશદ્વીપના સાત પર્વતો વર્ણવાયા છે; હવે હું તેમના સાત વિભાગો અલગથી કહીશ.
કુમુદસ્ય સ્મૃતઃ શ્વેત ઉન્નતશ્ચેવ સ સ્મૃતઃ ઉન્નતસ્ય તુ વિજ્ઞેયં વર્ષં લોહિતસંજ્ઞકમ્
કુમુદનું પ્રદેશ શ્વેત કહેવાય છે, અને ઉન્નતનું પણ એ જ નામ છે; ઉન્નતનું પ્રદેશ લોહિત તરીકે ઓળખાય છે.
વેણુમણ્ડલકં ચૈવ તથૈવ પરિકીર્તિતમ્ બલાહકસ્ય જીમૂતઃ સ્વૈરથાકારમિત્યપિ
વેણુમંડલક પણ એ જ રીતે ઓળખાય છે; બલાહકનું પ્રદેશ જીમૂત કહેવાય છે, જેને પોતાનું સ્વરૂપ છે એમ કહે છે.
દ્રોણસ્ય હરિકં નામ લવણં ચ પુનઃ સ્મૃતમ્ કઙ્કસ્યાપિ કકુન્ નામ ધૃતિમચ્ચૈવ તત્સ્મૃતમ્
દ્રોણાનું પ્રદેશ હરિકા કહેવાય છે, અને ફરીથી લવણ પણ કહેવાય છે; કંકાનું પ્રદેશ કકુન કહેવાય છે, અને તેને ધૃતિમત પણ કહે છે.
મહિષં મહિષસ્યાપિ પુનશ્ચાપિ પ્રભાકરમ્ કકુદ્મિનસ્તુ તદ્વર્ષં કપિલં નામ વિશ્રુતમ્
મહિષનું પ્રદેશ મહિષ કહેવાય છે, અને ફરીથી પ્રભાકર પણ કહેવાય છે; કકુદ્મિનનું પ્રદેશ કપિલ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
એતાન્યપિ વિશિષ્ટાનિ સપ્ત સપ્ત પૃથક્પૃથક્ વર્ષાણિ પર્વતાશ્ચૈવ નદીસ્તેષુ નિબોધત
આ પણ વિશિષ્ટ છે—સાત પ્રદેશો અને સાત પર્વતો, દરેક અલગ અલગ; હવે તેમાં આવેલી નદીઓ જાણો.
તત્રાપિ નદ્યઃ સપ્તૈવ પ્રતિવર્ષં હિ તાઃ સ્મૃતાઃ દ્વિનામવત્યસ્તાઃ સર્વાઃ સર્વાઃ પુણ્યજલાઃ સ્મૃતાઃ
ત્યાં પણ દરેક પ્રદેશમાં સાત નદીઓ માનવામાં આવે છે; બધી નદીઓના બે નામ છે અને બધી પવિત્ર જળવાળી છે.
ધૂતપાપા નદી નામ યોનિશ્ચૈવ પુનઃ સ્મૃતા સીતા દ્વિતીયા વિજ્ઞેયા સા ચૈવ હિ નિશા સ્મૃતા
ધૂતપાપા એ એક નદીનું નામ છે, અને યોની પણ યાદ રાખાય છે; બીજી સીતાનું નામ છે, જેને નિશા પણ કહે છે.
પવિત્રા તૃતીયા વિજ્ઞેયા વિતૃષ્ણાપિ ચ યા પુનઃ ચતુર્થી હ્લાદિનીત્યુક્તા ચન્દ્રભા ઇતિ ચ સ્મૃતા
પવિત્રા ત્રીજી નદી તરીકે ઓળખાય છે, અને વિતૃષ્ણા પણ બીજી છે; ચોથી હ્લાદિની કહેવાય છે, અને તેને ચંદ્રભા પણ કહે છે.
વિદ્યુચ્ચ પઞ્ચમી પ્રોક્તા શુક્લા ચૈવ વિભાવ્યતે પુણ્ડ્રા ષષ્ઠી તુ વિજ્ઞેયા પુનશ્ચૈવ વિભાવરી
વિદ્યુચ્ચા પાંચમી કહેવાય છે, અને શુક્લા પણ ઓળખાય છે; છઠ્ઠી પુંડ્રા કહેવાય છે, અને તેને વિભાવરી પણ કહે છે.
