એતાઃ સપ્ત મહાભાગાઃ પ્રતિવર્ષં શિવોદકાઃ ભાવયન્તિ જનં સર્વં શાકદ્વીપનિવાસિનમ્
આ સાતે ગંગા મહાપૂણ્યવંતી અને શિવજળવાળી છે, જે દર વર્ષે શાકદ્વીપના બધા લોકોનું પોષણ કરે છે.
અભિગચ્છન્તિ તાશ્ચાન્યા નદા નદ્યઃ સરાંસિ ચ બહૂદકપરિસ્રાવા યતો વર્ષતિ વાસવઃ
બીજી ઘણી નદીઓ, નાળા અને સરોવર પણ છે, જેમાં ભરપૂર પાણી રહે છે. જ્યાં-જ્યાં ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, ત્યાં-ત્યાં એ બધું પહોંચે છે.
તાસાં તુ નામધેયાનિ પરિમાણં તથૈવ ચ ન શક્યં પરિસંખ્યાતું પુણ્યાસ્તાઃ સરિદુત્તમાઃ
આ પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ નદીઓના નામ અને માપ પૂરેપૂરા ગણાવી શકાય એમ નથી.
તાઃ પિબન્તિ સદા હૃષ્ટા નદીર્જનપદાસ્તુ તે એતે શાન્તભયાઃ પ્રોક્તાઃ પ્રમોદા યે ચ વૈ શિવાઃ
આ પ્રદેશના લોકો હંમેશાં આનંદિત રહે છે અને એ નદીઓનું પાણી પીવે છે. તેઓ શાંત, નિર્ભય અને સાચા સુખી કહેવાય છે.
આનન્દાશ્ચ સુખાશ્ચૈવ ક્ષેમકાશ્ચ નવૈઃ સહ વર્ણાશ્રમાચારયુતા દેશાસ્તે સપ્ત વિશ્રુતાઃ
આ સાત પ્રદેશો પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં આનંદ, સુખ અને સુરક્ષા છે. નવા પ્રદેશો પણ છે અને ત્યાં ચારે વર્ણ અને આશ્રમની પરંપરા પાલન થાય છે.
આરોગ્યા બલિનશ્ચૈવ સર્વે મરણવર્જિતાઃ અવસર્પિણી ન તેષ્વસ્તિ તથૈવોત્સર્પિણી પુનઃ
ત્યાંના બધા લોકો સ્વસ્થ, બળવાન અને મૃત્યુથી મુક્ત છે. ત્યાં અવસર્પિણી કે ઉત્સર્પિણી જેવી અવસ્થાઓ નથી.
ન તત્રાસ્તિ યુગાવસ્થા ચતુર્યુગકૃતા ક્વચિત્ ત્રેતાયુગસમઃ કાલસ્ તથા તત્ર પ્રવર્તતે
ત્યાં યુગોની કોઈ વિભાજના નથી, જેમ ચારે યુગોમાં થાય છે. સમય ત્યાં ત્રેતાયુગ જેવો જ ચાલે છે.
શાકદ્વીપાદિષુ જ્ઞેયં પઞ્ચસ્વેતેષુ સર્વશઃ દેશસ્ય તુ વિચારેણ કાલઃ સ્વાભાવિકઃ સ્મૃતઃ
શાકદ્વીપ અને બીજા પાંચ દ્વીપોમાં સર્વત્ર એ જ જાણવું, કે દરેક પ્રદેશમાં સમય કુદરતી રીતે ચાલે છે.
ન તેષુ સંકરઃ કશ્ચિદ્ વર્ણાશ્રમકૃતઃ ક્વચિત્ ધર્મસ્ય ચાવ્યભીચારાદ્ એકાન્તસુખિનઃ પ્રજાઃ
ત્યાં કદી પણ જાતિ કે આશ્રમોમાં કોઈ ગડબડ નહોતી, ન તો ધર્મમાંથી કદી ભટક્યા. લોકો સતત નિરંતર આનંદમાં જ રહેતા.
ન તેષુ માયા લોભો વા ઈર્ષ્યાસૂયા ભયં કુતઃ વિપર્યયો ન તેષ્વસ્તિ તદ્વૈ સ્વાભાવિકં સ્મૃતમ્
ત્યાં મોહ, લોભ, ઈર્ષ્યા કે દ્વેષ નહોતાં, ડર પણ નહોતું. કુદરતી રીતે જ તેઓમાં કદી કોઈ ઉલટફેર થતો નહોતો.
