પર્યાણપ્રત્યભિજ્ઞાનાત્ સર્વે વિસ્મયમ્ આગતાઃ અયં ચન્દ્રપ્રભો નામ વાજી તસ્ય મહાત્મનઃ
ઘોડાની ઓળખ થતાં, બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા: 'આ તો ચંદ્રપ્રભ નામનો ઘોડો છે, જે તે મહાન આત્માનો છે.'
અગમદ્ વડબારૂપમ્ ઉત્તમં કેન હેતુના તતસ્ તુ મૈત્રાવરુણિં પપ્રચ્છુસ્તે પુરોધસમ્
આ ઉત્તમ ઘોડો ઘોડણી રૂપે કેમ અને કયા કારણથી આવ્યો? એ જાણવા માટે તેમણે મૈત્રાવરુણી પુરોહિતને પૂછ્યું.
કિમિત્યેતદભૂચ્ચિત્રં વદ યોગવિદાં વર વસિષ્ઠશ્ચાબ્રવીત્ સર્વં દૃષ્ટ્વા તદ્ધ્યાનચક્ષુષા
'આ અજીબ ઘટના શું છે? અમને કહો, યોગવિદ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.' વશિષ્ઠે, ધ્યાનની દૃષ્ટિથી બધું જોઈને, બધું સમજાવ્યું.
સમયઃ શમ્ભુદયિતાકૃતઃ શરવણે પુરા યઃ પુમાન્પ્રવિશેદ્ અત્ર સ નારીત્વમવાપ્સ્યતિ
શરવણમાં, શિવજીની પ્રિયાએ એક વખત પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, અહીં જે કોઈ પુરુષ પ્રવેશે, તે સ્ત્રી બની જશે.
અયમશ્વો ઽપિ નારીત્વમ્ અગાદ્રાજ્ઞા સહૈવ તુ પુનઃ પુરુષતામેતિ યથાસૌ ધનદોપમઃ
આ ઘોડો પણ રાજા સાથે સ્ત્રી બની ગયો હતો, પણ પછી ફરીથી પુરુષત્વ પામશે, જેમ કે તે ધનની દેવતા સમાન છે.
તથૈવ યત્નઃ કર્તવ્યશ્ ચારાધ્યૈવ પિનાકિનમ્ તતસ્તે માનવા જગ્મુર્ યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ
એ જ રીતે, પિનાકધારી શિવજીની પૂજા કરીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. પછી મનુના પુત્રો ત્યાં ગયા, જ્યાં મહાદેવ રહે છે.
તુષ્ટુવુર્ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પાર્વતીપરમેશ્વરૌ તાવ્ ઊચતુર્ અલઙ્ઘ્યો ઽયં સમયઃ કિંતુ સામ્પ્રતમ્
તેમણે પાર્વતી અને મહાદેવની વિવિધ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરી. બંનેએ કહ્યું, 'આ પ્રતિજ્ઞા તોડી શકાતી નથી, પણ હવે—'
ઇક્ષ્વાકોરશ્વમેધેન યત્ફલં સ્યાત્તદાવયોઃ દત્ત્વા કિમ્પુરુષો વીરઃ સ ભવિષ્યત્યસંશયમ્
'ઇક્ષ્વાકુના અશ્વમેધથી જે ફળ મળે, તે બંનેને મળશે. પછી તે પરાક્રમી કિમ્પુરુષ નિશ્ચિતપણે પુરૂષ બની જશે.'
તથેત્યુક્તાસ્તતસ્તે તુ જગ્મુર્ વૈવસ્વતાત્મજાઃ ઇક્ષ્વાકોશ્ચાશ્વમેધેન ચેલઃ કિમ્પુરુષો ઽભવત્
'હું માની લીધું' એમ કહી, વૈવસ્વતના પુત્રો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. ઇક્ષ્વાકુના અશ્વમેધથી, કિમ્પુરુષ ચેલા બની ગયો.
માસમેકં પુમાન્વીરઃ સ્ત્રી ચ માસમભૂત્પુનઃ બુધસ્ય ભવને તિષ્ઠન્ નિલો ગર્ભધરો ઽભવત્
એક મહિનો તે વીર પુરુષ રહ્યો અને બીજો મહિનો સ્ત્રી. બુધના ઘરે રહેતાં, નીલાએ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
અજીજનત્પુત્રમેકમ્ અનેકગુણસંયુતમ્ બુધશ્ચોત્પાદ્ય તં પુત્રં સ્વર્લોકમ્ અગમત્તતઃ
તેને અનેક ગુણો ધરાવતો એક પુત્ર થયો. બુધે એ પુત્રને જન્મ આપ્યા પછી સ્વર્ગલોકમાં ગયો.
