કાલો નૈવ ચ તેષ્વસ્તિ ન દણ્ડો ન ચ દાણ્ડિકઃ સ્વધર્મેણ ચ ધર્મજ્ઞાસ્ તે રક્ષન્તિ પરસ્પરમ્
ત્યાં સમય નહોતો, દંડ કે દંડ આપનાર પણ નહોતાં. બધા પોતપોતાના ધર્મને જાણીને એકબીજાની રક્ષા કરતા.
પરિમણ્ડલસ્તુ સુમહાન્ દ્વીપો વૈ કુશસંજ્ઞકઃ નદીજલૈઃ પરિવૃતઃ પર્વતશ્ચાભ્રસંનિભૈઃ
કુશ નામે એક વિશાળ ગોળ દ્વીપ છે, જે નદીઓ અને પાણીથી ઘેરાયેલો છે અને તેના પર વાદળ જેવાં પહાડો છે.
સર્વધાતુવિચિત્રૈશ્ચ મણિવિદ્રુમભૂષિતૈઃ અન્યૈશ્ચ વિવિધાકારૈ રમ્યૈર્જનપદૈસ્તથા
તે વિવિધ ધાતુઓથી શોભાયમાન છે, મણિ અને મૂંગાથી સજ્જ છે, અને બીજા અનેક સુંદર અને મનોહર પ્રદેશોથી ભરપૂર છે.
વૃક્ષૈઃ પુષ્પફલોપેતૈઃ સર્વતો ધનધાન્યવાન્ નિત્યં પુષ્પફલોપેતઃ સર્વરત્નસમાવૃતઃ
તે દરેક તરફ ફૂલ અને ફળથી ભરેલા વૃક્ષો, ધન અને અનાજથી સમૃદ્ધ છે, હંમેશા ફૂલ-ફળોથી ભરેલો અને સર્વ રત્નોથી ઘેરાયેલો છે.
આવૃતઃ પશુભિઃ સર્વૈર્ ગ્રામ્યારણ્યૈશ્ચ સર્વશઃ આનુપૂર્વ્યાત્સમાસેન કુશદ્વીપં નિબોધત
તે દરેક બાજુથી ઘરેલુ અને જંગલી તમામ પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલો છે. હવે હું સંક્ષિપ્તમાં અને ક્રમવાર કુશ દ્વીપ વિશે કહું છું.
અથ તૃતીયં વક્ષ્યામિ કુશદ્વીપં ચ કૃત્સ્નશઃ કુશદ્વીપેન ક્ષીરોદઃ સર્વતઃ પરિવારિતઃ
હવે હું ત્રીજા, એટલે કે આખા કુશ દ્વીપનું વર્ણન કરું છું, જે ચારે બાજુ ક્ષીર સાગરથી ઘેરાયેલો છે.
શાકદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેન સમન્વિતઃ તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ
તેનું વિસ્તાર શાક દ્વીપ કરતાં બે ગણી છે. ત્યાં પણ સાત પહાડો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત તરીકે ઓળખાય છે.
રત્નાકરાસ્તથા નદ્યસ્ તેષાં નામાનિ મે શૃણુ દ્વિનામાનશ્ચ તે સર્વે શાકદ્વીપે યથા તથા
ત્યાં રત્નોથી ભરેલા પહાડો અને નદીઓ છે. તેમના નામો હવે મારા પાસેથી સાંભળો. બધાંને બે નામ છે, જેમ શાક દ્વીપમાં છે તેમ.
પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ કુમુદો નામ પર્વતઃ વિદ્રુમોચ્ચય ઇત્યુક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ
પહેલો પહાડ, જે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, તેને કુમુદ કહે છે અને એ જ મહાપર્વત વિદ્રુમોચ્ચય તરીકે પણ ઓળખાય છે.
સર્વધાતુમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ શિલાજાલસમન્વિતૈઃ દ્વિતીયઃ પર્વતસ્તત્ર ઉન્નતો નામ વિશ્રુતઃ
બીજો ત્યાંનો પ્રસિદ્ધ પહાડ ઉન્નત છે, જે બધા ધાતુઓના શિખરો અને પથ્થરોના ગઠ્ઠા ધરાવે છે.