કાલો નૈવ ચ તેષ્વસ્તિ ન દણ્ડો ન ચ દાણ્ડિકઃ સ્વધર્મેણ ચ ધર્મજ્ઞાસ્ તે રક્ષન્તિ પરસ્પરમ્
ત્યાં સમય નહોતો, દંડ કે દંડ આપનાર પણ નહોતાં. બધા પોતપોતાના ધર્મને જાણીને એકબીજાની રક્ષા કરતા.
પરિમણ્ડલસ્તુ સુમહાન્ દ્વીપો વૈ કુશસંજ્ઞકઃ નદીજલૈઃ પરિવૃતઃ પર્વતશ્ચાભ્રસંનિભૈઃ
કુશ નામે એક વિશાળ ગોળ દ્વીપ છે, જે નદીઓ અને પાણીથી ઘેરાયેલો છે અને તેના પર વાદળ જેવાં પહાડો છે.
સર્વધાતુવિચિત્રૈશ્ચ મણિવિદ્રુમભૂષિતૈઃ અન્યૈશ્ચ વિવિધાકારૈ રમ્યૈર્જનપદૈસ્તથા
તે વિવિધ ધાતુઓથી શોભાયમાન છે, મણિ અને મૂંગાથી સજ્જ છે, અને બીજા અનેક સુંદર અને મનોહર પ્રદેશોથી ભરપૂર છે.
વૃક્ષૈઃ પુષ્પફલોપેતૈઃ સર્વતો ધનધાન્યવાન્ નિત્યં પુષ્પફલોપેતઃ સર્વરત્નસમાવૃતઃ
તે દરેક તરફ ફૂલ અને ફળથી ભરેલા વૃક્ષો, ધન અને અનાજથી સમૃદ્ધ છે, હંમેશા ફૂલ-ફળોથી ભરેલો અને સર્વ રત્નોથી ઘેરાયેલો છે.
આવૃતઃ પશુભિઃ સર્વૈર્ ગ્રામ્યારણ્યૈશ્ચ સર્વશઃ આનુપૂર્વ્યાત્સમાસેન કુશદ્વીપં નિબોધત
તે દરેક બાજુથી ઘરેલુ અને જંગલી તમામ પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલો છે. હવે હું સંક્ષિપ્તમાં અને ક્રમવાર કુશ દ્વીપ વિશે કહું છું.
અથ તૃતીયં વક્ષ્યામિ કુશદ્વીપં ચ કૃત્સ્નશઃ કુશદ્વીપેન ક્ષીરોદઃ સર્વતઃ પરિવારિતઃ
હવે હું ત્રીજા, એટલે કે આખા કુશ દ્વીપનું વર્ણન કરું છું, જે ચારે બાજુ ક્ષીર સાગરથી ઘેરાયેલો છે.
શાકદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેન સમન્વિતઃ તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ
તેનું વિસ્તાર શાક દ્વીપ કરતાં બે ગણી છે. ત્યાં પણ સાત પહાડો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત તરીકે ઓળખાય છે.
રત્નાકરાસ્તથા નદ્યસ્ તેષાં નામાનિ મે શૃણુ દ્વિનામાનશ્ચ તે સર્વે શાકદ્વીપે યથા તથા
ત્યાં રત્નોથી ભરેલા પહાડો અને નદીઓ છે. તેમના નામો હવે મારા પાસેથી સાંભળો. બધાંને બે નામ છે, જેમ શાક દ્વીપમાં છે તેમ.
પ્રથમઃ સૂર્યસંકાશઃ કુમુદો નામ પર્વતઃ વિદ્રુમોચ્ચય ઇત્યુક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ
પહેલો પહાડ, જે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, તેને કુમુદ કહે છે અને એ જ મહાપર્વત વિદ્રુમોચ્ચય તરીકે પણ ઓળખાય છે.
સર્વધાતુમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ શિલાજાલસમન્વિતૈઃ દ્વિતીયઃ પર્વતસ્તત્ર ઉન્નતો નામ વિશ્રુતઃ
બીજો ત્યાંનો પ્રસિદ્ધ પહાડ ઉન્નત છે, જે બધા ધાતુઓના શિખરો અને પથ્થરોના ગઠ્ઠા ધરાવે છે.