ઇલસ્ય નામ્ના તદ્વર્ષમ્ ઇલાવૃતમ્ અભૂત્તદા સોમાર્કવંશયોર્ આદાવ્ ઇલો ઽભૂન્મનુનન્દનઃ
એ પછી એ પ્રદેશનું નામ ઇલા પરથી ઇલાવૃત પડ્યું. ચંદ્રવંશ અને સૂર્યવંશની શરૂઆતમાં, મનુનંદન ઇલા જન્મ્યો.
એવં પુરૂરવાઃ પુંસોર્ અભવદ્ વંશવર્ધનઃ ઇક્ષ્વાકુર્ અર્કવંશસ્ય તથૈવોક્તસ્તપોધનાઃ
આ રીતે, પુરુરવા પુરુષોમાં વંશવૃદ્ધિ કરનાર થયો. તપસ્વીઓમાં સૂર્યવંશના ઇક્ષ્વાકુ પણ પ્રસિદ્ધ છે.
ઇલઃ કિમ્પુરુષત્વે ચ સુદ્યુમ્ન ઇતિ ચોચ્યતે પુનઃ પુત્રત્રયમભૂત્ સુદ્યુમ્નસ્યાપરાજિતમ્
જ્યારે ઇલા કિમ્પુરુષ હતો, ત્યારે તેને સુદ્યુમ્ન પણ કહેવામાં આવ્યો. પછી સુદ્યુમ્નને ત્રણ અજેય પુત્રો થયા.
ઉત્કલો વૈ ગહસ્ તદ્વદ્ ધરિતાશ્વશ્ ચ વીર્યવાન્ ઉત્કલસ્યોત્કલા નામ ગયસ્ય તુ ગયા મતા
ઉત્કલ, ગય અને પરાક્રમી હરિતાશ્વ. ઉત્કલના વંશજ ઉત્કલ કહેવાય છે; ગયના વંશજ ગયા કહેવાય છે.
હરિતાશ્વસ્ય દિક્પૂર્વા વિશ્રુતા કુરુભિઃ સહ પ્રતિષ્ઠાને ઽભિષિચ્યાથ સ પુરૂરવસં સુતમ્
હરિતાશ્વનું પૂર્વ દિશાનું પ્રદેશ કુરુઓ સાથે પ્રસિદ્ધ થયું. પછી પ્રતિષ્ઠાનમાં, તેણે પુરુરવાસના પુત્રને રાજા બનાવ્યો.
જગામેલાવૃતં ભોક્તું વર્ષં દિવ્યફલાશનમ્ ઇક્ષ્વાકુર્જ્યેષ્ઠદાયાદો મધ્યદેશમવાપ્તવાન્
ઇક્ષ્વાકુ, જે જ્યેષ્ઠ દાયક હતો, તેણે મધ્યદેશ પ્રાપ્ત કર્યો, જ્યાં જગતની સભા વ્યાપેલી હતી અને ત્યાં તેણે દિવ્ય ફળોથી ભરપૂર ભોજનનો આનંદ માણ્યો.
નરિષ્યન્તસ્ય પુત્રો ઽભૂચ્ છુચો નામ મહાબલઃ નાભાગસ્યામ્બરીષસ્તુ ધૃષ્ટસ્ય ચ સુતત્રયમ્
નરિષ્યંતનો પુત્ર શુચિ નામે મહાબળવાન થયો; નાભાગનો પુત્ર અંબરીષ હતો અને ધૃષ્ટના ત્રણ પુત્રો થયા.
ધૃતકેતુશ્ચિત્રનાથો રણધૃષ્ટશ્ચ વીર્યવાન્ આનર્તો નામ શર્યાતેઃ સુકન્યા ચૈવ દારિકા
ધૃતકેતુ, ચિત્રનાથ અને વીર્યવાન રણધૃષ્ટ એ ધૃષ્ટના પુત્રો હતા; શર્યાતિનો પુત્ર આનંદ અને પુત્રી સુકન્યા હતી.
આનર્તસ્યાભવત્પુત્રો રોચમાનઃ પ્રતાપવાન્ આનર્તો નાભ દેશો ઽભૂન્ નગરી ચ કુશસ્થલી
આનંદનો પુત્ર પ્રતાપી રોચમાન થયો; એ પ્રદેશને આનંદ અને શહેરને કુશસ્થળી કહેવામાં આવતું.
રોચમાનસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ રેવો રૈવત એવ ચ કકુદ્મી ચાપરં નામ જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્ય ચ
રોચમાનનો પુત્ર રેવા, જેને રૈવત પણ કહે છે, થયો; તેના સો પુત્રોમાંથી કકુદ્મી જ્યેષ્ઠ હતો.
રેવતી તસ્ય સા કન્યા ભાર્યા રામસ્ય વિશ્રુતા કરૂષસ્ય તુ કારૂષા બહવઃ પ્રથિતા ભુવિ
તેની પુત્રી રેવાની, જે પ્રસિદ્ધ હતી, રામની પત્ની બની; અને કરૂષના ઘણા પુત્રો, કરૂષા તરીકે જાણીતા, ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થયા.
પૃષધ્રો ગોવધાચ્છૂદ્રો ગુરુશાપાદજાયત ઇક્ષ્વાકુવંશં વક્ષ્યામિ શૃણુધ્વમૃષિસત્તમાઃ
પૃષધ્રએ ગાયને મારવાથી ગુરુના શાપથી શૂદ્ર બન્યો. હવે હું ઇક્ષ્વાકુ વંશનું વર્ણન કરું છું, હે મહાન ઋષિઓ, સાંભળો.
ઇક્ષ્વાકોઃ પુત્રતામ્ આપ વિકુક્ષિર્ નામ દેવરાટ્ જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્યાસીદ્ દશ પઞ્ચ ચ તત્સુતાઃ
ઇક્ષ્વાકુનો પુત્ર વિકુક્ષિ, જેને દેવરાજ પણ કહે છે, હતો; તે સો પુત્રોમાંથી જ્યેષ્ઠ હતો અને તેના પંદર પુત્રો થયા.
મેરોરુત્તરતસ્તે તુ જાતાઃ પાર્થિવસત્તમાઃ ચતુર્દશોત્તરં ચાન્યચ્ છતમસ્ય તથાભવત્
મેરુ પર્વતના ઉત્તર તરફ એ શ્રેષ્ઠ રાજાઓ જન્મ્યા; અને બીજા ચૌદ પુત્રો મળીને કુલ સો થયા.
મેરોર્દક્ષિણતો યે યે રાજાનઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ જ્યેષ્ઠઃ કકુત્સ્થો નામ્નાભૂત્ તત્સુતસ્તુ સુયોધનઃ
મેરુ પર્વતના દક્ષિણ તરફ જે રાજાઓનું નામ લેવાયું છે, તેમાં જ્યેષ્ઠ કકુત્સ્થ હતો અને તેનો પુત્ર સુયોધન થયો.
તસ્ય પુત્રઃ પૃથુર્નામ વિશ્વગશ્ચપૃથોઃ સુતઃ ઇન્દુસ્તસ્ય ચ પુત્રો ઽભૂદ્ યુવનાશ્વસ્તતો ઽભવત્
તેના પુત્રનું નામ પૃથુ હતું અને પૃથુનો પુત્ર વિશ્વગ થયો; તેનું સંતાન ઇન્દુ અને ત્યારબાદ યુવનાશ્વ થયો.
શ્રાવસ્તશ્ચ મહાતેજા વત્સકસ્તત્સુતો ઽભવત્ નિર્મિતા યેન શ્રાવસ્તી ગૌડદેશે દ્વિજોત્તમાઃ
યુવનાશ્વનો મહાતેજસ્વી પુત્ર શ્રાવસ્ત થયો; તેનો પુત્ર વત્સક હતો, જેના દ્વારા ગૌડદેશમાં શ્રાવસ્તી નગરની સ્થાપના થઈ.
શ્રાવસ્તાદ્બૃહદશ્વો ઽભૂત્ કુવલાશ્વસ્ તતો ઽભવત્ ધુન્ધુમારત્વમગમદ્ ધુન્ધુનામ્ના હતઃ પુરા
શ્રાવસ્તથી બૃહદશ્વ અને પછી કુવલાશ્વ થયો; તેણે ધુંધુ નામના દૈત્યને માર્યા પછી ધુંધુમાર તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામી.
તસ્ય પુત્રાસ્ ત્રયો જાતા દૃઢાશ્વો દણ્ડ એવ ચ કપિલાશ્વશ્ચ વિખ્યાતો ધૌન્ધુમારિઃ પ્રતાપવાન્
તેના ત્રણ પુત્રો થયા: દૃઢાશ્વ, દંડ અને પ્રસિદ્ધ કપિલાશ્વ; ધુંધુમારી પણ પ્રતાપી હતો.