હેમપર્વત ઇત્યુક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ હરિતાલમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ દ્વીપમાવૃત્ય સર્વશઃ
તેને હેમપર્વત પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે, જે પીળા રંગના હરિતાળથી બનેલા શિખરો સાથે આખા દ્વીપને ઘેરી લે છે.
બલાહકસ્તૃતીયસ્તુ જાત્યઞ્જનમયો ગિરિઃ દ્યુતિમાન્નામતઃ પ્રોક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ
ત્રીજો પહાડ બલાહક છે, જે કુદરતી કાજળથી બનેલો છે. તેને દ્યુતિમાન પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે.
ચતુર્થઃ પર્વતો દ્રોણો યત્રૌષધ્યો મહાગિરૌ વિશલ્યકરણી ચૈવ મૃતસંજીવની તથા
ચોથો પહાડ દ્રોણ છે, એ મહાપર્વત છે જ્યાં ઔષધિઓ ઉગે છે, જેમાં વિશલ્યકરણી અને મૃતસંજિવની પણ છે.
પુષ્પવાન્નામ સૈવોક્તઃ પર્વતઃ સુમહાચિતઃ કઙ્કસ્તુ પઞ્ચમસ્તેષાં પર્વતો નામ સારવાન્
તે મહાપર્વત પુષ્પવાન તરીકે ઓળખાય છે, અને પાંચમો તેમા કંક નામે છે, જે રસથી ભરપૂર છે.
કુશેશય ઇતિ પ્રોક્તઃ પુનઃ સ પૃથિવીધરઃ દિવ્યપુષ્પફલોપેતો દિવ્યવિરુત્સમન્વિતઃ
તેને કુશેશય પણ કહે છે, એ જ પૃથ્વીધારી મહાપર્વત છે, જે દૈવી ફૂલ-ફળ અને ઔષધિઓથી યુક્ત છે.
ષષ્ઠસ્તુ પર્વતસ્તત્ર મહિષો મેઘસંનિભઃ સ એવ તુ પુનઃ પ્રોક્તો હરિરિત્યભિવિશ્રુતઃ
છઠ્ઠો ત્યાંનો મહિષ નામે પહાડ છે, જે વાદળ જેવો દેખાય છે. તેને હરિ તરીકે પણ જાણીતા છે.
તસ્મિન્સો ઽગ્નિર્નિવસતિ મહિષો નામ યો ઽપ્સુજઃ સપ્તમઃ પર્વતસ્તત્ર કકુદ્માન્સ હિ ભાષતે
ત્યાં અગ્નિ વસે છે, જેને મહિષ કહે છે, જે પાણીમાંથી જન્મેલો સાતમો પર્વત છે; તેનું શિખર કકુદ્માન તરીકે ઓળખાય છે.
મન્દરઃ સૈવ વિજ્ઞેયઃ સર્વધાતુમયઃ શુભઃ મન્દ ઇત્યેષ યો ધાતુર્ અપામર્થે પ્રકાશકઃ
મંદર એ સર્વધાતુથી બનેલો શુભ પર્વત છે; 'મંદ' એ એવો તત્વ છે, જે છુપાયેલું પ્રકાશિત કરે છે.
અપાં વિદારણાચ્ચૈવ મન્દરઃ સ નિગદ્યતે તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
પાણી ફાડી નાખે છે એટલે તેને મંદર કહે છે; ત્યાં ઇન્દ્ર પોતે અનેક રત્નોની રક્ષા કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રજાભ્યો વિદધત્સ્વયમ્ તેષામન્તરવિષ્કમ્ભો દ્વિગુણઃ સમુદાહૃતઃ
પ્રજાપતિને લઈને, તેણે પ્રજાઓમાં વહેંચાણ કર્યું; તેમાં અંદરનો આધાર બે ગણો કહેવાય છે.
ઇત્યેતે પર્વતાઃ સપ્ત કુશદ્વીપે પ્રભાષિતાઃ તેષાં વર્ષાણિ વક્ષ્યામિ સપ્તૈવ તુ વિભાગશઃ
આ રીતે કુશદ્વીપના સાત પર્વતો વર્ણવાયા છે; હવે હું તેમના સાત વિભાગો અલગથી કહીશ.