હેમપર્વત ઇત્યુક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ હરિતાલમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ દ્વીપમાવૃત્ય સર્વશઃ
તેને હેમપર્વત પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે, જે પીળા રંગના હરિતાળથી બનેલા શિખરો સાથે આખા દ્વીપને ઘેરી લે છે.
બલાહકસ્તૃતીયસ્તુ જાત્યઞ્જનમયો ગિરિઃ દ્યુતિમાન્નામતઃ પ્રોક્તઃ સ એવ ચ મહીધરઃ
ત્રીજો પહાડ બલાહક છે, જે કુદરતી કાજળથી બનેલો છે. તેને દ્યુતિમાન પણ કહે છે, એ જ મહાપર્વત છે.
ચતુર્થઃ પર્વતો દ્રોણો યત્રૌષધ્યો મહાગિરૌ વિશલ્યકરણી ચૈવ મૃતસંજીવની તથા
ચોથો પહાડ દ્રોણ છે, એ મહાપર્વત છે જ્યાં ઔષધિઓ ઉગે છે, જેમાં વિશલ્યકરણી અને મૃતસંજિવની પણ છે.
પુષ્પવાન્નામ સૈવોક્તઃ પર્વતઃ સુમહાચિતઃ કઙ્કસ્તુ પઞ્ચમસ્તેષાં પર્વતો નામ સારવાન્
તે મહાપર્વત પુષ્પવાન તરીકે ઓળખાય છે, અને પાંચમો તેમા કંક નામે છે, જે રસથી ભરપૂર છે.
કુશેશય ઇતિ પ્રોક્તઃ પુનઃ સ પૃથિવીધરઃ દિવ્યપુષ્પફલોપેતો દિવ્યવિરુત્સમન્વિતઃ
તેને કુશેશય પણ કહે છે, એ જ પૃથ્વીધારી મહાપર્વત છે, જે દૈવી ફૂલ-ફળ અને ઔષધિઓથી યુક્ત છે.
ષષ્ઠસ્તુ પર્વતસ્તત્ર મહિષો મેઘસંનિભઃ સ એવ તુ પુનઃ પ્રોક્તો હરિરિત્યભિવિશ્રુતઃ
છઠ્ઠો ત્યાંનો મહિષ નામે પહાડ છે, જે વાદળ જેવો દેખાય છે. તેને હરિ તરીકે પણ જાણીતા છે.
તસ્મિન્સો ઽગ્નિર્નિવસતિ મહિષો નામ યો ઽપ્સુજઃ સપ્તમઃ પર્વતસ્તત્ર કકુદ્માન્સ હિ ભાષતે
ત્યાં અગ્નિ વસે છે, જેને મહિષ કહે છે, જે પાણીમાંથી જન્મેલો સાતમો પર્વત છે; તેનું શિખર કકુદ્માન તરીકે ઓળખાય છે.
મન્દરઃ સૈવ વિજ્ઞેયઃ સર્વધાતુમયઃ શુભઃ મન્દ ઇત્યેષ યો ધાતુર્ અપામર્થે પ્રકાશકઃ
મંદર એ સર્વધાતુથી બનેલો શુભ પર્વત છે; 'મંદ' એ એવો તત્વ છે, જે છુપાયેલું પ્રકાશિત કરે છે.
અપાં વિદારણાચ્ચૈવ મન્દરઃ સ નિગદ્યતે તત્ર રત્નાન્યનેકાનિ સ્વયં રક્ષતિ વાસવઃ
પાણી ફાડી નાખે છે એટલે તેને મંદર કહે છે; ત્યાં ઇન્દ્ર પોતે અનેક રત્નોની રક્ષા કરે છે.
પ્રજાપતિમુપાદાય પ્રજાભ્યો વિદધત્સ્વયમ્ તેષામન્તરવિષ્કમ્ભો દ્વિગુણઃ સમુદાહૃતઃ
પ્રજાપતિને લઈને, તેણે પ્રજાઓમાં વહેંચાણ કર્યું; તેમાં અંદરનો આધાર બે ગણો કહેવાય છે.