મહતી સપ્તમી પ્રોક્તા પુનશ્ચૈષા ધૃતિઃ સ્મૃતા અન્યાસ્તાભ્યો ઽપિ સંજાતાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
મહતી સાતમી કહેવાય છે, અને તેને ધૃતિ પણ કહે છે; આ નદીઓમાંથી સૈકડો અને હજારો બીજી નદીઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
અભિગચ્છન્તિ તા નદ્યો યતો વર્ષતિ વાસવઃ ઇત્યેષ સંનિવેશો વઃ કુશદ્વીપસ્ય વર્ણિતઃ
આ નદીઓ ત્યાં જાય છે જ્યાં ઇન્દ્ર વરસાદ કરે છે; આ રીતે કુશદ્વીપની રચના વર્ણવાઈ છે.
શાકદ્વીપેન વિસ્તારઃ પ્રોક્તસ્તસ્ય સનાતનઃ કુશદ્વીપઃ સમુદ્રેણ ઘૃતમણ્ડોદકેન ચ
શાકદ્વીપનું શાશ્વત વિસ્તરણ કહેવામાં આવ્યું છે; કુશદ્વીપ ઘી અને પાણીના સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
સર્વતઃ સુમહાન્દ્વીપશ્ ચન્દ્રવત્પરિવેષ્ટિતઃ વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ ક્ષીરોદાદ્દ્વિગુણો મતઃ
આ મહાન દ્વીપ ચાંદની જેમ સર્વત્ર ઘેરાયેલો છે; તેની પહોળાઈ અને પરિધિ ક્ષીરસાગર કરતાં બે ગણી માનવામાં આવે છે.
તતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ક્રૌઞ્ચદ્વીપં યથા તથા કુશદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણસ્તસ્ય વિસ્તરઃ
હવે હું Krauncha દ્વીપનું વર્ણન કરું છું. આ દ્વીપનું વિસ્તાર, Kuśa દ્વીપ કરતાં બમણું છે.
ઘૃતોદકઃ સમુદ્રો વૈ ક્રૌઞ્ચદ્વીપેન સંવૃતઃ ચક્રનેમિપ્રમાણેન વૃતો વૃત્તેન સર્વશઃ
Krauncha દ્વીપને ઘી અને પાણીથી ભરેલા સમુદ્રે ચારે બાજુથી ઘેરી લીધું છે, જે ચક્રના કિનારા જેવું ગોળ અને સમાન છે.
તસ્મિન્દ્વીપે નગાઃ શ્રેષ્ઠા દેવનો ગિરિરુચ્યતે દેવનાત્પરતશ્ચાપિ ગોવિન્દો નામ પર્વતઃ
આ દ્વીપમાં ઉત્તમ પર્વતો છે. તેમાં દેવન નામનો પર્વત છે અને દેવન પછી ગોવિંદ નામનો બીજો પર્વત આવે છે.
ગોવિન્દાત્પરતશ્ચાપિ ક્રૌઞ્ચસ્તુ પ્રથમો ગિરિઃ ક્રૌઞ્ચાત્પરે પાવનકઃ પાવનાદન્ધકારકઃ
ગોવિંદ પછી Krauncha નામનો પ્રથમ પર્વત છે. Krauncha પછી પાવનક પર્વત છે અને પાવનક પછી અંધકારક પર્વત આવે છે.
અન્ધકારાત્પરે ચાપિ દેવાવૃન્ નામ પર્વતઃ દેવાવૃતઃ પરેણાપિ પુણ્ડરીકો મહાન્ગિરિઃ
અંધકારક પછી દેવાવૃત નામનો પર્વત છે. દેવાવૃત પછી પુંડરીક નામનો મહાન પર્વત છે.
એતે રત્નમયાઃ સપ્ત ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્ય પર્વતાઃ પરસ્પરસ્ય દ્વિગુણો વિષ્કમ્ભો વર્ષપર્વતઃ
આ Krauncha દ્વીપના સાતેય પર્વતો રત્નોથી બનેલા છે. દરેક વર્ષ પર્વતનો પહોળાઈ પહેલાંના કરતાં બમણી છે.