કુમુદસ્ય સ્મૃતઃ શ્વેત ઉન્નતશ્ચેવ સ સ્મૃતઃ ઉન્નતસ્ય તુ વિજ્ઞેયં વર્ષં લોહિતસંજ્ઞકમ્
કુમુદનું પ્રદેશ શ્વેત કહેવાય છે, અને ઉન્નતનું પણ એ જ નામ છે; ઉન્નતનું પ્રદેશ લોહિત તરીકે ઓળખાય છે.
વેણુમણ્ડલકં ચૈવ તથૈવ પરિકીર્તિતમ્ બલાહકસ્ય જીમૂતઃ સ્વૈરથાકારમિત્યપિ
વેણુમંડલક પણ એ જ રીતે ઓળખાય છે; બલાહકનું પ્રદેશ જીમૂત કહેવાય છે, જેને પોતાનું સ્વરૂપ છે એમ કહે છે.
દ્રોણસ્ય હરિકં નામ લવણં ચ પુનઃ સ્મૃતમ્ કઙ્કસ્યાપિ કકુન્ નામ ધૃતિમચ્ચૈવ તત્સ્મૃતમ્
દ્રોણાનું પ્રદેશ હરિકા કહેવાય છે, અને ફરીથી લવણ પણ કહેવાય છે; કંકાનું પ્રદેશ કકુન કહેવાય છે, અને તેને ધૃતિમત પણ કહે છે.
મહિષં મહિષસ્યાપિ પુનશ્ચાપિ પ્રભાકરમ્ કકુદ્મિનસ્તુ તદ્વર્ષં કપિલં નામ વિશ્રુતમ્
મહિષનું પ્રદેશ મહિષ કહેવાય છે, અને ફરીથી પ્રભાકર પણ કહેવાય છે; કકુદ્મિનનું પ્રદેશ કપિલ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
એતાન્યપિ વિશિષ્ટાનિ સપ્ત સપ્ત પૃથક્પૃથક્ વર્ષાણિ પર્વતાશ્ચૈવ નદીસ્તેષુ નિબોધત
આ પણ વિશિષ્ટ છે—સાત પ્રદેશો અને સાત પર્વતો, દરેક અલગ અલગ; હવે તેમાં આવેલી નદીઓ જાણો.
તત્રાપિ નદ્યઃ સપ્તૈવ પ્રતિવર્ષં હિ તાઃ સ્મૃતાઃ દ્વિનામવત્યસ્તાઃ સર્વાઃ સર્વાઃ પુણ્યજલાઃ સ્મૃતાઃ
ત્યાં પણ દરેક પ્રદેશમાં સાત નદીઓ માનવામાં આવે છે; બધી નદીઓના બે નામ છે અને બધી પવિત્ર જળવાળી છે.
ધૂતપાપા નદી નામ યોનિશ્ચૈવ પુનઃ સ્મૃતા સીતા દ્વિતીયા વિજ્ઞેયા સા ચૈવ હિ નિશા સ્મૃતા
ધૂતપાપા એ એક નદીનું નામ છે, અને યોની પણ યાદ રાખાય છે; બીજી સીતાનું નામ છે, જેને નિશા પણ કહે છે.
પવિત્રા તૃતીયા વિજ્ઞેયા વિતૃષ્ણાપિ ચ યા પુનઃ ચતુર્થી હ્લાદિનીત્યુક્તા ચન્દ્રભા ઇતિ ચ સ્મૃતા
પવિત્રા ત્રીજી નદી તરીકે ઓળખાય છે, અને વિતૃષ્ણા પણ બીજી છે; ચોથી હ્લાદિની કહેવાય છે, અને તેને ચંદ્રભા પણ કહે છે.
વિદ્યુચ્ચ પઞ્ચમી પ્રોક્તા શુક્લા ચૈવ વિભાવ્યતે પુણ્ડ્રા ષષ્ઠી તુ વિજ્ઞેયા પુનશ્ચૈવ વિભાવરી
વિદ્યુચ્ચા પાંચમી કહેવાય છે, અને શુક્લા પણ ઓળખાય છે; છઠ્ઠી પુંડ્રા કહેવાય છે, અને તેને વિભાવરી પણ કહે છે.